Manipulatie, controle én financiële uitbuiting: hoe jongerenkerk Go Church het leven van (kwetsbare) minderjarigen overneemt

Artikel luisteren

11min

Meer info

Go Church manipuleert jongeren en zet hen financieel onder druk. Dat blijkt uit meer dan 30 getuigenissen van (ex-)volgers van de populaire jongerenkerk, en undercoveronderzoek van VRT NWS Pano en De Morgen. Vaak gaat het om kwetsbare minderjarigen. Ze vertellen hoe de kerk almaar meer invloed kreeg op hun studies, relaties, vrije tijd én portemonnee, met diepe trauma's tot gevolg.

Samenvatting:

• Uit meer dan 30 getuigenissen van (ex-)volgers en undercoveronderzoek van VRT NWS Pano en De Morgen blijkt dat jongerenkerk Go Church jongeren manipuleert en financieel onder druk zet.

• Ex-volgers vertellen hoe de kerk steeds meer invloed kreeg op hun leven. Verschillende mensen hielden er trauma's aan over.

• Tijdens de diensten voelden ze sociale druk om geld te geven, onder meer tijdens de "offertijd".

• Godsdienstsocioloog Wim Vandewiele vindt dat de getuigenissen aan meerdere van de 13 overheidscriteria voor schadelijke sekten voldoen. 

• Go Church ontkent dat het leden isoleert en reageerde pas 2 dagen voor de uitzending van Pano schriftelijk.

Een opvallende oproep afgelopen zomer op TikTok: "Aan alle jongeren uit Antwerpen: heb je iets meegemaakt (bij Go Church, red.) waarvan je vindt dat het onderzocht moet worden? Stuur je getuigenis naar pano@vrtnws.be."

De video kwam van een godsdienstlerares, die de voorbije jaren zag hoe verschillende leerlingen zich aansloten bij de jongerenkerk. "Ik wil jongeren waarschuwen", vertelt ze ons. "Go Church maakt kinderen kapot. Ze zetten hen onder druk om naar de kerk te komen en ze manipuleren hen. Zo hoort het niet te zijn."

Nog diezelfde dag meldden de eerste (oud-)volgers zich bij de redactie. Hun getuigenissen blijken geen alleenstaande verhalen te zijn.

Go Church is een jongerenkerk van Afrikaanse oorsprong en maakt deel uit van de Lighthouse Group of Churches, een internationaal kerknetwerk met 7.649 kerken wereldwijd en miljoenen onlinevolgers. De beweging was in België eerder actief onder de namen Pleasant Surprise Church International (PSCI) en Mustard Seed Chapel International (MSCI).

Aan het hoofd van de groep staat Dag Heward-Mills, een Ghanese bisschop die binnen de beweging op handen wordt gedragen. Volgers spreken hem aan als "Daddy" of "profeet".

Volgens de organisatie zelf is Go Church vandaag actief in Antwerpen, Boom, Brugge, Brussel, Duffel, Gent, Leuven, Mechelen, Sint-Niklaas en Turnhout. Elke week wonen zo’n 450 mensen hun diensten bij.

Op sociale media presenteert de kerk zich als een uitbundige gemeenschap waar dans, zang en geloof samenkomen. Volgers spreken jongeren aan op drukke locaties, van de Meir in Antwerpen en de Korenmarkt in Gent tot aan het station van Mechelen. 

"Het is een heel leuke sfeer", getuigt Luna. "Ze geven je een familie en vrienden. Ze maken misbruik van het feit dat veel jongeren nood hebben aan een community."

Ook Andreja vond in het begin houvast bij Go Church. Als 16-jarige verbleef ze op internaat onder toezicht van een jeugdrechter. Binnen de kerkgemeenschap voelde ze zich voor het eerst echt thuis. "Ik ging zelfs logeren bij mijn pastor."

Gaandeweg veranderde die warme ontvangst echter in controle. "Ik mocht geen make-up dragen. Als vrouw moest ik koken en poetsen. Er werd mij verteld dat ik een man geen intieme zaken mocht weigeren."

Laura, vandaag nog steeds minderjarig, vertelt eveneens hoe de kerk steeds meer invloed kreeg op haar persoonlijke leven. Ze gaf er zelfs haar therapie voor op. "'Dat zijn duivelse dingen', zeiden ze. Uiteindelijk hebben ze mij overhaald om ermee te stoppen. Ik raakte volledig geïsoleerd."

Go Church ontkent dat volgers worden aangemoedigd om afstand te nemen van hun omgeving. "Van leden wordt niet verwacht dat zij hun hobby's opgeven of minder contact hebben met vrienden of familie buiten de kerk. Dat geldt zowel voor volwassenen als voor minderjarigen."

Ook de beschuldiging dat leden onder druk werden gezet om psychologische begeleiding stop te zetten, wijst de organisatie van de hand. "Wij ontvangen graag voldoende informatie om te onderzoeken wat er is gebeurd en om eventuele klachten te behandelen."

De Morgen-journalist Paul Notelteirs, die undercover enkele diensten bijwoonde, ondervond zelf hoe sterk die groepsdynamiek tijdens de diensten aanwezig was. "Je vrienden kunnen je letterlijk naar de hel leiden", klonk het tijdens een van de samenkomsten. "Er werden voortdurend Bijbelverzen aan die uitspraken gekoppeld om de boodschap 'te ondersteunen'", aldus Notelteirs.

Nieuwkomers werd gevraagd hun telefoonnummer en adres achter te laten, waardoor ze je altijd konden bereiken. "Toen ik een paar dagen niet antwoordde, stonden ze ineens om 23 uur aan mijn deur", vertelt Andreja.  

De kerk mengt zich ook in partnerkeuzes. Relaties en huwelijken moeten binnen de gemeenschap blijven. Anna* vertelt ons hoe ze enkel kon trouwen na goedkeuring van een kerkelijke leider. Ze moest betaalde huwelijksbegeleiding volgen en door haar pastor worden geëvalueerd op onder meer haar spiritualiteit en gehoorzaamheid. In Anna's beoordeling, die we konden inkijken, schreef die pastor dat het haar nog ontbrak aan integriteit, eerlijkheid, trouw en zelfdiscipline.

De beoordeling van Anna*, ingevuld door haar pastor. Het ontbrak haar volgens hem aan integriteit, eerlijkheid, trouw en zelfdiscipline.

Voor Johan Detraux, godsdienstpsycholoog en voormalig Jehova's Getuige, zijn de verhalen herkenbaar. "Nieuwe volgers bevinden zich vaak in een soort honeymoonfase en denken dat ze voor de rest van hun leven gelukkig zullen zijn."

Pas later verschuiven de verwachtingen. "Dat gebeurt op een hele subtiele manier, maar het is een kluwen van emotionele manipulatie met de bedoeling mensen steeds meer te controleren."

Die constante druk had een zware mentale impact. "Ik kon op een bepaald moment nauwelijks nog stappen", vertelt Luna. "Ik had overal pijn. Door de stress had mijn lichaam het gewoon opgegeven." Andreja volgt nog steeds therapie. "Zoveel manipulatie doet iets met een mens."  

Nina kent meerdere mensen die "echt hebben afgezien". "Ze hebben er trauma’s aan overgehouden. Een goede vriendin van mij werd heel erg gepest. Ik heb dingen gehoord die totaal niet kerkelijk zijn."

Er is niet alleen de controle: ook geld speelt een belangrijke rol, blijkt uit de getuigenissen.

Tijdens diensten wordt de zogenoemde offertijd voorgesteld als een feestelijk moment. "Het is een tijd om gezegend te worden. Laat zien aan God hoe dankbaar je bent en hoe je geeft aan hem." En ook: "Stel dat je 107 euro hebt, geef dan 100 euro aan God en ga naar huis met de overige 7. Dat zaadje zal veel bomen voortbrengen."

Van een formele verplichting is geen sprake. Toch beschrijven verschillende ex-volgers een sterke sociale druk. "Als je een goede christen wil zijn, moet je geld geven", voelde Nina. Mensen die 1/10e van hun inkomen hadden gegeven, werden uitgenodigd om naar voren te komen. "Je zag mensen rondkijken en zich schuldig voelen als ze dat niet hadden gedaan."

Volgens Go Church zijn giften en tienden "vrijwillige uitingen van het christelijk geloof". De organisatie ontkent dat volgers onder druk worden gezet tijdens inzamelmomenten. "Het opsteken van handen tijdens het gebed is een uiting van eerbied voor God" en is "niet bedoeld om druk uit te oefenen op iemand om geld te geven".

Volgens godsdienstsocioloog Wim Vandewiele (KU Leuven) speelt geld wel vaker een belangrijke rol binnen bepaalde religieuze bewegingen. "Megakerken ontstaan vanuit een spiritueel of een religieus doel, maar vaak zit er ook een verborgen agenda achter, en dat bij een zeer select clubje. Je ziet een hele brede basis met daarboven een hele kleine top." Dan rijst de vraag welke belangen primeren.

Die bedenking maakt ook voormalig leider Morel Harding Kartel. Hij hielp onder meer mee aan de uitbouw van de afdelingen in Gent en Mechelen en verbleef 2 jaar binnen de leiding van de organisatie. Gaandeweg begon hij zich steeds vaker vragen te stellen, en uiteindelijk verliet hij de kerk. "De vergaderingen leken op bijeenkomsten van een makelaar. Het ging alleen over cijfers en statistieken."

In de gesprekken die VRT NWS Pano en De Morgen de voorbije maanden voerden, viel telkens opnieuw hetzelfde woord: sekte.

Niet elke sekte is noodzakelijk schadelijk. In België is de vrijheid van godsdienst grondwettelijk beschermd en mag iedereen geloven wat hij of zij wil. De overheid hanteert wel 13 criteria om te beoordelen wanneer een sekte schadelijk wordt. Het gaat onder meer om mentale manipulatie, financiële druk, seksueel geweld, het verbreken van contacten met familie en vrienden of het verhinderen dat leden de beweging verlaten.  

Volgens godsdienstsocioloog Wim Vandewiele voldoen de getuigenissen van (ex-)leden van Go Church aan meerdere van die criteria. "Overal waar macht en gezag is, is er een kans op misbruik. Hier merk je dat heel kwetsbare jongeren worden ingezet om bepaalde doelstellingen te realiseren: financieel gewin, seksueel genot enzovoort."

VRT NWS Pano en De Morgen legden hun bevindingen de voorbije weken meermaals voor aan de Belgische leiding van Go Church en aan stichter Dag Heward-Mills.

Een antwoord bleef lange tijd uit. Pas afgelopen maandag, 2 dagen voor de uitzending van VRT NWS Pano, ontvingen we een schriftelijk antwoord. Hun volledige reactie kan je hier integraal lezen.

(*) Anna is een schuilnaam. Haar echte naam is bekend bij de redactie.

Nood aan een gesprek? Dan kan je 24/7 terecht bij Tele-Onthaal op het nummer 106. Je kan ook chatten via www.tele-onthaal.be .

Jongeren kunnen terecht bij Awel op telefoonnummer 102, of via chat op awel.be .

Wie met vragen zit over zelfdoding kan terecht op de Zelfmoordlijn, op het gratis nummer 1813 of op zelfmoordlijn1813.be.