Hoe schoonheidsindustrie het lichaamsbeeld van jongeren onder druk zet: "Lijstje met idealen wordt alsmaar langer"

Steeds meer twintigers en dertigers willen botox.

Artikel luisteren

8min

Meer info

Experts noemen het een zorgelijke evolutie dat steeds meer twintigers en dertigers botox willen. Volgens hen maakt een cosmetische ingreep jongeren niet gelukkiger en vergroot ze de druk om aan steeds hogere schoonheidsidealen te voldoen. Ze wijzen daarbij vooral naar sociale media en de schoonheidsindustrie, maar ook naar artsen. "Ze gaan soms wel erg gemakkelijk mee in de vraag naar meer ingrepen", zegt cultuursocioloog Giselinde Kuipers.

Samenvatting:

• Experts noemen het zorgelijk dat steeds meer twintigers en dertigers botox willen. Volgens hen maakt een cosmetische ingreep jongeren niet gelukkiger en groeit de druk om aan hogere schoonheidsidealen te voldoen.

• Ze wijzen naar sociale media en de schoonheidsindustrie, die volgens hen verdient aan onzekerheid. Ook artsen dragen verantwoordelijkheid: "Zij gaan soms wel erg gemakkelijk mee in de vraag naar steeds meer ingrepen", zegt cultuursocioloog Giselinde Kuipers.

• Het effect van botox is tijdelijk en het kan verslavend werken, zegt Lore Vankerckhoven, onderzoeker lichaamsbeeld aan de KU Leuven. Ze vraagt een bredere culturele verandering: "Als we willen dat jongeren minder druk voelen om voortdurend aan hun uiterlijk te werken, dan vraagt dat niet alleen individuele keuzes."

Dat steeds meer twintigers en dertigers botox willen, noemt Lore Vankerckhoven, postdoctoraal onderzoeker lichaamsbeeld aan de KU Leuven, een zorgelijke trend.

"Ik denk dat het alleen maar aantoont dat ons uiterlijk steeds belangrijker wordt in onze maatschappij. Waar schoonheidsidealen vroeger vooral draaiden rond slankheid, zien we vandaag ook een sterke nadruk op een jeugdige uitstraling, een gladde huid en het voorkomen van veroudering. Het lijstje met idealen waaraan we moeten voldoen, wordt steeds langer", vertelt Vankerckhoven in VRT NWS Kwartier.

Ook Giselinde Kuipers, cultuursocioloog en auteur van het boek 'Lelijke mooie wereld', ziet die evolutie. "Als we individueel steeds meer ons best doen om er goed uit te zien, komt de lat voor een 'gewoon' uiterlijk steeds hoger te liggen. Daardoor moeten we allemaal meer investeren, op steeds jongere leeftijd, zonder daar uiteindelijk veel mee op te schieten."

Wat is botox?

Botox is eigenlijk een merknaam voor de stof botulinumtoxine. Dat is een giftige stof die de werking van het zenuwstelsel verstoort. De stof blokkeert tijdelijk de communicatie tussen zenuwen en spieren. De spier wordt daardoor tijdelijk niet meer geprikkeld en wordt op die manier 'verlamd'. 

Botoxbehandelingen verschillen in prijs in België. Bij officiële klinieken ligt de prijs tussen de 120 en 170 euro voor de behandeling van 1 zone, bijvoorbeeld een fronsrimpel. Wil je 2 zones tegelijk behandelen, dan betaal je in de meeste gevallen het dubbele.

Volgens Vankerckhoven mogen we ons daar kritische vragen bij stellen. "Als mensen op hun 25e al preventief beginnen in te grijpen om tekenen van veroudering te vermijden, rijst de vraag waar de grens ligt en welke verwachtingen we creëren voor de rest van hun leven."

Volgens haar vinden we vandaag steeds vaker dat het onze eigen verantwoordelijkheid is om er zo goed mogelijk uit te zien. "De mogelijkheden en middelen zijn er vandaag, dus waarom zou je ze niet gebruiken? Ik denk dat we bijvoorbeeld ook over Ozempic een gelijkaardige discussie zullen voeren."

Kuipers ziet nog een bijkomend risico. "Doordat we ons uiterlijk steeds meer zien als een project dat nooit af is, vervreemden we van ons lichaam. Het vergroot bovendien de ongelijkheid, want niet iedereen kan die investeringen betalen. En het sleurt ons mee in een uitputtende race naar meer, meer, meer."

Ze wijst erop dat ook de schoonheidsindustrie daar baat bij heeft. "De voorbije 10 jaar ligt de nadruk steeds minder op 'beter verouderen' en steeds meer op 'niet verouderen'. Daardoor wordt de doelgroep voor cosmetische ingrepen veel groter."

Of botox mensen gelukkiger maakt, is volgens Kuipers moeilijk te zeggen op basis van bestaand onderzoek.

"Mensen die botox gebruiken, zijn in eerste instantie vaak tevreden met hun uiterlijk. Maar dat komt ook omdat ze daarvoor ongelukkig waren."

De schoonheidsindustrie verdient aan onzekerheden en promoot vaak het idee dat veroudering een probleem is dat opgelost moet worden

Lore Vankerckhoven (KU Leuven)

Volgens Vankerckhoven wordt schoonheid bovendien vaak gekoppeld aan succes en geluk. "Dat is vaak een misvatting. Voor sommige mensen kan een cosmetische ingreep een boost geven aan het zelfvertrouwen, maar dat is meestal tijdelijk. Zeker bij botox, omdat het effect niet blijvend is. Het emotionele effect is dat dus evenmin. Bovendien kan het verslavend werken."

Ook Kuipers wijst daarop. "We weten dat mensen die cosmetische ingrepen hebben ondergaan vaak terugkomen voor nieuwe en soms ingrijpendere behandelingen. Dat lijkt erop te wijzen dat het geluk, als het er al is, van korte duur is. Je voelt je even beter, maar die blijdschap maakt al snel plaats voor de behoefte aan meer. En dat is natuurlijk goed nieuws voor de schoonheidsindustrie."

Volgens Vankerckhoven draagt vooral de schoonheidsindustrie een grote verantwoordelijkheid. "Ze verdient aan onzekerheden en promoot vaak het idee dat veroudering een probleem is dat opgelost moet worden. Het is belangrijk dat we ons daar als maatschappij meer bewust van worden en kritischer leren kijken naar de impact die dat heeft op ons leven, op hoe we naar onszelf kijken en naar anderen."

"Daarnaast schuilt ook in de invloed van sociale media een gevaar", zegt Vankerckhoven. "De schoonheidsindustrie bestaat al lang, maar we zien vandaag verschuivingen die we vroeger zelden zagen. Die hebben volgens mij ook te maken met de interactie met sociale media. Samen spelen ze in op mensen die onzeker zijn of twijfelen. Wie langer naar bepaalde content kijkt, krijgt daar steeds meer van te zien. Daardoor kunnen mensen nog meer aan zichzelf gaan twijfelen."

Ook artsen zouden soms wat beter in de spiegel mogen kijken, want zij gaan soms wel erg gemakkelijk mee in de vraag naar steeds meer ingrepen

Cultuursocioloog Giselinde Kuipers

Waar schoonheidsidealen vroeger vooral werden uitgedragen door beroemdheden in magazines of op televisie, zien we ze vandaag overal terug, zegt Vankerckhoven.

"Nu zien we ook het buurmeisje of de 'girl next door' op sociale media verschijnen. Die ziet er ook zo uit of laat dezelfde ingrepen doen. Daardoor lijken schoonheidsidealen haalbaarder en gaan we soms nog meer ons best doen om eraan te voldoen. Die wisselwerking is gevaarlijk."

Onderzoek toont volgens Vankerckhoven ook consequent aan dat intensief gebruik van visuele sociale media, het volgen van influencers en het gebruik van filters samenhangen met een positievere houding tegenover cosmetische ingrepen en een grotere bereidheid om die te laten uitvoeren.

Artsen hebben volgens Vankerckhoven eveneens een verantwoordelijkheid. "Zij moeten geen psycholoog zijn, maar kunnen wel stilstaan bij de motivatie van iemand die een behandeling vraagt, zeker wanneer het om erg jonge patiënten gaat. Een gesprek over verwachtingen en achterliggende redenen lijkt me een essentieel onderdeel van goede zorg."

Ook Kuipers ziet een verantwoordelijkheid voor zowel de schoonheidsindustrie als artsen. "Als we kijken naar de huidige evolutie, lijkt die verantwoordelijkheid bij de schoonheidsindustrie in elk geval niet in goede handen. Maar ook artsen zouden soms wat beter in de spiegel mogen kijken, want zij gaan soms wel erg gemakkelijk mee in de vraag naar steeds meer ingrepen."

Daarnaast wijst Vankerckhoven op de verantwoordelijkheid van de samenleving als geheel. "We kunnen ons afvragen waarom we zoveel waarde hechten aan een jong en perfect uiterlijk en hoe we ook andere aspecten van iemands identiteit, waarde en eigenheid meer kunnen waarderen.

"Als we willen dat jongeren minder druk voelen om voortdurend aan hun uiterlijk te werken, dan vraagt dat niet alleen individuele keuzes, maar ook een bredere culturele verandering", besluit Vankerckhoven.