Co dalej po wyborach? Pięć pytań i odpowiedzi

W środowy poranek polskiego czasu zakończyły się tzw. wybory połówkowe w Stanach Zjednoczonych. Ich zdecydowanym zwycięzcą są demokraci, którzy odbijają z rąk republikanów zarówno Senat, jak i Izbę Reprezentantów, które razem tworzą Kongres Stanów Zjednoczonych. Jego główną kompetencją jest tworzenie ustaw przedstawianych do podpisu prezydentowi. Do kilku niespodzianek doszło też w wyborach gubernatorów. Co teraz czeka Donalda Trumpa, amerykańską scenę polityczną i stany, w których dojdzie do zmiany ich zarządców?

1. Kiedy skończy się liczenie głosów?

Nie ma jednej prostej odpowiedzi na pytanie, kiedy poznamy pełne i ostateczne wyniki wyborów. Zarządzanie procesem wyborczym leży w gestii poszczególnych stanów. Mogą one różnić się między sobą sposobami głosowania oraz metodami liczenia głosów. W zależności od stanu głos można oddać osobiście w lokalu wyborczym lub korespondencyjnie; z użyciem karty wyborczej bądź maszyny; w dniu wyborów albo wcześniej, w ramach "early voting". Wczesne głosowanie (early voting) dopuszcza większość stanów. W zależności od danego miejsca głosowania, jest ono możliwe kilka dni, a gdzieniegdzie nawet tygodni przed dniem wyborów.

Jak wskazuje brytyjski dziennik "The Guardian" na swoim portalu internetowym, w niektórych ze stanów liczenie głosów może znacząco się przedłużyć, nawet do kilku tygodni. Ponadto, jeśli dana rywalizacja rozstrzyga się niewielką liczbą głosów, zarządzone może zostać ponowne ich przeliczenie.

Media prognozują i ogłaszają rezultaty poszczególnych starć wyborczych na podstawie cząstkowych wyników lub stwierdzając, że dany kandydat zdobył ponad 50 procent wszystkich głosów jeszcze przed ich ostatecznym podliczeniem.

2. Co wynik wyborów oznacza dla Trumpa?

Rezultat wyborów środka kadencji oznacza dla Donalda Trumpa, że będzie miał przeciwko sobie Kongres. Dotychczas Senat i Izbę Reprezentantów kontrolowali republikanie.

Kongres Stanów Zjednoczonych ma szereg uprawnień umożliwiajacych kontrolowanie prezydenta i ograniczanie jego władzy. Może między innymi blokować jego inicjatywy ustawodawcze, do czego wystarczy sprzeciw jednej z izb. Z drugiej strony prezydent też dysponuje prawem weta wobec propozycji Kongresu. Do jego odrzucenia potrzeba 2/3 głosów w obu izbach.

Trump zapowiedział już wcześniej, że w przypadku przejęcia kontroli nad Kongresem przez jego przeciwników zostanie "panem weto". 

Konstytucja USA przewiduje możliwość impeachmentu prezydenta, czyli usunięcia go z urzędu przed końcem kadencji. Do rozpoczęcia procedury impeachmentu wystarczy zwykła większość w Izbie Reprezentantów. Następnie decyduje Senat. Wtedy aby odsunąć amerykańską głowę państwa od władzy, potrzebne są 2/3 głosów senatorów obecnych na sali. Według prognoz, demokraci będą mieli co najmniej 54 głosy w Senacie. Większość 2/3 ze 100 senatorów to 67.

Przejęcie władzy w Kongresie może utorować demokratom drogę do wywierania innego rodzaju nacisku na Trumpa i jego administrację. Możliwym będzie bowiem tworzenie komisji śledczych mających dążyć do wyjaśnienia podejrzeń nadużyć dokonanych przez prezydenta i jego otoczenie.

3. Kiedy zaprzysiężenie nowych członków Kongresu?

Zgodnie z 20. poprawką do amerykańskiej konstytucji, kadencja ustępujących senatorów i członków Izby Reprezentantów kończy się 3 stycznia następującego po wyborach. Kadencja nowych członków Kongresu rozpoczyna się tego samego dnia, chyba że Kongres wyznaczy inny dzień.

W 2027 roku 3 stycznia wypada na niedzielę, w związku z czym możliwe jest przeniesienie inauguracji. Jednak ostatnim razem, kiedy nowa kadencja Kongresu przypadła na niedzielę (w 2021 roku), inauguracja odbyła się tego właśnie dnia. Przykładowo dniem inauguracji 117. Kongresu wyznaczono 6 stycznia, kiedy to 3 stycznia 2015 roku przypadł na sobotę.

4. Kto może zostać spikerem Izby Reprezentantów?

W ślad za przewidywanym przejęciem większości w Izbie Reprezentantów przez demokratów, dojdzie też do zmiany jej przewodniczącego. Dotychczasowym spikerem izby jest republikanin Mike Johnson.

Liderem obecnej mniejszości demokratów Izbie Reprezentantów jest Hakeem Jeffries, który może zastąpić Johnsona. Jeffries zasiada w Kongresie nieprzerwanie od 2013 roku jako przedstawiciel Nowego Jorku. Kieruje demokratami w Izbie Reprezentantów od 2023 roku.

Jeffries może przejść do historii jako pierwszy czarnoskóry spiker Izby Reprezentantów w historii Stanów Zjednoczonych.

Spikera wybierze cała Izba Reprezentantów po rozpoczęciu obrad nowego Kongresu. To on decyduje, które projekty ustaw trafiają pod głosowanie. Zajmuje też drugie miejsce w linii sukcesji prezydenckiej, zaraz po wiceprezydencie USA.

5. Kiedy swoje urzędy obejmą gubernatorzy?

Nie ma jednej wyznaczonej daty dla inauguracji kadencji wszystkich gubernatorów. Regulują je poszczególne stany na podstawie lokalnych konstytucji i innych aktów prawa.

Tak oto Gina Hinojosa, która wygrała w tradycyjnie republikańskim Teksasie, zostanie nową gubernatorką 20 stycznia 2027 roku. Wtedy przypada trzeci wtorek stycznia następującego po wyborach.

W przypadku Ohio inauguracja gubernatora odbywa się w drugi poniedziałek stycznia po wyborach. W związku z tym demokratka Amy Acton złoży przysięgę 11 stycznia 2027 roku.

Źródło: tvn24.pl, PAP, "The Guardian", BBC

ZOBACZ TAKŻE:

Link skopiowany do schowka.