Na hack van supermarktkoelingen: waarom hangen zoveel toestellen aan het internet, ondanks de risico's?

Lege ijskasten bij Delhaize Gent Kouter: een beeld dat gisteren op veel plaatsen te zien was.

Artikel luisteren

7min

Meer info

De nieuwe cyberaanval op supermarktkoelingen legt volgens experts een hardnekkig probleem bloot: bedrijven verbinden steeds meer toestellen met het internet, maar investeren nog altijd te weinig in beveiliging. Tegelijk maakt artificiële intelligentie het voor cybercriminelen steeds makkelijker om kwetsbaarheden op te sporen.

Samenvatting:

• Na de hack van de supermarktkoelingen zegt Patrick Hauspie van VLAIO: "Bedrijven investeren nog altijd veel te weinig in cybersecurity." Volgens hem zien bedrijven beveiliging te vaak als een kostenpost.

• Veel toestellen hangen aan het internet voor het gemak: leveranciers kunnen vanop afstand updates uitvoeren. Dat maakt ze kwetsbaar, want hackers breken vaak in via externe partijen met verouderde software. AI maakt het opsporen van zwakke plekken bovendien veel makkelijker.

• De experts raden aan om netwerken op te delen, wachtwoorden aan te passen en tweestapsverificatie te gebruiken. Alles loskoppelen van het internet is volgens hen niet realistisch, maar we moeten wel bewuster kiezen tussen gebruiksgemak en veiligheid.

Cyberincidenten zijn schering en inslag. Van supermarkten en ziekenhuizen tot havens: allemaal werden ze de laatste tijd al het slachtoffer van cyberaanvallen. Waarom zijn toestellen zoals supermarktkoelingen eigenlijk verbonden met het internet, ondanks de risico's?

"Het antwoord is gemakkelijk: het draait om eenvoud", zegt Geert Baudewijns, CEO van cyberbeveiligingsbedrijf Secutec.

Dat bevestigt ook Patrick Hauspie, expert cybersecurity bij het Vlaams Agentschap Innoveren & Ondernemen (VLAIO). "Voor leveranciers is dat bijzonder handig. Via één service-update kunnen alle systemen tegelijk worden bijgewerkt. Een technicus hoeft dus niet langer overal langs te gaan om software te updaten. Dat bespaart enorm veel tijd en geld."

Supermarktkoelingen kunnen dus met één muisklik een update krijgen. Maar precies dat systeem maakt ze ook kwetsbaar. "Vaak wordt ingebroken via derde partijen die met verouderde software werken. Dat zagen we ook bij Carrefour, anderhalve maand geleden", zegt Baudewijns.

"We hangen steeds meer toestellen aan het internet, omdat dat gemakkelijk is", vertelt Wim Bijnens, CEO van Shield, kenniscentrum over cyberveiligheid. "Het maakt het leven eenvoudiger voor bedrijven, maar ook voor consumenten. Als je bijvoorbeeld een hartaanval hebt gehad, kun je een armband dragen die gegevens rechtstreeks naar je arts doorstuurt. Het alternatief is alles zelf bijhouden en meenemen naar een consultatie. Die keuze is snel gemaakt. Voor bedrijven geldt hetzelfde."

Ook in huizen van mensen is die evolutie te zien, zegt Bijnens. "Je kunt de verwarming al opzetten voor je thuiskomt of de garagepoort openen vanop afstand. Dat verhoogt het gebruiksgemak. We hebben wel veel te lang te weinig aandacht besteed aan beveiliging. We dachten jarenlang: wie zou nu geïnteresseerd zijn in mijn batterij, koelkast of verwarming? Vandaag is hacken echter veel eenvoudiger geworden."

Volgens de experts speelt artificiële intelligentie daarin een belangrijke rol.

"Met AI kunnen aanvallers veel sneller kwetsbaarheden opsporen", zegt Hauspie. "Waar hackers vroeger zelf moesten zoeken naar zwakke plekken, kunnen AI-systemen vandaag automatisch scans uitvoeren. Ze detecteren potentiële kwetsbaarheden en tonen waar aanvallers mogelijk kunnen binnendringen."

Als een supermarktketen haar koelingen beter moet beveiligen, zal die kost uiteindelijk ook deels worden doorgerekend aan de consument.

Wim Bijnens, CEO van Shield

"Door AI hoef je geen uitzonderlijk getalenteerde hacker meer te zijn", zegt Bijnens. "Je hoeft zelfs niet meer te kunnen programmeren. Een 12-jarige met interesse in technologie kan vandaag in theorie de slimme koelkast van zijn buren hacken."

Baudewijns verwijst naar Shodan als voorbeeld. "Dat is een commerciële zoekmachine die voortdurend alle IP-adressen ter wereld scant en in kaart brengt. Ook kwetsbaarheden worden zo zichtbaar. Voor 25 dollar per maand kun je een abonnement nemen. Je geeft de naam van een fabrikant in en krijgt meteen een overzicht van alle verbonden toestellen. Zo wordt het veel eenvoudiger om kwetsbare systemen terug te vinden."

Volgens Hauspie investeren bedrijven nog altijd te weinig in cybersecurity. "Ze beschouwen beveiliging te vaak als een kostenpost en denken dat het hen niet zal overkomen.

"Er is nog enorm veel werk aan de winkel. Sommige bedrijven werken ondertussen structureel aan hun beveiliging, maar als je kijkt naar het totale aantal ondernemingen, investeren er nog altijd veel te weinig. Spijtig genoeg wachten velen tot het noodlot toeslaat", zegt Hauspie. "Nochtans bestaan er vandaag heel wat mogelijkheden om je beter te beschermen."

Als alles aan hetzelfde netwerk hangt, kan elk vreemd toestel een toegangspoort vormen voor cybercriminelen

Wim Bijnens, CEO van Shield

Volgens Bijnens neemt de complexiteit wel snel toe. "Je kunt enorme bedragen investeren in beveiliging, maar als een leverancier dat niet doet, blijf je kwetsbaar. Daarom moet je niet alleen systemen beveiligen, maar ook voortdurend monitoren of er geen vreemde zaken gebeuren. We zullen moeten aanvaarden dat beveiliging een substantiële kost met zich meebrengt."

"Niemand hoort graag dat producten duurder worden", vervolgt hij. "Maar als een supermarktketen haar koelingen beter moet beveiligen, zal die kost uiteindelijk ook deels worden doorgerekend aan de consument. We hebben daar jarenlang te weinig in geïnvesteerd."

Een mogelijke oplossing is volgens Bijnens netwerksegmentatie.

"Ziekenhuizen en grote bedrijven verdelen hun netwerk steeds vaker in kleine, afzonderlijke delen", zegt Bijnens. "Als één leverancier of toestel wordt gehackt, heeft dat niet meer meteen gevolgen voor de rest van het netwerk. Als alles aan hetzelfde netwerk hangt, kan elk vreemd toestel een toegangspoort vormen voor cybercriminelen."

Bij cryptobedrijf Binance werd bijvoorbeeld ingebroken via de laptop van een medewerker. "Dat kan evengoed een koelkast of verwarmingssysteem zijn."

Hauspie ziet nog een andere, relatief eenvoudige maatregel: wachtwoorden aanpassen. "Vaak bestaat er 1 centraal beheerdersaccount waarmee honderden of zelfs duizenden systemen vanop afstand worden beheerd. Dat account is bovendien vaak beveiligd met 1 enkel wachtwoord. Als hackers dat account buitmaken, krijgen ze meteen toegang tot een groot aantal systemen."

"En daarom is tweestapsverificatie vandaag eigenlijk het absolute minimum", vult Baudewijns aan.

Meer investeren in beveiliging, netwerken beter segmenteren en wachtwoorden aanpassen dus. Maar moeten er ook minder apparaten met het internet verbonden worden?

"Digitalisering terugdraaien heeft geen zin en is bovendien onrealistisch", zegt Hauspie. "Wel moeten we bewuster omgaan met nieuwe technologie. Kijk niet alleen naar de voordelen, maar ook naar de risico's."

Ook Baudewijns ziet geen heil in een terugkeer naar volledig manuele systemen. "Je merkt niet meteen dat een diepvriesinstallatie warmer wordt. Vaak ontdek je dat pas wanneer de diepvries lekt en er al schade is. Dankzij verbonden systemen krijg je onmiddellijk een melding en kun je nog ingrijpen."

Willen we het gemak van centrale updates en beheer? Of vinden we dat de risico's niet opwegen tegen de voordelen?

Wim Bijnens, CEO van Shield

Volgens Bijnens moet er bewuster worden nagedacht over de afweging tussen gebruiksgemak en veiligheid.

"We moeten ons afvragen of we onze verwarming echt vanop afstand moeten kunnen bedienen", zegt hij. "Alles loskoppelen van het internet is een extreme oplossing. Maar we zullen die afweging telkens opnieuw moeten maken, zowel als gebruiker als leverancier."

"Willen we het gemak van centrale updates en beheer? Of vinden we dat de risico's niet opwegen tegen de voordelen? Dat debat zullen we steeds vaker moeten voeren", besluit Bijnens.