Van Israël tot de VS: partijen maken in de kiesstrijd volop AI-nepvideo’s van hun tegenstanders

Israël kiest vandaag een nieuw parlement. Volgende week trekken de Amerikanen naar de stembus, eind november de Spanjaarden. In alle 3 de landen duiken in de campagne nepbeelden op, gemaakt met artificiële intelligentie. Niet door anonieme trollen, maar door de politieke partijen zelf. Vaak zijn ze overduidelijk nep. Ze moeten vooral emoties opwekken. Vaak zijn ze overduidelijk nep. Ze moeten vooral emoties opwekken. Maar ze kunnen kiezers ook onzeker maken over wat nog echt is.

In het kort:

• In Israël, de VS en Spanje maken politieke partijen zelf nepbeelden van hun tegenstanders met AI. Zo deelde de Israëlische premier Netanyahu een deepfake van zijn uitdager Eisenkot.

• In de VS ging al 137 miljoen dollar naar AI-advertenties, tegenover nog geen 50.000 dollar in 2024. In Spanje noemt oppositiepartij PP haar deepfake van de vrouw van premier Sánchez “satire”.

• Of deepfakes kiezers overtuigen, is onduidelijk. Volgens onderzoek doen ze vooral twijfelen aan wat echt is.

Gadi Eisenkot, de uitdager van premier Benjamin Netanyahu, rent met open armen door een weide. Hij loopt op een jongeman af die op zijn zoon lijkt. Maar hij loopt hem straal voorbij en omhelst Mansour Abbas, de leider van de Arabische partij Ra'am.

De video is gemaakt met AI. Zo een nepvideo heet een deepfake. Veel deepfakes zien er vandaag bedrieglijk echt uit, maar deze niet: je ziet meteen dat hij nep is. Dat is ook niet de bedoeling. De beelden moeten vooral een gevoel oproepen.

Netanyahu zette de video deze zomer op X en TikTok, waar de beelden samen meer dan 1,5 miljoen keer bekeken werden. Dat leverde veel boze reacties op, want Eisenkots zoon sneuvelde in 2023 in de oorlog tegen Hamas. Netanyahu ontkent dat de jongeman zijn zoon moest voorstellen.

Deze video is geen uitzondering meer. En het is ook niet enkel Netanyahu die AI-beelden deelt. Dat meldt Ze Be AI , een onderzoeksproject van de Open Universiteit van Israël. De voorbije 3 maanden telden ze meer dan 8.200 AI-beelden en -video’s van Israëlische partijen. Een beeld of video telt al mee als slechts een deel ervan met AI gemaakt is. Het hoeft dus niet volledig nep te zijn. Ruim een kwart komt van de partij Likud van Netanyahu.

Bij de volledig nep gemaakte beelden, de deepfakes, ligt het anders. Daar staat Eisenkots eigen partij Yashar bovenaan, met 250 van de 902 deepfakes . Likud volgt met 184, of ongeveer een 5e.

Om de haverklap duiken dus zulke beelden op in de kiesstrijd. Enkele dagen geleden nog deelde Netanyahu een dramatisch AI-beeld van een atoombom boven een Israëlische stad. In de tekst erbij staat de duidelijke boodschap dat als israël niet massaal voor Netanyahu stemt, het land riskeert dat Iran een kernwapen krijgt en Israël vernietigt. De tekst spreekt zelfs van “een tweede Holocaust”.

Een AI beeld gedeeld door de Israëlische premier Benjamin Netanyahu.

Ook in de Verenigde Staten zit AI in de lift. De Amerikanen kiezen op 3 november een nieuw , het Amerikaanse parlement. Die verkiezingen vallen halverwege de ambtstermijn van president Donald Trump. Daarom heten ze de midterms of tussentijdse verkiezingen.

Volgens het Wesleyan Media Project , een onderzoeksproject van de Amerikaanse Wesleyan University, ging er al meer dan 137 miljoen dollar naar minstens 220 advertenties die geheel of gedeeltelijk met AI gemaakt zijn. Bij de vorige verkiezingen, in 2024, was dat nog geen 50.000 dollar. Ruim vier op de vijf van die advertenties komen van de Republikeinen.

Dat lijkt veel, maar het is ongeveer 1 procent van alle campagnereclame. Volgens het bedrijf AdImpact , dat politieke advertenties opvolgt, gaat er dit jaar in totaal zo'n 11,6 miljard dollar naar advertenties, meer dan ooit. De onderzoekers van Wesleyan waarschuwen wel dat hun telling een minimum is, want veel gebruik van AI wordt niet gemeld.

Eén van de advertenties gaat over James Talarico, een Democraat uit Texas die senator wil worden. Zijn Republikeinse tegenstander Ken Paxton maakte een advertentie met een AI-versie van Talarico. Die zegt: "In het begin was God non-binair". En daarna dat God 6 genders schiep.

Dat is geen toeval. Talarico is zelf gelovig, en in Texas speelt geloof een grote rol in de politiek. Wie aan het christendom raakt, raakt aan iets heel gevoeligs.

Volgens politicoloog Peter Van Aelst van de Universiteit Antwerpen moet je dat in de Amerikaanse traditie zien. "Politici vallen elkaar daar frontaal aan. Ze doen dat al tientallen jaren, dus dat is niets nieuws", zegt hij in onze podcast Het uur Van De Waarheid.

AI verandert volgens hem niet wat politici doen, wel hoe makkelijk het gaat. Van Aelst vindt de campagne dit jaar opvallend negatief. "Mogelijk ook omdat de Republikeinen in de peilingen achterliggen en heel veel geld inzetten om terug te slaan."

Talarico zei ooit écht dat God non-binair is. Later legde hij uit dat God volgens hem geen man of vrouw is, maar daarboven staat. De advertentie rukt die woorden uit hun context en maakt er een toespraak van die hij nooit gaf.

"Dat is de typische mengeling die we vaak zien bij misinformatie", zegt Van Aelst. "Je haalt iets uit zijn context en je mixt het. Sommige dingen zijn echt, andere niet. Maar je laat het, en dat is nu nieuw, door de politicus zelf zeggen in een filmpje."

Een ander voorbeeld komt uit Georgia. Daar duikt de Democratische senator Jon Ossoff op in AI-advertenties waarin hij een schoonheidsbehandeling krijgt. Ze spelen in op berichten dat zijn campagne geld uitgaf aan kapper en make-up. De politieke boodschap is dat hij misschien mooi praat, maar zijn beleid niet deugt en veel te verbergen heeft.

Regels zijn er amper. "Er is op dit moment nog heel weinig wetgeving", zegt Van Aelst. "En die is in de Verenigde Staten ook nog eens versnipperd en verschillend van staat tot staat."

Ook in Europa duiken zulke video's op. De conservatieve Spaanse oppositiepartij PP lanceerde vorige week, in aanloop naar de verkiezingen eind november, al een video met deepfakes. Daarin lijkt Begoña Gómez, de vrouw van premier Pedro Sánchez, toe te geven dat ze een job aan de universiteit kreeg dankzij haar man. 

Ook oud-premier José Luis Rodríguez Zapatero, een socialist, duikt op in de video. Zijn AI-versie vertelt over juwelen die hij in een kluis zou verbergen. Dat is een verwijzing naar een lopend onderzoek.

De video werd bijna 2 miljoen keer bekeken. Dat de video met AI gemaakt is, staat er wel bij, maar in kleine letters. De PP ziet geen probleem. "Satire", zegt de partij. Dat argument hoor je trouwens ook in de VS.

Alleen gelden in Spanje ook Europese regels. Sinds 2 augustus moet wie in de EU een deepfake verspreidt, dat duidelijk melden. Voor satire zijn de regels wel soepeler. En daar wringt het. Wie een tegenstander wil aanvallen, kan dat met een deepfake doen en het daarna gewoon satire noemen.

Trappen kiezers erin? Onderzoeker Peter Van Aelst twijfelt. "Wie daar echt misleid wordt en wie niet, daar hebben we nog niet zo'n goed zicht op."

De video's bereiken volgens hem vooral mensen die al overtuigd zijn. En wie er te veel ziet, haakt misschien gewoon af. "Ik denk niet dat je plots de campagne wint, omdat je een AI-filmpje over je tegenstander gemaakt hebt."

Ander onderzoek ondersteunt die analyse. Het Britse Alan Turing Institute vond in het grote verkiezingsjaar 2024 nergens bewijs dat AI een verkiezingsuitslag veranderde. En volgens een overzicht van 25 andere studies overtuigt een nepvideo niet beter dan andere vormen van , zoals een verzonnen nieuwsbericht.

Partijen lijken met deepfakes vooral hun eigen kiezers naar de stembus te willen krijgen. Of ze daarmee ook twijfelaars bereiken, is niet aangetoond. Dat we daardoor meer en meer twijfelen aan wat echt is, is een bijwerking die langer kan blijven hangen dan de verkiezingen zelf.