Nee, foliumzuur veroorzaakt geen autisme: wat zegt de wetenschap?

Artikel luisteren

10min

Meer info

Veelbekeken video's op sociale media trekken de veiligheid van foliumzuur in twijfel. Nochtans bevelen artsen wereldwijd het supplement aan voor vrouwen met een kinderwens en zwangere vrouwen, omdat foliumzuur het risico op een open rug of schedel bij baby's verlaagt. Bij de aanbevolen dosis is foliumzuur veilig.

In het kort

• Op sociale media circuleren misleidende claims over de veiligheid en schadelijkheid van foliumzuur (de synthetische vorm van vitamine B9). Maar zolang je de aanbevolen hoeveelheid volgt, is het niet schadelijk.

• Er is geen bewijs dat foliumzuur autismespectrumstoornis veroorzaakt. 

• Sommige influencers promoten duurdere alternatieven voor foliumzuur, maar er is onvoldoende bewijs dat die beter werken.

• Gezonde voeding is belangrijk, maar de natuurlijke vorm van vitamine B9 in voeding is doorgaans niet voldoende bij vrouwen met een kinderwens.

• Artsen bevelen foliumzuur wereldwijd aan voor vrouwen met een kinderwens en zwangere vrouwen. Het vermindert het risico op een open rug of schedel bij baby's.

Foliumzuur vermindert het risico op ernstige aangeboren afwijkingen bij baby's, zoals een open rug. Daarom wordt het wereldwijd aanbevolen voor vrouwen met een kinderwens. Op Instagram, X en TikTok raden verschillende influencers zwangere vrouwen net aan geen foliumzuur te nemen omdat het volgens hen om verschillende redenen schadelijk zou zijn.

Maar de beweringen die ze doen worden niet ondersteund door wetenschappelijk bewijs. We bekijken drie aspecten die in de video's vaak voorkomen en leggen ze voor aan experts.

Screenshots van TikTok en Instagram met claims over foliumzuur.

In deze video , die al 3,2 miljoen keer bekeken werd, wordt beweerd dat foliumzuur schadelijk ("toxic") is en schadelijke effecten heeft. Maar professor dokter Roland Devlieger van het UZ Leuven laat weten dat net de positieve effecten van foliumzuur wetenschappelijk vaststaan: "Het beschermende effect van foliumzuur tegen neurale buisdefecten is goed aangetoond, en bestaat niet toevallig al tientallen jaren".

Bij een aanbevolen dosis zijn eventuele schadelijke effecten niet wetenschappelijk aangetoond. In 2023 evalueerde de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA ) de beschikbare wetenschappelijke studies over mogelijke gezondheidsrisico's van een hoge foliumzuurinname, waaronder neurologische problemen bij mensen met een vitamine B12-tekort en bepaalde vormen van kanker. Op basis van die analyse zag de EFSA geen reden om de bestaande veilige bovengrens van 1 milligram per dag te wijzigen.

Als je je aan de aanbevolen dosis houdt, is er geen probleem

Gynaecoloog Basiel Weyers (UZ Gent)

De WHO en Kind & Gezin raden vrouwen met een kinderwens aan om 0,4 milligram per dag in te nemen, vanaf de kinderwens tot en met 12 weken zwangerschap. De aanbevolen dosis ligt dus 2,5 keer lager dan die veilige bovengrens. 

"De inname van 0,4 milligram ligt ruim onder de bovengrens. Bij vrouwen met een verhoogd risico op een open rug schrijven artsen soms bewust een hogere dosis voor, omdat de voordelen dan opwegen tegen mogelijke nadelen. Maar als je je dus aan de aanbevolen dosis houdt, is er geen probleem. Neem ook enkel meer foliumzuur op advies van je arts", zegt dokter Basiel Weyers, gynaecoloog aan het UZ Gent.

Op sociale media  wordt ook beweerd dat foliumzuur autismespectrumstoornis (ASS) veroorzaakt. Maar daar is geen bewijs voor. "Als je je houdt aan de aanbevolen hoeveelheid, is er geen bewijs dat de inname van foliumzuur het risico op ASS bij een kind verhoogt", zegt professor Devlieger.

Waar komt die claim dan vandaan?

"Sommige studies vonden een verband tussen zeer hoge folaatwaarden (folaat is de bruikbare vorm van foliumzuur na omzetting in het lichaam) bij de moeder, en ASS bij het kind", zegt dokter Weyers. "Maar dat zijn verbanden: twee dingen die samen voorkomen. Dat betekent niet dat het ene het andere veroorzaakt. Andere factoren bij de moeder of het kind konden ook meespelen”.

Een Instagram-post waarin een link wordt gelegd tussen foliumzuur en autisme.

De beweringen verwijzen vaak naar een Amerikaanse studie van de Johns Hopkins University. Bij 1.257 moeder-kindparen werd vastgesteld dat kinderen met autismespectrumstoornis vaker een moeder hadden met zeer hoge folaatwaarden in het bloed. 

Die waarden werden pas na de bevalling gemeten, en zeiden niks over hoeveel foliumzuur de vrouwen innamen. De onderzoekers konden echter niet aantonen dat die hoge waarden de oorzaak waren van autismespectrumstoornis. 

De voordelen van de juiste hoeveelheid foliumzuur zijn wetenschappelijk aangetoond, een oorzakelijk verband met autisme niet.

Gynaecoloog Basiel Weyers (UZ Gent)

"De conclusies op sociale media gaan dus verder dan wat de studie aantoonde. Zoals er valse beweringen bestaan over het feit dat foliumzuur autisme zou ontwikkelen, zijn er ook studies die een verband leggen tussen foliumzuur en een kleiner risico op ASS. Kinderen van moeders die foliumzuur namen, hadden minder vaak ASS. Maar ook die studies bewijzen geen oorzakelijk verband", zegt dokter Weyers.

In een grote Noorse studie  bij meer dan 85.000 kinderen vond men bijvoorbeeld dat moeders die rond de conceptie foliumzuur innamen, ongeveer 40% minder vaak een kind hadden met een ernstige vorm van autismespectrumstoornis. Maar ook hier konden andere factoren meespelen, zoals erfelijkheid of een gezonde levensstijl van de moeder.

Uit een  grootschalige analyse van 10 onderzoeken  kunnen we besluiten dat er een mogelijk positief verband is tussen de inname van foliumzuur en het verminderen van het risico op autismespectrumstoornis, maar ook daar wordt gewaarschuwd: een oorzakelijk verband is niet bewezen. 

Wat wél wetenschappelijk bewezen is: het innemen van de aanbevolen dosis foliumzuur helpt het risico op neurale buisdefecten, zoals een open rug of schedel, verminderen", zegt Weyers. "De voordelen van de juiste hoeveelheid foliumzuur zijn wetenschappelijk aangetoond, een oorzakelijk verband met autisme niet."

Op sociale media  worden ook supplementen met 'actief folaat' (5-MTHF) aangeprezen, die duurder en "beter" zouden zijn dan foliumzuur. 'Actief folaat' is de vorm van vitamine B9 die door het lichaam rechtstreeks kan worden gebruikt. Dat zou beter zijn voor mensen bij wie de omzetting van foliumzuur door een genetische variant (van het MTHFR-gen) minder efficiënt verloopt. Maar ook zij kunnen volgens dokter Weyers foliumzuur nemen.

"Ook mensen met veelvoorkomende varianten in het MTHFR-gen kunnen foliumzuur omzetten en benutten. Voor deze groep blijft ook de aanbevolen dosis van 0,4 milligram per dag gelden", zegt dokter Weyers.

"Bovendien is niet aangetoond dat actief folaat beter beschermt tegen neurale buisdefecten dan foliumzuur. Voor foliumzuur is dat beschermende effect wél wetenschappelijk aangetoond. Er is dus geen reden om standaard voor die duurdere supplementen te kiezen", zegt dokter Weyers.

"Actief folaat verhoogt de folaatwaarden in het bloed wel even goed als foliumzuur, dus we verwachten dat het ook beschermend werkt. Wie al actief folaat neemt, hoeft daarom niet over te schakelen", besluit dokter Weyers.

Kan je voldoende vitamine B9 uit natuurlijke voeding halen?

Tot slot wordt in deze video  beweerd dat folaat uit natuurlijke voeding, zoals bladgroenten en peulvruchten, een beter alternatief is dan een supplement met foliumzuur. Volgens dokter Weyers klopt dat niet.

"Hoewel gezonde voeding belangrijk blijft, volstaat die meestal niet om voldoende folaat binnen te krijgen wanneer je zwanger wilt worden. Een deel van het folaat in voeding gaat bovendien verloren tijdens het bewaren en bereiden van voedsel. Daarom raden gezondheidsinstanties wereldwijd vrouwen met een zwangerschapswens aan om dagelijks een foliumzuursupplement te nemen", besluit Weyers.

Conclusie

• Foliumzuur wordt door de WHO aanbevolen om aangeboren afwijkingen zoals een open rug bij baby's te helpen voorkomen. De aanbevolen dosis van 0,4 milligram foliumzuur ligt ruim onder de veilige bovengrens van de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid. Er is geen bewijs dat de aanbevolen dosis schadelijk is.

• Onderzoekers hebben geen bewijs van een oorzakelijk verband tussen de inname van foliumzuur tijdens de zwangerschap en een hoger risico op autismespectrumstoornis bij het kind.

• Er is geen bewijs dat duurdere voedingssupplementen met 'actief folaat' beter beschermen tegen een open rug of schedel dan supplementen met synthetisch foliumzuur. Wel wordt aangenomen dat actief folaat ook beschermend werkt. Wie dat neemt, hoeft niet per se over te schakelen.

• Gezonde voeding blijft belangrijk, maar gezondheidsinstanties raden vrouwen met een kinderwens toch een foliumzuursupplement aan omdat voeding alleen meestal niet volstaat.

Meer informatie over de factchecks van VRT NWS

Zoek je meer verhalen van VRT NWS CHECK over factchecking, of online bedrog? Die vind je hier. 

Deze werd geschreven op basis van de informatie die beschikbaar is op het tijdstip van publicatie. Wil je weten hoe we te werk gaan bij het factchecken? Dat lees je in dit artikel. 

Heb je vragen of opmerkingen of wil je weten wie er in ons team zit? Dat lees je in dit artikel.  

Je vindt onze factchecks ook terug bij deCheckers , samen met betrouwbare factchecks van enkele andere Vlaamse en Nederlandse redacties. 

Wil je iets laten checken? Stuur ons dan een mail via check@vrtnws.be.  

VRT NWS is erkend lid van het International Fact-Checking Network    (IFCN) en van het European Fact-Checking Standards Network (EFCSN ).