Oliedollars geen garantie voor veiligheid: waarom Saudi-Arabië kansloos is tegen aanvallen van Houthi-rebellen

Een piloot van de Royal Air Force voor zijn vliegtuig in Saudi-Arabië

Ondanks miljardeninvesteringen in defensie slaagt Saudi-Arabië er niet in om de aanhoudende aanvallen van de Houthi-rebellen in Jemen af te slaan. Het land blijkt onvoldoende gewapend tegen de goedkope raketten en drones van de Houthi’s. Kroonprins Mohammed bin Salman zoekt daarom wanhopig steun bij zijn bondgenoten, maar die lijken weinig bereid om zich rechtstreeks in het conflict te mengen.

In 2025 gaf Saudi-Arabië ongeveer 72 miljard euro uit aan defensie. Dat jaar besteedden wereldwijd slechts 7 landen meer aan hun leger. Het land investeert fors in luchtverdediging, zoals het Patriot-luchtafweersysteem, gevechtsvliegtuigen en marineschepen. 

Op papier beschikt Saudi-Arabië daarmee over een uitgebreid arsenaal om zijn grondgebied te beschermen, maar de aanvallen van de Houthi’s leggen de kwetsbaarheden van die verdediging bloot.

Wanneer op 10 oktober raketten op de luchthaven van Riyad afvliegen, lijkt het systeem volledig te falen. Geen enkele raket wordt uit de lucht gehaald, en ook het waarschuwingssysteem laat het afweten.

De tol is hoog: zeker 13 mensen overleven de aanval niet, en minstens 300 mensen raken gewond. Meteen klinkt kritiek op de overheid: hoe kan zoiets gebeuren?

Een deel van de oorzaak ligt bij het soort wapentuig waarin Saudi-Arabië heeft geïnvesteerd. Een groot deel van het Saudische defensiebudget gaat naar geavanceerde conventionele wapens.

The New York Times omschrijft die focus als de ‘glitterfactor’: dure systemen die indruk maken, zoals Eurofighter- en F-15-straaljagers, die er spectaculair uitzien op een parade, maar niet noodzakelijk de beste oplossing bieden voor elke militaire dreiging.

Saudi-Arabië bouwde zijn leger jarenlang uit met het oog op een mogelijk conflict met Iran, zijn belangrijkste regionale rivaal. Het land investeerde miljarden in westerse wapensystemen, waaronder gevechtsvliegtuigen en Patriot-luchtafweer. Die moesten het land onder meer beschermen tegen raketaanvallen.

Het Patriot-luchtafweersysteem in actie in Saudi-Arabië.

Maar in 2014 kwam er een nieuwe dreiging bij. De Houthi-rebellen, die al sinds 2004 tegen de Jemenitische regering vochten, namen de hoofdstad van Jemen, Sanaa, in. Begin 2015 rukten ze verder op naar het zuiden.

Saudi-Arabië greep daarop militair in, aan het hoofd van een van Arabische landen, om de internationaal erkende regering te herstellen en de opmars van de Houthi’s te stoppen.

Dat lukte niet. De rebellen bleven Sanaa controleren en de oorlog sleepte aan. Intussen bouwden ze hun arsenaal van raketten en drones verder uit. Daarmee konden ze ook doelen diep op Saudisch grondgebied aanvallen, waaronder olie-installaties en luchthavens.

In 2022 vielen de Houthi-rebellen een oliefabriek aan in Saudi-Arabië. Er brak grote brand uit.

De Houthi’s spelen het slim. Hun machtsbasis ligt in het bergachtige noorden van Jemen, vlak bij de grens met Saudi-Arabië. Door het ruige terrein en de verspreiding van hun militaire infrastructuur zijn ze moeilijk uit te schakelen.

Tegelijk voeren ze aanvallen uit met raketten en drones, soms in grote aantallen. Daarmee kunnen ze Saudische steden, militaire installaties en belangrijke olie-infrastructuur bedreigen, zonder dat ze het Saudische leger rechtstreeks op het slagveld moeten verslaan.

Het huidige conflict legt een zwakke plek bloot in de Saudi-Arabische verdediging. Het land beschikt wel over geavanceerde luchtafweersystemen, maar die blijken niet voldoende om de dreiging van de Houthi’s af te slaan. Volgens Koert Debeuf, directeur van het Tahrir-instituut, een die zich op het Midden-Oosten richt, spelen verschillende factoren mee.

"Enerzijds is er sprake van a", vertelt hij. "Met 1 goedkope drone dwingen de Houthi’s hen om een afweerraket van een paar miljoen dollar af te vuren. Die afweerraketten zijn bovendien heel moeilijk te vervangen, omdat de productie in de Verenigde Staten en Europa lang duurt en gigantisch veel kost."

Het probleem is dus niet alleen of Saudi-Arabië een aanval kan onderscheppen, maar ook hoeveel het kost om dat te doen. Wanneer een relatief goedkope drone een veel duurdere onderscheppingsraket vereist, kan de aanvaller de verdediger financieel onder druk zetten. En als de voorraden slinken, zijn nieuwe interceptorraketten niet zomaar beschikbaar.

Bovendien is het Patriot-luchtafweersysteem eigenlijk niet helemaal geschikt om Houthi-raketten neer te halen. Het systeem dient om op te sporen en te vernietigen. Die vliegen erg hoog en erg snel, terwijl de raketten van de Houthi’s laag bij de grond vliegen en erg wendbaar zijn. Daar zijn de Patriots niet voor ontworpen. 

Daarbovenop staan de Patriots ook verkeerd opgesteld. Doordat Saudi-Arabië lange tijd geloofde dat Iran de voornaamste dreiging vormde, staan alle radarsystemen naar het oosten gericht. Nu de raketten uit het zuiden komen, worden ze pas gedetecteerd als het al te laat is.

Bovendien is Saudi-Arabië een gigantisch land, en is het bijna onmogelijk om overal luchtafweersystemen te plaatsen. De bescherming van één stad of strategische installatie betekent niet automatisch dat ook andere locaties veilig zijn.

Saudi-Arabië was dus niet optimaal voorbereid op een conflict waarin relatief goedkope drones en raketten zo’n grote rol spelen. Het land is daarin niet alleen. Ook de oorlog van Rusland tegen Oekraïne heeft duidelijk gemaakt hoe snel droneoorlogsvoering verandert en hoe moeilijk het voor legers is om hun verdediging aan te passen.

"Niemand is hier echt op voorbereid", vertelt Debeuf. "Ook Europa koopt momenteel nog steeds wapens voor de vorige oorlog."

De Houthi’s voeren aanvallen uit met verschillende raketten en drones, soms in grote aantallen. Daarvoor hebben ze een aanzienlijke voorraad wapens en onderdelen nodig. Volgens Debeuf zijn ze de voorbije jaren ook veel professioneler geworden.

Koert Debeuf

"Tien jaar geleden waren ze nog een beetje zoals vroeger, heel amateuristisch. Maar ze zijn ontzettend professioneel geworden. Ze combineren wapens uit Iran en eigen lokale productie met zelfs wapens van Russische makelij."

Wat de strijd volgens Debeuf extra complex maakt, is hun ideologische overtuiging. "Het zijn echte believers. Ze geloven heilig dat ze aan een goddelijke missie bezig zijn en dat God aan hun kant staat. Dat maakt het extreem moeilijk om afspraken of een deal met hen te maken. Ze worden steeds zelfzekerder en denken: 'Wie gaat ons tegenhouden?'"

Bovendien zijn de Houthi's erg succesvol in hun strategie om economische speldeprikken uit te delen aan Saudi-Arabië. 

"Je hoeft helemaal geen grote oorlog te beginnen om zo'n land enorm veel pijn te doen," benadrukt Debeuf. "Als er ook maar één drone valt op de luchthaven van Riyad, stoppen alle vluchten en worden internationale topconferenties en economische missies uitgesteld."

"Zonder dat de Houthi's een grote oorlog hoeven te voeren, berokkenen ze het hervormingsimago van Saoedi-Arabië zware schade."

Omdat de Saudische luchtverdediging onder druk staat door de raket- en droneaanvallen, zoekt kroonprins Mohammed bin Salman extra militaire steun bij buitenlandse partners.

Saudi-Arabië vroeg de VS en Europese landen om hulp. President Trump weigerde directe Amerikaanse militaire , maar verschillende Europese bondgenoten bieden wel defensieve steun.

Het Verenigd Koninkrijk voert beschermingsvluchten uit boven Saudi-Arabië. Frankrijk helpt de belangrijke olieterminal van Yanbu te beveiligen. Die steun moet Saudische steden en strategische infrastructuur beschermen, zonder de strijd tegen de Houthi’s rechtstreeks over te nemen.

Enkel de VS kan dit conflict stoppen door een breder akkoord te sluiten met Iran

Koert Debeuf

Volgens Debeuf zijn de bondgenoten terughoudend om zich opnieuw in een oorlog in het Midden-Oosten te mengen. "Geen enkel land – noch de Verenigde Staten, noch Europese of regionale bondgenoten – heeft zin om opnieuw in een Midden-Oostenoorlog te worden gezogen."

"Omdat de Houthi's zo goed georganiseerd zijn en het bergachtige terrein in Jemen historisch gezien nauwelijks te controleren is, zou je een enorm grootschalige operatie op de grond nodig hebben om enige vooruitgang te boeken."

Enkel een politieke deal biedt een uitweg. "Binnen Saudi-Arabië beseft men heel goed dat dit conflict niet militair gewonnen kan worden en dat er een diplomatieke deal nodig is om de aanvallen te stoppen."

Uiteindelijk kan het conflict aan de Saoedische grens volgens Debeuf pas echt opgelost worden als er een breder akkoord wordt gesloten tussen de Verenigde Staten en Iran. "Pas wanneer Washington die knoop doorhakt, zal het conflict met de Houthi's luwen."