Scholen melden kindermishandeling vaker, maar 'herkennen blijft moeilijk'

NOS Nieuwsvandaag, 07:37

Milo Hornstraredacteur Binnenland

In iedere klas zit één of meerdere kinderen dat met mishandeling te maken heeft, gemiddeld genomen. Scholen spelen een belangrijke rol bij het herkennen van mishandeling. Vermoedens worden steeds vaker doorgegeven, maar er valt nog een flinke slag te slaan.

Daarom is twee jaar onderzoek gedaan naar signalering van kindermishandeling op basisscholen. Met die kennis is een digitale gereedschapskist voor leraren gemaakt, die vanaf vandaag gebruikt kan worden.

Signalen op scholen

Een groot deel van de week is een kind op school. Leraren zien en spreken kinderen en hun ouders. Daarmee spelen ze een belangrijke rol bij het opsporen van mishandeling.

Dat werd ook duidelijk bij een onderzoek naar kindermarteling. Bij kinderen die te maken hadden met deze meest vergaande vorm van mishandeling waren vaak aanwijzingen bekend op school.

Zoals bij een mishandeld meisje in Stadskanaal. Ze is geslagen, opgesloten in een kelder en kreeg af en toe geen eten. De school zag dat het meisje minder praatte, niet speelde en honger had. Toen ze met een snee in haar hoofd naar de les kwam, maakte de school een melding.

Meer meldingen

Ondanks de belangrijke positie, komen er weinig meldingen van kindermishandeling vanuit scholen, in vergelijking met andere landen, bleek zeven jaar geleden. In Engeland en Duitsland ging het om ruim 20 procent van het totaal, in Nederland was dat een paar procent.

Maar scholen trekken inmiddels vaker aan de bel. Het aantal meldingen vanuit scholen is sindsdien bijna verdubbeld. Ook hebben ze veel vaker om advies gevraagd bij de organisatie Veilig Thuis. Zo'n advies is laagdrempeliger dan het doen van een melding.

Het aantal meldingen en adviezen van de eerste helft van ieder jaar:

De stijging kan komen door strengere regels. Voor scholen bestaat al een lange tijd een stappenplan dat gebruikt moet worden bij mogelijke mishandeling, dat heet de meldcode. In 2019 is die aangepast, om te zorgen dat altijd een melding wordt gedaan bij vermoedens van ernstige mishandeling.

Ook lopen er op scholen vaker mensen rond die getraind zijn om leraren te helpen bij dit soort moeilijke situaties. Minstens 500 basisscholen en 200 middelbare scholen hebben een zogenoemde aandachtsfunctionaris.

Op tijd ingrijpen

Scholen trekken dus vaker aan de bel, maar vroegtijdig signaleren blijft lastig voor leraren, blijkt uit recent onderzoek naar basisscholen van het Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving. Het is uitgevoerd door Veroni Eichelsheim, ook hoogleraar aan de Rijksuniversiteit Groningen, en Carlijn van Baak.

"Leraren lopen soms maanden of jaren rond met vermoedens van mishandeling", vertelt onderzoeker Van Baak. "Ze proberen hulp te regelen voor het gezin. Het is vaak zoeken naar wat er precies speelt en wanneer een melding nodig is."

Een tekort aan kennis speelt een grote rol. "Bij de opleiding voor leraren op de basisschool komt het herkennen van kindermishandeling bijvoorbeeld niet standaard aan bod", zegt Van Baak. "Terwijl het in de praktijk zo moeilijk is, omdat het niet altijd zichtbaar is."

Ook speelt angst mee om te melden. "Angst dat kinderen of ouders de leraar niet meer vertrouwen of het geweld in het gezin toeneemt."

Een andere grote drempel is niet op school te vinden, maar bij Veilig Thuis. De organisatie krijgt per jaar meer dan 100.000 meldingen binnen en geeft meer dan 100.000 adviezen. Ze kunnen het werk niet meer aan, waarschuwden ze een maand geleden.

"Dat is zorgelijk", zegt onderzoeker Van Baak. "Veilig Thuis kan als enige informatie over kinderen aan elkaar verbinden en onderzoek doen. Ook is het de enige route naar verplichte hulp."

De digitale gereedschapskist

In de twee jaar onderzoek zijn dossiers onderzocht en mensen gesproken. Aan de hand daarvan is een gereedschapskist met en voor leraren gemaakt met nieuw materiaal en bestaand materiaal, zoals een uitzending van het NOS Jeugdjournaal(opent in nieuw venster). Het doel is het herkennen en omgaan met mogelijke kindermishandeling.

"We gaan die gereedschapskist zeker gebruiken", zegt Friso Kingma, bestuurder van Baasis, een scholenkoepel van zo'n 2700 leerlingen. "Onze belangrijkste taak is de kinderen dingen leren, maar dat kan alleen als ze goed in hun vel zitten. Kennis over mishandeling is daarom belangrijk."

"Een goed moment voor ons om de gereedschapskist erbij te pakken is bijvoorbeeld bij een terugkerend teamoverleg of een studiedag."