Voor de 2e keer op korte tijd dreigen tientallen verdachten die terechtstaan in een groot proces hun straf te ontlopen. En opnieuw ligt de overschrijding van de redelijke termijn aan de oorzaak. Wat houdt dat juridische principe precies in?
Samenvatting:
In Tongeren dreigen 31 leden van een motorclub hun straf te ontlopen, omdat het proces te lang aansleepte. De verdediging eist een verval van strafvordering, en ook het parket erkent dat de redelijke termijn overschreden is.
Een maand geleden gingen al 31 beklaagden van een groot drugsproces in Limburg vrijuit om dezelfde reden.
De redelijke termijn bepaalt dat een rechtszaak binnen een aanvaardbare tijd moet worden afgerond. Meestal volgt er dan een lagere straf, maar vrijuit gaan is "heel uitzonderlijk", zegt Raf Verstraeten, advocaat en professor strafrecht (KU Leuven).
In Tongeren dreigt een proces tegen 31 leden van een motorclub op een sisser uit te draaien. De aanklachten zijn nochtans niet min: ze staan onder meer terecht voor lidmaatschap van een criminele organisatie en verboden wapenbezit. Zo trof de politie bij huiszoekingen meer dan 50 wapens aan, waaronder een raketlanceerder.
Alleen gaat het om feiten die ze tussen 2017 en 2018 zouden hebben gepleegd. De verdediging van de beklaagden vindt dat de redelijke termijn daarmee zwaar overschreden is en eist daarom een verval van strafvordering. Dat betekent dat ze allemaal vrijuit zouden gaan.
De redelijke termijn in strafzaken is een juridisch principe dat vereist dat een rechtszaak binnen een aanvaardbare tijd behandeld en afgerond moet worden. De termijn begint vanaf het moment dat een verdachte weet dat hij in het vizier is genomen door justitie.
De wet bepaalt dat een verdachte snel moet weten waar hij of zij aan toe is. Lees: dat er binnen een aanvaardbare termijn een proces wordt gevoerd en een oordeel wordt geveld. Gebeurt dat niet, dan spreken we van een overschrijding van de redelijke termijn.
In dat geval moet er een juridisch gevolg aan verbonden worden. "Een overschrijding van de termijn gebeurt wel vaker binnen justitie", duidt advocaat en professor strafrecht Raf Verstraeten (KU Leuven). "In het overgrote deel van de gevallen is het juridische gevolg dat er een strafvermindering wordt gevraagd of toegekend."
Raf Verstraeten is advocaat en professor strafrecht aan de KU Leuven.
Bij het grote drugsproces Costa in juli kregen de beklaagden bijvoorbeeld lagere straffen omdat de rechter rekening hield met de overschrijding van de redelijke termijn.
Dat beklaagden effectief vrijuit gaan, is heel uitzonderlijk, zegt Verstraeten. Hij schetst 2 scenario's waarin dat kan gebeuren. "De rechter kan de strafvordering niet-ontvankelijk verklaren wanneer de rechten van verdediging onherstelbaar zijn aangetast. Dat kan bijvoorbeeld het geval zijn wanneer belangrijk bewijsmateriaal verloren is gegaan of cruciale getuigen intussen overleden zijn."
Een 2e mogelijkheid bestaat nog maar sinds 2024. "Bij een zeer zwaarwichtige overschrijding van de redelijke termijn kan de rechter het verval van de strafvordering uitspreken. Dat gebeurt wanneer een rechter oordeelt dat het niet meer te verantwoorden valt dat de strafprocedure zo lang heeft aangesleept."
In beide gevallen betekent dat dat er geen veroordelingen volgen. "Het is geen vrijspraak ten gronde. Het gaat dus niet over schuld of onschuld", benadrukt Verstraeten. "Maar de betrokkene gaat wel vrijuit."
In de drugszaak in Limburg wees het op het tekort aan mensen en middelen bij Justitie voor de jarenlange stilstand in het dossier. Daarnaast bleken belangrijke bewijsstukken, zoals afgetapte telefoongesprekken, "praktisch ontoegankelijk".
De computers ter beschikking van de rechtbank en de verdediging waren niet krachtig genoeg om de data op een efficiënte wijze binnen een aanvaardbaar tijdsbestek te doorzoeken, stond te lezen in het persbericht van de rechtbank.
In het proces tegen de motorclub in Tongeren sleepte de zaak volgens het parket zo lang aan omdat er dringendere dossiers waren. Daarnaast liep het onderzoek vertraging op door medische problemen bij een , die niet werd vervangen.
"België kampt al langer met allerlei problemen binnen de werking van justitie: er zijn nu eenmaal onvoldoende mensen en middelen", duidt Verstraeten.
Ook voor de speurders is dat enorm frustrerend
Raf Verstraeten, advocaat en professor strafrecht (KU Leuven)
Feit is dat heel wat mensen het maar moeilijk kunnen begrijpen dat beklaagden die verdacht worden van zware feiten, uiteindelijk zonder straf wegkomen. "Ik heb begrip voor die reacties", zegt Verstraeten. "Ook voor de speurders, die hun best doen om een dossier zo goed mogelijk op te bouwen, is dat enorm frustrerend."
Toch benadrukt de advocaat dat de redelijke termijn belangrijk is omdat ze burgers beschermt tegen langdurige onzekerheid. "Het recht om berecht te worden binnen de redelijke termijn is een universeel recht dat opgenomen is in het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens (EVRM)."
Het parket heeft beroep aangetekend tegen de uitspraak op het drugsproces in Limburg vorige maand. "Dat was natuurlijk een uiterst gunstige uitspraak voor die beklaagden", zegt Verstraeten. "Het is dus begrijpelijk dat het parket vindt dat dit niet kan naar de samenleving toe."
Het hof van beroep moet nu oordelen of de overschrijding van de redelijke termijn zwaarwichtig genoeg is om de strafvordering te laten vervallen. Oordeelt het hof van niet, dan kunnen de beklaagden alsnog schuldig worden verklaard en krijgen ze mogelijk ook een straf.
Source: VRT NWS · Stef Van Chaze
At a glance
- Topic
- World
- Country
- 🇧🇪 BE
- Publisher language
- NL
- Added to Allnira