Komende nacht is het weer zover: waarom wintertijd beter aansluit bij ons natuurlijke ritme

Artikel luisteren

5min

Meer info

Leven op het ritme van de wintertijd is goed voor onze gezondheid en ons welzijn, omdat dat het nauwste aansluit bij onze biologische klok. Dat zegt slaapexpert Inge Declercq nu we komende nacht de overstap maken. "'s Avonds wordt het vroeger donker, maar we krijgen wel licht op het juiste moment."

Komende nacht draaien we de klok om 3 uur een uurtje terug: de wintertijd gaat in, officieel de standaardtijd. Die sluit het dichtst aan bij de natuurlijke zonnetijd. De zomertijd, die we in het voorjaar invoeren, is een kunstmatige verschuiving van 1 uur vooruit.

De zomertijd werd meer dan 100 jaar geleden voor het eerst ingevoerd. De klok verzetten moest mensen meer gebruik laten maken van het daglicht en zo energie helpen besparen.

Vooral tijdens oorlogen en energiecrisissen won dat idee aan belang. Op onderstaande tijdslijn zie je hoe de zomer- en wintertijd door de jaren heen evolueerden.

Die zogenoemde 'daylight saving time' leidt er volgens Declercq toe dat we verwijderd raken van ons natuurlijke ritme. "We leven vandaag ongeveer twee uur te vroeg", legt ze uit in Touché op Radio 1. "Ons brein krijgt het verkeerde licht op het verkeerde moment. En licht is dé belangrijkste factor die onze biologische klok aanstuurt."

In de standaardtijd komt de zon in december en januari tussen 8 en 9 uur op. Als we permanente zomertijd zouden hebben, dan zou dat pas rond 9 uur of zelfs half 10 zijn. En dat is problematisch, zegt Declercq.

"Ons brein heeft ’s ochtends veel licht nodig om te begrijpen dat het tijd is om wakker te worden. Als dat licht te laat komt, raakt ons ritme ontregeld. We voelen ons moe, slaperig en soms zelfs neerslachtig."

Onderstaande grafieken tonen hoe de zomer- en wintertijd het uur van zonsopkomst en zonsondergang doorheen het jaar beïnvloeden.

Dat verband is ook wetenschappelijk aangetoond. In Rusland probeerden ze enkele jaren geleden om het hele jaar door in zomertijd te leven, maar het experiment werd stopgezet toen de depressiecijfers fors stegen. "Die 'winterblues' waar zoveel mensen last van hebben, hebben vaak te maken met een tekort aan ochtendlicht", zegt Declercq. "De standaardtijd helpt dat net te corrigeren."

Veel mensen denken dat het winteruur zorgt voor minder daglicht, maar dat klopt niet

Inge Declercq, neuroloog en slaapexpert

"De dagen zijn in de winter sowieso korter, maar het gaat erom wanneer we dat licht krijgen. 's Avonds wordt het sneller donker, ja, maar dat hoort bij onze streken. We krijgen in ruil wél het juiste licht op het juiste moment, in de ochtend. En dat is precies wat ons lichaam nodig heeft", zegt de slaapexpert.

Er wordt al jaren gesproken over het afschaffen van de switch 2 keer per jaar, maar daarover is nog geen definitieve Europese beslissing gevallen. De vraag welke tijd, zomer- of wintertijd, we dan zouden behouden, verdeelt de lidstaten.

Ook Declercq zelf zit in de denktank om mee te beslissen. "Het dossier zit nu eindelijk met de juiste wetenschappelijke onderbouw bij de juiste instanties", zegt ze. "Dat is een stap vooruit, maar we zijn er nog lang niet."

Ze benadrukt dat haar pleidooi voor de standaardtijd om gezondheid en welzijn draait. "Het gaat over onze interne klok, over hoe ons lichaam werkt. En dat is zo ontzettend belangrijk om goed te slapen, goed te functioneren en ons goed te voelen."

Voor wie opziet tegen de verandering heeft Declercq een geruststellende boodschap: "Profiteer van dat extra uurtje slaap."

"De meeste mensen hebben van nature een interne klok die iets langer is dan 24 uur. Een langere dag past dus beter bij ons lichaam. Daarom vinden we reizen naar het westen ook makkelijker dan naar het oosten - onze biologische klok houdt van een beetje extra tijd."

In plaats van te zuchten bij het idee van het winteruur, mogen we het gerust als een meevaller zien. "We slapen wat langer, ons brein krijgt het juiste licht, en onze biologische klok kan even op adem komen."

Dit artikel werd vorig jaar op 25 oktober voor het eerst gepubliceerd. Naar aanleiding van de uurwisseling publiceren we het opnieuw met enkele aanpassingen.