Những đề xuất trong dự thảo sửa đổi Luật hiến ghép tạng

Những đề xuất trong dự thảo sửa đổi Luật hiến ghép tạng

Dự thảo Luật hiến ghép tạng sửa đổi đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi hiến tạng sau khi chết và hiến mô tái sinh khi sống, là nội dung được quan tâm.

Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) gồm 7 chương, 39 điều, trình Quốc hội khóa XVI hôm 21/10 và đang tiếp tục lấy ý kiến.

Cho phép người dưới 18 tuổi hiến bộ phận cơ thể sau khi qua đời

Đây là lần đầu tiên nhóm dưới 18 tuổi được đưa vào luật hiến tạng. Bộ Y tế - đơn vị soạn thảo - lý giải đề xuất nhằm mở rộng nguồn hiến, tăng cơ hội được ghép tạng cho người.

Luật hiện hành, ban hành đã 20 năm, cho phép người từ đủ 18 tuổi trở lên được đăng ký hiến mô và bộ phận cơ thể, song không cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể người dưới 18 tuổi hiến sau khi qua đời. Bộ phận cơ thể người được định nghĩa là một phần của cơ thể thực hiện các chức năng sinh lý nhất định, sau khi lấy ra khỏi cơ thể thì không thể sản sinh hoặc phát triển thay thế. Bộ phận cơ thể, như tim, phổi, giác mạc... thường gọi chung là tạng.

Đến nay, cả nước có gần 300 trường hợp chết não hiến tạng, thuộc nhóm thấp nhất thế giới, và người chết não hiến tạng đều trên 18 tuổi.

Dự luật sửa đổi, đề xuất người dưới 18 tuổi được hiến tạng khi chết não, với các điều kiện người này đã được Hội đồng chuyên môn độc lập xác định chết não hoặc chết tuần hoàn, đã đăng ký hoặc có nguyện vọng hiến trước khi chết và được cha mẹ/người giám hộ đồng ý. "Chết tuần hoàn" là đề xuất mới so với Luật hiện hành.

Chết não được định nghĩa là tình trạng mất hoàn toàn và không thể phục hồi toàn bộ chức năng của não bộ, người chết não không thể sống lại được. Theo quy định hiện hành, một người được xác định là chết não phải được Hội đồng chuyên môn độc lập (gồm 4 thành viên) ba lần kết luận "chết não" trước khi tiến hành lấy tạng để ghép. Thực tiễn, Việt Nam hiện là quốc gia đứng thứ 4 trên thế giới về mức độ quy định chặt chẽ trong xác định chết não, theo Bộ Y tế.

Dự luật cấm hành vi lấy bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi còn sống. Người hiến phải được xác định chết não hoặc chết tuần hoàn. Quy trình xác định chết não, chết tuần hoàn được bảo đảm độc lập, khách quan, thông qua hội đồng chuyên môn độc lập với hoạt động điều trị, vận động hiến và lấy, ghép. Một người chỉ được xác định chết não hoặc chết tuần hoàn khi tất cả thành viên chuyên môn của hội đồng cùng kết luận.

Cho phép người dưới 18 tuổi hiến mô tái sinh khi còn sống

Mô là tập hợp các tế bào cơ thể, gồm mô tái sinh và mô không tái sinh. Mô tái sinh được định nghĩa là các mô sau khi lấy ra khỏi cơ thể người thì cơ thể vẫn tiếp tục sản sinh hoặc phát triển thay thế mô đã lấy. Mô tái sinh thường thấy nhất là tế bào gốc, máu (gồm hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu và huyết tương)... Mô không tái sinh là sau khi lấy ra khỏi cơ thể người thì cơ thể không tiếp tục sản sinh hoặc phát triển thay thế mô đã lấy, ví dụ giác mạc, xương...

Dự thảo cho phép người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi được hiến mô tái sinh cho người là thành viên gia đình - cha, mẹ, anh, chị, em ruột - khi không có người hiến trưởng thành phù hợp. Điều kiện là trẻ phải đủ sức khỏe, được tư vấn độc lập, có sự đồng ý của cả trẻ và cha mẹ hoặc người giám hộ. Người dưới 18 tuổi còn sống không được phép hiến mô không tái sinh.

Họp báo chiều 27/10, Thứ trưởng Y tế Vũ Mạnh Hà cho hay sẽ tiếp tục nghiên cứu, đề xuất thu hẹp phạm vi hiến ở trẻ dưới 15 tuổi là chỉ cho anh chị em ruột (thay vì hiến cho cha mẹ). Đồng thời, luật áp dụng nhiều biện pháp phòng chống mua bán mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi. Dự thảo đưa ra nguyên tắc người chưa thành niên phải được tư vấn độc lập, được cung cấp đầy đủ thông tin và có quyền từ chối. Sự phản đối của trẻ ở bất kỳ thời điểm nào đều phải được tôn trọng, ghi nhận, kể cả khi cha mẹ hoặc người giám hộ đã đồng ý.

Cho phép người dưới 18 tuổi được đăng ký hiến mô tạng

Mở rộng luật hiện hành, dự thảo đề xuất người dưới 18 tuổi có thể đăng ký nguyện vọng hiến mô, bộ phận cơ thể khi có sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện. Tuy nhiên, đăng ký không đồng nghĩa với việc đương nhiên đủ điều kiện hiến. Người hiến vẫn phải đáp ứng các yêu cầu chuyên môn và pháp lý tại thời điểm lấy mô, bộ phận cơ thể.

Siết kiểm soát, ngăn mua bán mô và bộ phận cơ thể

Dự thảo đề xuất tăng cường các biện pháp xác minh nhân thân và mối quan hệ giữa người hiến với người nhận, nhằm hạn chế nguy cơ lợi dụng hoạt động hiến, ghép để mua bán mô, bộ phận cơ thể.

So với luật hiện hành, dự thảo nâng độ tuổi cho phép hiến bộ phận cơ thể khi còn sống cho người không phải thành viên gia đình. Người hiến từ đủ 25 tuổi, thay vì 18 như trước. Lý do, theo Bộ Y tế, thực tế người tuổi 18 vẫn chưa đủ năng lực đánh giá rủi ro khi quyết định hiến tạng.

Dự thảo cũng đề xuất đánh giá điều kiện hiến và tư vấn theo hướng độc lập, nhất là đối với người dưới 18 tuổi, nhằm giảm nguy cơ bị ép buộc hoặc chi phối quyết định hiến.

Các hành vi bị nghiêm cấm được đề xuất bổ sung, bao gồm lợi dụng quan hệ giám hộ hoặc nuôi con nuôi để lấy mô, bộ phận cơ thể của người chưa thành niên; tạo phôi nhằm lấy tế bào; lấy mô, bộ phận cơ thể từ bào thai; tổ chức đưa người Việt Nam ra nước ngoài hiến, ghép bộ phận cơ thể trái quy định.

Đối với bộ phận cơ thể người và mô không tái sinh, dự thảo đề xuất điều phối bắt buộc qua hệ thống điều phối quốc gia nhằm bảo đảm phân bổ công bằng, minh bạch, khách quan, đồng thời hạn chế tình trạng mua bán hoặc ưu tiên không phù hợp.

Báo cáo thẩm tra dự án Luật, hôm 10/10, Ủy ban Văn hóa và Xã hội thuộc Quốc hội khóa XVI ghi nhận người dưới 18 tuổi hiến mô, bộ phận cơ thể khi qua đời; hiến mô tái sinh khi còn sống, là chính sách mới so với Luật hiện hành nhằm tạo thêm cơ hội cứu chữa cho người bệnh, nhất là đối với bệnh nhi. Ghi nhận mục đích nhân văn, nhân đạo của chính sách, song Ủy ban lưu ý người dưới 18 tuổi, nhất là trẻ em, là chủ thể được bảo vệ đặc biệt. Do đó, Ủy ban đề nghị tiếp tục đánh giá tác động kỹ lưỡng hệ lụy về tâm lý, đạo đức, xã hội, nguy cơ lợi dụng quan hệ phụ thuộc để tạo áp lực, cưỡng ép lấy mô, bộ phận cơ thể. Trên cơ sở đó, tiếp tục nghiên cứu các quy định chặt chẽ để bảo đảm ý nghĩa tốt đẹp của chính sách.

Ủy ban cơ bản tán thành điều kiện chung đối với người hiến mô từ đủ 18 tuổi trở lên; bổ sung quy định về việc lấy bộ phận cơ thể sau chết tuần hoàn; nâng độ tuổi người hiến khi còn sống cho người không phải thành viên gia đình; nguyên tắc điều phối bộ phận cơ thể người thống nhất toàn quốc. Tuy nhiên, Ủy ban đề nghị Chính phủ quy định thống nhất về nguyện vọng hiến trước khi chết là căn cứ hiến mô, bộ phận cơ thể người sau khi chết não, chết tuần hoàn. Tiếp tục rà soát, quy định rõ ràng, hợp lý các tiêu chí xác định thứ tự ưu tiên ghép bộ phận cơ thể người.

Lê Nga