Jongeren zijn 'mediawijzer' dan verwacht: Gen Z herkent AI-beelden sneller dan oudere generaties

Artikel luisteren

7min

Meer info

Jongeren zijn vaak mediawijzer dan oudere generaties. Ze herkennen AI-beelden sneller, begrijpen algoritmes beter en zijn zich meer bewust van de invloed van sociale media. Dat blijkt uit de Mediawijzer, een grootschalig onderzoek van de Arteveldehogeschool bij bijna 4.500 Vlamingen.

Samenvatting:

• Uit de Mediawijzer, een onderzoek van de Arteveldehogeschool bij bijna 4.500 Vlamingen tussen 16 en 98 jaar, blijkt dat jongeren mediawijzer zijn dan oudere generaties.

• Bijna 2 op de 3 Gen Z'ers weten hoe algoritmes werken. Bij de 47- tot 61-jarigen is dat 1 op de 4.

• Oudere generaties en kortgeschoolden herkennen missen vaker wie een bericht op sociale media plaatste: 69 procent van gen Z kan dat wel snel achterhalen, tegenover 21 procent van de babyboomers.

• Onderzoeker Edward De Vooght van de Arteveldehogeschool: "Mediawijsheid versterken mag daarom geen exclusieve opdracht voor het onderwijs of het jeugdbeleid blijven. We moeten alle generaties blijven bereiken."

Voor het eerst is in Vlaanderen een grootschalig onderzoek over mediawijsheid uitgevoerd over verschillende generaties heen.

Onderzoekers van Arteveldehogeschool bevroegen bijna 4.500 Vlamingen tussen 16 en 98 jaar. Ze deden dat in opdracht van Vlaams minister van Media Cieltje Van Achter (N-VA), die zowel de sterke punten als de kwetsbaarheid op vlak van mediawijsheid in kaart wilde brengen. 

Cieltje Van Achter, Vlaams minister van Media.

"Wie mensen online weerbaarder wil maken, moet eerst weten waar de blinde vlekken zitten. Precies daarom hebben we binnen het Vlaams Actieplan: Veilig Online deze brede nulmeting laten uitvoeren", verklaart Van Achter. "De Mediawijzer geeft ons nu een kompas om te zien waar de digitale omgeving veiliger moet worden. Zo kunnen we bepalen waar extra bescherming of regelgeving nodig is."

Vooreerst valt het op dat jongeren heel wat nieuwe digitale fenomenen beter herkennen dan oudere generaties. Zo kan 81 procent van de jongeren een AI-gegenereerd beeld correct identificeren, tegenover 52 procent van de Vlamingen in het algemeen.

Bovendien weet bijna 2 op de 3 Gen Z'ers, de generatie die geboren is tussen 1997 en 2012, hoe algoritmes werken en hoe ze die kunnen beïnvloeden. Bij de 47- tot 61-jarigen is dat slechts 1 op de 4, terwijl dat bij de 62- tot 80-jarigen minder dan 1 op 5 is.

We spreken vaak over jongeren alsof zij het grote zorgenkindje van de digitale samenleving zijn, maar onze cijfers ondersteunen dat beeld totaal niet

Edward De Vooght, onderzoeker Arteveldehogeschool

Ook doorzien jongeren sneller de trucjes waarmee socialemediaplatformen gebruikers langer laten scrollen. Denk bijvoorbeeld aan de automatische afspeelfunctie van video's, waardoor je langer aan je scherm blijft gekluisterd.

Daarnaast herkent de jeugd vaker hoe influencers reclame in hun content verwerken. "Dat jongeren meer juiste antwoorden geven over de platformen waar ze meer op zitten, is op zich niet zo vreemd, maar de kloof tussen de generaties is wel groot", stelt onderzoeker Edward De Vooght vast.

"Jongeren groeien op in een complexe mediaomgeving en vaak spreken we over hen alsof zij het grote zorgenkindje zijn van de digitale samenleving, maar onze cijfers ondersteunen dat beeld totaal niet", voegt De Vooght eraan toe.

"Mediawijsheid is niet alleen een uitdaging voor jongeren", verklaart minister Van Achter. "Ook volwassenen en ouderen moeten we meer weerbaar maken in een digitale wereld die razendsnel verandert." 

"Jongeren doen het over alle mediadomeinen heen even goed of zelfs beter dan oudere generaties. Artificiële intelligentie vormt daarop de enige uitzondering: meer gebruik leidt niet automatisch tot meer vaardigheden", vertelt De Vooght. "Het is opvallend dat niet de jongeren, maar net de dertigers beter scoren op de basisreflexen die nodig zijn om goed met AI te werken."

Nochtans toont het onderzoek aan dat vooral jongeren intensief gebruik maken van AI-chatbots. Zo gebruikt 76 procent van de bevraagde 16- tot 18-jarigen minstens wekelijks artificiële intelligentie. Bij Gen Z is dat 58 procent, tegenover 46 procent van de overige Vlamingen. 

Artificiële intelligentie gericht aansturen blijkt geen evidentie.

AI gericht aansturen blijkt daarbij niet vanzelfsprekend. Hoewel 73 procent weet dat een prompt een duidelijk doel moet bevatten, beseft minder dan de helft van de bevraagden dat ook voldoende context belangrijk is.

Daarom benadrukt De Vooght dat er een verschil is tussen het gebruik van AI en begrijpen wat de technologie doet. "Een AI-chatbot gebruiken is bijzonder eenvoudig geworden. Kritisch kunnen inschatten wat zo'n systeem doet, hoe betrouwbaar een antwoord is en hoe je het zelf goed aanstuurt, vraagt andere vaardigheden."

Uit de resultaten van de bevraging blijkt ook dat niet alle digitale risico's even moeilijk te herkennen zijn. De Mediawijzer toont aan dat Vlamingen een sterke basis hebben op het vlak van online veiligheid. Zo herkent 87 procent van de bevraagden een phishingsmail in hun mailbox. Bovendien geeft 96 procent aan nooit een pincode te delen. 

"Pas wanneer de vormen van oplichting subtieler worden, zien we nog ruimte voor verbetering. Zo is er bijvoorbeeld meer verwarring of onwetendheid bij een sms-verificatiecode van de bank", aldus De Vooght. 

Op sociale media scrollen we vaak zo snel dat we informatie missen over wie de boodschap verstuurt

Edward De Vooght, onderzoeker Arteveldehogeschool

Verder blijkt dat de bevraagden reclame wel snel kunnen categoriseren. 95 procent van de bevraagden kan aangeven wanneer een bericht iets probeert te verkopen. 85 procent merkt ook op wanneer reclame inspeelt op gevoelens.

Al is het niet altijd evident om te achterhalen wie een boodschap heeft geplaatst. "Wie een bericht kritisch wil beoordelen, moet eerst weten van wie het komt. Op sociale media scrollen we vaak zo snel dat we die informatie missen. Vooral bij oudere generaties zien we dat de afzender van een bericht minder goed wordt herkend”, zegt De Vooght.

Dat tonen de cijfers in de Mediawijzer ook aan. Wanneer deelnemers slechts enkele seconden de tijd krijgen om een socialemediapost te bekijken, herkent maar 21 procent van de babyboomers wie het bericht heeft geplaatst. Bij gen Z is dat 69 procent en gen X 36 procent.

Verder toont het onderzoek aan dat de mediawijsheid niet alleen verschilt tussen generaties, maar ook tussen opleidingsniveaus. 39 procent van de langgeschoolden weet bijvoorbeeld hoe ze een algoritme kunnen bijsturen, tegenover slechts 22 procent van de kortgeschoolden. Bovendien herkent 47 procent van de langgeschoolden de afzender van een bericht op sociale media correct, terwijl dat bij kortgeschoolden slechts 28 procent is.

Ook het verschil tussen een AI-chatbot en een zoekmachine is niet voor iedereen duidelijk. Vooral opleidingsniveau speelt daarbij een rol: 21 procent van de kortgeschoolden herkent dat verschil. Bij de langgeschoolden is dat 45 procent.

We moeten alle generaties blijven bereiken

Edward De Vooght, onderzoeker Arteveldehogeschool

"We kunnen concluderen dat oudere generaties en kortgeschoolden kwetsbaar zijn op het vlak van verschillende digitale vaardigheden", besluit De Vooght. "Mediawijsheid versterken mag daarom geen exclusieve opdracht voor het onderwijs of het jeugdbeleid blijven. We moeten alle generaties blijven bereiken."