Sóng ngầm bất mãn biến thành trì Cộng hòa thành bang chiến trường

Sóng ngầm bất mãn biến thành trì Cộng hòa thành bang chiến trường

Sự bất mãn với Tổng thống Trump và chia rẽ nội bộ đảng Cộng hòa đang khiến cuộc đua Thượng viện tại thành trì Nam Carolina trở nên khó lường.

Nam Carolina từ lâu là thành trì của đảng Cộng hòa. Trong mọi kỳ bầu cử Thượng viện kể từ đầu thế kỷ 21, cử tri bang này đều lựa chọn ứng viên của đảng. Năm 2024, Tổng thống Donald Trump cũng giành chiến thắng tại đây với cách biệt gần 18 điểm phần trăm trước đối thủ Dân chủ Kamala Harris.

Tuy nhiên, chiếc ghế mà thượng nghị sĩ Lindsey Graham để lại sau khi qua đời lại mở ra một cuộc đua sít sao hơn dự kiến. Khảo sát của New York Times/Siena hồi tháng 10 cho thấy Darline Graham, em gái đang kế nhiệm ông Lindsey, và đối thủ đảng Dân chủ Annie Andrews đều nhận được tỷ lệ ủng hộ khoảng 48%.

Ngoài sức ép từ bối cảnh chung, đảng Cộng hòa còn phải đối mặt với những bất đồng nội bộ, khi một bộ phận cử tri bảo thủ Nam Carolina không ủng hộ bà Graham, thậm chí còn vận động viết tên ứng viên khác vào lá phiếu. Avery Milton, 28 tuổi, cũng nằm trong số này.

"Ông ấy đã đâm sau lưng chúng tôi trong nhiệm kỳ thứ hai", Milton, tự nhận là người ủng hộ nhiệt thành Tổng thống Donald Trump và từng ba lần bỏ phiếu cho ông, nói với Al Jazeera.

Milton cho biết nhiều người quen, đặc biệt là những người bảo thủ trẻ tuổi mới lập gia đình và bắt đầu tìm việc, có chung cảm giác với anh. Quyết định phát động chiến dịch nhằm vào Iran là một nguyên nhân khiến họ thay đổi thái độ, bởi ông Trump từng cam kết không kéo Mỹ vào những cuộc chiến mới.

Sự bất mãn này khiến Milton không còn muốn bỏ phiếu cho bà Graham, ứng viên được Tổng thống Trump hậu thuẫn. Thay vào đó, Milton tham gia phong trào Write-In Ralph, kêu gọi cử tri viết tên hạ nghị sĩ Ralph Norman vào lá phiếu.

Đây là hình thức dành cho ứng viên không có tên in sẵn trên phiếu, thường sử dụng khi cử tri muốn lựa chọn người không có trong danh sách chính thức. Cách này hiếm khi giúp ứng viên giành chiến thắng, nhưng có thể bào mòn phiếu bầu của ứng viên khác.

Milton và những người ủng hộ Norman còn phản đối Graham vì cách bà trở thành ứng viên vào Thượng viện. Quá trình này khiến một bộ phận thành viên Cộng hòa cảm thấy tiếng nói của họ không được coi trọng, dấy lên cảm giác giới lãnh đạo đảng đã định sẵn nhân sự.

Sau khi ông Lindsey qua đời tháng 7, Graham được bổ nhiệm thay thế để hoàn tất nhiệm kỳ của anh trai. Tuy nhiên, khi được Tổng thống Trump lên tiếng thúc giục và bày tỏ ủng hộ, bà đã đổi ý và tuyên bố tranh cử Thượng viện.

Trước khi mất, ông Lindsey đã vận động tái cử và chiến thắng trong cuộc bầu cử sơ bộ của đảng Cộng hòa hồi tháng 6 với cách biệt gần 28 điểm phần trăm với đối thủ Mark Lynch ở vị trí thứ hai. Cùng với việc đã giữ ghế thượng nghị sĩ Nam Carolina từ năm 2003, ông Lindsey vốn có khả năng cao tái đắc cử.

"Tuy nhiên, cái chết của ông Lindsey đã làm thay đổi căn bản cục diện cuộc đua", Shannon Bridgmon, nhà khoa học chính trị tại Đại học Nam Carolina, nói với TIME.

Hàng loạt ứng viên Cộng hòa tham gia tranh cử sơ bộ lần hai, nhưng không ai giành được đa số phiếu trong vòng thứ nhất hồi đầu tháng 8. Cuộc đua bước sang vòng thứ hai giữa Graham và Norman vào cuối tháng. Chung cuộc, bà Graham giành chiến thắng với cách biệt chưa đến 5 điểm phần trăm.

Bà Bridgmon cho rằng cuộc bầu cử sơ bộ này đã "tạo ra sự rạn nứt đáng kể" trong nội bộ đảng Cộng hòa, khi cử tri chia thành hai nhóm ủng hộ Graham và Norman. Những chia rẽ càng trở nên rõ ràng khi Norman tuyên bố không hậu thuẫn chiến dịch tranh cử của nữ thượng nghị sĩ, nhưng vẫn sẽ bỏ phiếu cho bà.

"Muốn nhận được lá phiếu của cử tri, bà ấy phải tự mình thuyết phục họ. Bà ấy chưa làm được điều đó", Norman nói với Wall Street Journal. "Chiến dịch này chỉ tập trung vào việc tìm cách nâng đỡ ứng viên".

Trước khi tạm thời kế nhiệm anh trai, Graham chưa từng đảm nhiệm chức vụ dân cử nào. Kinh nghiệm chính trường hạn chế đã trở thành chủ đề khiến bà bị chỉ trích.

"Bà ấy không có vị thế ở Nam Carolina như anh trai, cũng không có mối quan hệ với cử tri ở đây tương tự cố thượng nghị sĩ", Joseph Ura, giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Clemson, nhận định.

Căng thẳng trong nội bộ đảng Cộng hòa thể hiện rõ nhất tại vùng Upstate của Nam Carolina, nơi Norman nhận được sự ủng hộ đáng kể. Milton cho rằng trong chiến dịch tranh cử, Graham hầu như không tiếp xúc với cử tri phổ thông tại khu vực này, ngoài một số buổi tiệc riêng và những lần xuất hiện cùng ông Trump.

"Điều đó cho thấy rất rõ giới lãnh đạo đảng Cộng hòa tại Nam Carolina nhìn nhận những người bảo thủ ở cấp cơ sở như thế nào. Họ thực sự không quan tâm đến chúng tôi", Milton nói. Anh mong muốn có một thượng nghị sĩ suy nghĩ độc lập, thay vì "chỉ biết tán thành mọi thứ mà không có chính kiến".

Đối với đảng Dân chủ, sự chia rẽ này mở ra cơ hội hiếm hoi tại một bang vốn có truyền thống ủng hộ đảng Cộng hòa. Scott Huffmon, giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Winthrop, đánh giá Andrews là ứng viên mạnh, có khả năng truyền tải thông điệp tranh cử và "khơi dậy hứng khởi ở bất cứ nơi nào bà xuất hiện".

Tổ chức dự báo bầu cử Cook Political Report hồi tháng 8 xếp Nam Carolina vào nhóm "Cộng hòa chắc thắng", sau đó điều chỉnh dự báo thành "Nhiều khả năng Cộng hòa thắng". Đến ngày 20/10, đánh giá tiếp tục được thay đổi thành "Cộng hòa có lợi thế sít sao".

Giáo sư Ura nhận định Nam Carolina vẫn là bang nghiêng về đảng Cộng hòa và sẽ "ngạc nhiên phần nào" nếu Andrews giành chiến thắng. Ông lưu ý cuộc đua đã diễn biến theo hướng khó lường và "sẽ ảnh hưởng đến cách cả đảng Cộng hòa lẫn đảng Dân chủ tiến hành các chiến dịch tranh cử trong thời gian tới".

Như Tâm (Theo TIME, Al Jazeera, Reuters)