Phát bệnh vì áp lực 'con nhà người ta'

Phát bệnh vì áp lực 'con nhà người ta'

Chu cấp tiền bạc, thuốc men đều đặn cho bố mẹ ở quê, Minh, 38 tuổi, vẫn kiệt sức rồi rơi vào rối loạn lo âu sau những câu chuyện so sánh ngấm ngầm về "con nhà người ta".

Minh làm việc trong ngành giáo dục tại Hà Nội, rời quê ra thành phố gần 15 năm, lương 32 triệu đồng mỗi tháng. Nhiều năm nay, người đàn ông gửi tiền về đều đặn, mua thuốc cho bố mẹ, lo viện phí mỗi đợt ốm đau. Tháng nào công ty chậm lương, anh rút tiết kiệm bù vào. Nhưng căn nhà ở quê hiện dột nát vẫn chưa sửa xong, còn những câu chuyện "con nhà người ta" cứ khoét thêm cảm giác thiếu sót trong anh.

Minh kể mẹ anh chưa từng yêu cầu con trai phải gửi bao nhiêu tiền hay xây nhà to. Trong các cuộc điện thoại cuối tuần, bà hay kể chuyện con nhà hàng xóm mua sắm đồ đạc, biếu bố mẹ xe máy mới chỉ như một cách "gợi chuyện làm quà" trong bữa cơm quê. Song những lời nói dần trở thành áp lực vô hình với con trai bà.

"Nghe những câu chuyện nhà người ta, tôi thấy những gì mình làm chẳng đáng là bao, dù biết bố mẹ không có ý so sánh", Minh nói.

Tâm lý căng thẳng của Minh tăng lên khi nhận thêm việc buổi tối, làm cả cuối tuần để đạt được ước mơ xây lại nhà cho bố mẹ. Thời gian nghỉ co lại. Tháng trước, khi khoản tiền gửi về quê ngốn trọn tiền đóng học kỳ mới của con, hai vợ chồng cãi nhau đến nửa đêm.

Gần đây, anh mất ngủ triền miên, tim đập thình thịch từng cơn. Minh đi khám, được TS.BS Trần Thị Hồng Thu, nguyên Phó giám đốc Bệnh viện Tâm thần Ban ngày Mai Hương, chẩn đoán mắc rối loạn lo âu.

Minh Khuê, 41 tuổi, làm kế toán, cũng nhận chẩn đoán stress, trầm cảm hồi tháng 10, sau một thời gian căng thẳng gồng gánh nợ nần cho gia đình. Bố mẹ cô làm ăn thua lỗ, nợ ngân hàng và nợ ngoài lên đến vài tỷ, Khuê và các em gom góp nhưng chỉ vơi được một nửa số tiền.

Là con cả trong gia đình, Khuê nhiều đêm không ngủ, nằm khóc khi nghĩ cảnh bố mẹ về già vẫn phải đi làm thuê nhặt từng đồng, nguy cơ mất căn nhà duy nhất đang ở, còn cô thì bất lực không thể giúp đến cùng. Nhiều lần cô định mở lời nói với chồng bán miếng đất phòng thân để có tiền đưa bố mẹ, nhưng ngần ngại sợ bạn đời chê trách, coi thường.

Trong lúc đó, họ hàng gọi điện cho Khuê, khuyên cô "phải giúp bố mẹ, con nhà người ta còn xây nhà, mua xe, chữa bệnh, phụng dưỡng, trong khi con gái ở Hà Nội, giàu có mà không giúp được". Mắc kẹt trong sự bất lực và cảm giác tội lỗi khiến người phụ nữ ngày càng buồn bã, mất năng lượng, ngủ kém. Khám tại Bệnh viện Đại học Y, bác sĩ nói cô cần điều trị thuốc và trị liệu tâm lý.

Minh và Khuê nằm trong nhóm lao động trẻ đang chịu sức ép từ mô hình "thế hệ bánh mì kẹp" - gánh nặng kinh tế đổ dồn từ cả hai đầu khi phải nuôi con nhỏ và phụng dưỡng bố mẹ già. Theo Tổng điều tra Dân số và Nhà ở, nhóm dân số phụ thuộc tại Việt Nam chiếm khoảng 45%. Khoảng 64,4% người cao tuổi hiện không có lương hưu hay trợ cấp bảo hiểm xã hội định kỳ. Bố mẹ Minh ở quê nằm đúng trong nhóm này, thu nhập phụ thuộc mấy sào ruộng và tiền chu cấp hàng tháng của con trai. Gánh nặng an sinh khi về già của cha mẹ trở thành trách nhiệm trực tiếp đặt lên vai người trẻ, trong bối cảnh chi phí sinh hoạt đô thị ngày càng đắt đỏ.

Tuy nhiên, bệnh lý thường không chỉ khởi phát từ sự thiếu thốn vật chất, mà len lỏi qua những câu chuyện so sánh thường nhật. Khi con người tự định giá bản thân bằng cách đối chiếu với người được cho là "hơn mình", mỗi lần thấy mình thua kém không chỉ gây buồn mà còn tạo cảm giác tội lỗi vì cho rằng chưa làm tròn bổn phận. Theo bác sĩ Thu, ở người đã có yếu tố dễ tổn thương, những lời so sánh trở thành yếu tố châm ngòi cho rối loạn lo âu hoặc trầm cảm.

Người bệnh có thể nhận thêm việc, cắt bỏ nhu cầu thiết yếu, căng thẳng tài chính với bạn đời, giấu kín tình trạng kiệt quệ để cố làm tròn chữ hiếu. "Càng lo càng làm, càng làm càng kiệt, và sự im lặng vì sợ mang tiếng bất hiếu khiến bệnh âm thầm lớn", bác sĩ Thu nói.

Để thoát khỏi cái bẫy tâm lý này, theo bác sĩ Thu, người bệnh cần gọi đúng tên động cơ: tự hỏi mình đang gánh trách nhiệm thật với cha mẹ, hay đang cố chứng minh không thua kém ai. Đây chính là bước nhận diện méo mó nhận thức trong trị liệu nhận thức hành vi (CBT) - tách bạch giữa nghĩa vụ thực tế và nhu cầu chứng tỏ.

Nghĩa vụ tài chính phụng dưỡng phải được tính toán dựa trên mức thu nhập thực tế, chi phí sinh hoạt thiết yếu và quỹ dự phòng rủi ro của chính người lao động, thay vì chạy theo các hình mẫu thành đạt bên ngoài.

Khi xuất hiện các dấu hiệu mất ngủ kéo dài, tim đập nhanh vô cớ kèm cảm giác bất an thường trực trên hai tuần, người bệnh cần đi khám, can thiệp y tế sớm thay vì tiếp tục chịu đựng.

Về phía gia đình, bác sĩ cho rằng các bậc phụ huynh cần cẩn trọng khi đề cập đến thành tựu của con cái người khác. Những lời ghi nhận nỗ lực thực tế của con có giá trị giải tỏa tâm lý lớn hơn việc so sánh vật chất.

Thúy Quỳnh