Foto van jongen (14) gaat viraal als "bewijs" van Oekraïense martelkamer, maar de werkelijkheid is veel complexer

Artikel luisteren

8min

Meer info

Een foto van een 14-jarige jongen die zou bevrijd zijn uit een martelkamer van het Oekraïense leger gaat viraal. In werkelijkheid was de jongen zelf geen slachtoffer, maar protesteerde hij mee tegen zo’n vermeende plek. Het echte verhaal is complex en bundelt nepnieuws, oprechte protesten en Russische propaganda in één. 

Samenvatting:

• Een foto van een 14-jarige jongen in een deken gaat viraal met de bewering dat hij bevrijd werd uit een 'martelkamer" in een huis van het Oekraïense leger. Dat klopt niet: de jongen protesteerde mee aan het huis in de buurt van Kiev, tegen de vermeende marteling, maar was er geen slachtoffer van. 

• Het protest ontstond na online geruchten dat gemobiliseerde mannen in het huis werden mishandeld. De nationale garde zegt dat het huis diende om gemobiliseerden tijdelijk te huisvesten, er is geen bewijs voor marteling en drie instanties startten een onderzoek.

• Het is niet duidelijk of Russische propaganda achter dit verhaal zit, maar het is wel zeker dat ze het mee helpen verspreiden.

Gewikkeld in een deken, met ogen opengesperd van de angst: sinds maandag gaan foto’s en video’s viraal van een jongen die door een protesterende menigte wordt geleid in Petropavlivska Borshchahivka, een voorstad van Kiev. 

Het protest was maandag aan een huis waar mensen verbleven die net gemobiliseerd waren in het leger, een heikel thema in Oekraïne. De betogers hadden gereageerd op geruchten online dat een 40-tal mannen gevangen werden gehouden, mishandeld en zelfs gemarteld zouden worden in het huis. 

Het protest was dus echt en toont de complexe omgang van Oekraïne met verplichte mobilisatie in het leger en hoe dat leeft in de samenleving. Maar al snel verengde de discussie online tot het lot van de jongen. 

De jongen werd daadwerkelijk in het huis aangetroffen, maar hij was niet een van de mensen die zogezegd gemarteld werden. Op beelden van de protesten die avond is de jongen in verschillende video’s te zien , duidelijk herkenbaar aan zijn groene broek.

De jongen is te zien in video's waarbij hij op de muur rond het huis staat. Hij is herkenbaar aan zijn groene broek.

Hij staat op de muur rond het huis en gooit stenen naar binnen. Op een bepaald moment springt of valt hij naar binnen. Later komt hij dus weer buiten, gewikkeld in een deken.

Wat er precies met de jongen is gebeurd in de tijd dat hij in het huis was, is niet helemaal zeker. Hij zou video’s op TikTok gezet hebben waarin hij zegt dat hij onder andere geslagen en ondervraagd is. VRT NWS heeft die beelden niet kunnen verifiëren.

De jongen werd naar buiten gebracht nadat Kyrylo Boedanov, de stafchef van president Zelensky, arriveerde.

Conclusie:

De jongen was dus niet opgesloten in het huis voor de protesten en geen slachtoffer van de vermeende martelkamer. Hij was een van de betogers die afkwam op de geruchten over het huis. De bewering dat hij bevrijd is uit een martelkamer van het Oekraïense leger is dan ook onwaar.

Maar hoe zit het dan met die geruchten? En wat deed Kyrylo Boedanov daar dan plots?

Volgens de nationale garde werd het huis gebruikt om mensen die gemobiliseerd werden tijdelijk te huisvesten. Dat verklaart waarschijnlijk ook hoe het protest plots zo groot heeft kunnen worden. 

Rekruteerders plukken mensen van de straat om ze naar het leger te sturen. Een hoogst onpopulaire praktijk. VRT-NWS-journalist Marijn Trio sprak recent nog in Oekraïne met 4 getuigen over hoe deze gedwongen mobilisatie de Oekraïense samenleving verdeelt.

Het protest ontstond na oproepen op sociale media dat mannen in het huis mishandeld zouden worden. Volgens een journalist die ter plaatse was , verzamelden honderden mensen zich aan het huis om te proberen de mannen uit het huis te bevrijden en werd het protest gewelddadig.

Uiteindelijk kwamen een aantal gezagsdragers, zoals de commandant van de nationale garde Oleksandr Pivnenko en dus ook Kyrylo Boedanov, de stafchef van Zelensky, ter plaatse om de situatie te bedaren. Volgens Pivnenko waren er 4 militairen in het huis die medische hulp nodig hadden. Boedanov sprak in het huis ook met de 14-jarige jongen. 

Het protest reflecteert dus een oprechte verontwaardiging die leeft bij de Oekraïners, maar er gaan ook stemmen op dat het hele protest door pro-Russische groepen in scène is gezet. Een journalist ter plaatse  merkte op dat een aantal aanwezigen zich vreemd gedroegen, alsof ze een taak vervulden. 

Het protest was ontstaan nadat een ambulance was opgedaagd aan het huis, omdat ze gebeld waren dat er gewonden in het huis waren. De ambulance werd niet binnengelaten, waarna een dokter in de ambulance de politie belde en ze ook op sociale media het bericht verspreidde dat de mannen werden vastgehouden en mishandeld.

Maar de nieuwswebsite Slidstvo.info ontdekte dat de ambulance van een bedrijf was dat al sinds 2023 niet meer actief was. De dokter in kwestie werkte ook niet voor dat bedrijf, maar voor een privé-kliniek voor plastische chirurgie. Volgens Boedanov had de vrouw de omgeving rond het huis al 3 dagen op voorhand verkend. 

De onderzoeksgroep AntiBot4Navalny  ontdekte dat Russische desinformatienetwerken er ook snel bij waren om het verhaal uit te buiten en Oekraïne in diskrediet te brengen. Op typische wijze verspreidden de netwerken nepberichtgeving van gekende nieuwsmedia over het verhaal.

Antibot4Navalny merkte wel op dat deze berichten pas nadat het bericht viraal ging verschenen. Daardoor lijkt het onwaarschijnlijk dat ze ook achter de protesten zaten.

Het is perfect mogelijk dat het protest deels georganiseerd was om een complex thema in de Oekraïense samenleving uit te buiten en deels organisch is ontstaan. Hoe dat juist zit, weten we nog niet. Net zoals we nog niet exact weten wat er zich in dat huis juist heeft afgespeeld. Maar het is wel duidelijk dat de Russische propaganda het protest en het lot van een 14-jarige jongen handig misbruikt om Oekraïne in diskrediet te brengen.

Meer informatie over de factchecks van VRT NWS

Zoek je meer verhalen van VRT NWS CHECK over factchecking, desinformatie of online bedrog? Die vind je hier. 

Deze factcheck werd geschreven op basis van de informatie die beschikbaar is op het tijdstip van publicatie. Wil je weten hoe we te werk gaan bij het factchecken? Dat lees je in dit artikel. 

Heb je vragen of opmerkingen of wil je weten wie er in ons team zit? Dat lees je in dit artikel.  

Je vindt onze factchecks ook terug bij deCheckers , samen met betrouwbare factchecks van enkele andere Vlaamse en Nederlandse redacties. 

Wil je iets laten checken? Stuur ons dan een mail via check@vrtnws.be.  

VRT NWS is erkend lid van het International Fact-Checking Network    (IFCN) en van het European Fact-Checking Standards Network (EFCSN ).