Hoe telefoontje van Finland en Noorwegen met Poetin verdeeldheid in Europa (andermaal) blootlegt

Jonas Gahr Støre en Alexander Stubb (archieffoto)

Artikel luisteren

5min

Meer info

De uiteenlopende reacties op het telefoongesprek tussen de leiders van Finland en Noorwegen en Vladimir Poetin tonen aan dat in Europa nog altijd geen overeenstemming is gevonden over hoe met Rusland om te gaan. Dat zegt Ruslandkenner Jan Balliauw. Het verrast hem niet dat net deze 2 landen het initiatief voor het contact nemen. "Beide buurlanden hebben er belang bij dat een vorm van communicatiekanaal met Rusland openblijft."

De Finse president Alexander Stubb en de Noorse premier Jonas Gahr Støre hebben vanochtend met Vladimir Poetin gebeld om gesprekken voor te bereiden die begin november in Abu Dhabi plaatsvinden. 

Het is uitzonderlijk dat Europese leiders rechtstreeks contact hebben met de Russische president. Het telefoongesprek van de Finse president en de Noorse premier met Poetin is het eerste rechtstreekse contact tussen Poetin en Europese leiders sinds de Franse president Emmanuel Macron hem in juli vorig jaar sprak.

"Het initiatief voor het gesprek kwam van Noorwegen en Finland zelf, maar werd wel afgestemd met Oekraïne", zegt oud-VRT-journalist en Ruslandkenner Jan Balliauw. "Het was een vervolg op de ontmoeting tussen Stubb, Støre, de Oekraïense president Volodymyr Zelensky en de Amerikaanse gezant Steve Witkoff in Oslo."

Dat Finland en Noorwegen zelf het initiatief namen, is volgens Balliauw niet toevallig. "Noorwegen en Finland zijn allebei buurlanden van Rusland. Finland heeft ook een zeer lange grens met Rusland", zegt Balliauw. "Voor beide landen is de dreiging veel concreter dan voor veel andere Europese landen. Door de spanningen en militaire activiteiten aan de oostflank van de NAVO is dat voor hen een dagelijkse realiteit."

Noorwegen en Finland maken zich volgens Balliauw dan ook zorgen over de toenemende spanningen, zowel in Oekraïne als aan de oostflank van de NAVO. Zo zijn er de aanvallen op schepen in de Zwarte Zee nabij de kusten van Roemenië en Bulgarije en de toenemende militaire activiteit langs de grenzen met Finland, Noorwegen, Polen en de Baltische landen. "Daarom lag in hun verklaring na het gesprek een sterke nadruk op de-escalatie."

Die oplopende spanningen verklaren volgens Balliauw ook waarom Stubb en Støre het gesprek met Poetin aangingen. "Beide landen hebben er belang bij dat er een vorm van communicatiekanaal met Rusland openblijft."

Vorige week ontvingen Stubb en Støre de Oekraïense president Volodymyr Zelensky en de Amerikaanse speciale gezant Steve Witkoff in Oslo voor overleg over Oekraïne.

Niet alle Europese leiders reageren positief op het telefoongesprek. De Deense premier Mette Frederiksen zei tegen de Deense publieke omroep DR dat ze "heel sceptisch" staat tegenover het initiatief van Finland en Noorwegen.

Volgens Frederiksen is er "geen enkele aanwijzing dat Rusland vrede wil met Europa" en was het gesprek "niet afgestemd met de rest van Europa". Støre benadrukte dan weer dat bondgenoten vooraf waren ingelicht over het telefoongesprek. Zowel hij als Stubb maakte bovendien duidelijk dat zij namens hun eigen land spraken, niet namens Europa.

De discussie toont volgens Balliauw vooral aan dat Europa nog geen eensgezinde Ruslandstrategie heeft. "Binnen Europa bestaat vandaag geen volledige overeenstemming over hoe met Rusland moet worden omgegaan. Dat merk je ook aan de verschillende reacties uit Europese hoofdsteden."

Binnen Europa bestaat vandaag geen volledige overeenstemming over hoe er met Rusland moet worden omgegaan.

Jan Balliauw, Ruslandkenner

Dat vindt ook Rob Heirbaut, VRT-journalist en Europa-expert.  "Ik denk dat men Finland en Noorwegen vertrouwt", zegt Heirbaut. "Tegelijk is het veelzeggend dat de Deense premier openlijk heeft gezegd dat ze sceptisch staat tegenover de Russische intenties."

Volgens Heirbaut is bovendien nog lang niet duidelijk hoe Europa zich bij eventuele onderhandelingen met Rusland zou organiseren.

"Europa wil zeker mee aan tafel zitten, omdat het ook over de veiligheid van Europa gaat. Maar op dit moment is nog niet afgesproken wie er precies aan tafel zou moeten zitten. Eerst moet duidelijk zijn wat het Europese standpunt is en welk mandaat eventuele onderhandelaars krijgen."

De situatie speelt ook in de kaart van Poetin. "Hoe meer Poetin Europa kan verdelen, hoe beter dat voor hem is", zegt Balliauw. "Maar de onenigheid binnen Europa wijst eerder op een Europese zwakte dan op iets wat Poetin actief probeert uit te buiten."

Tegelijk probeert de Russische president volgens hem het beeld hoog te houden dat hij bereid is tot overleg. "Poetin wijst gesprekken niet af, maar inhoudelijk blijft er weinig beweging. Hij doet geen echte toegevingen en herhaalt vooral zijn bekende eisen, die er in wezen op neerkomen dat Oekraïne moet capituleren."

Volgens Balliauw is dat precies waarom gesprekken zoals deze voor het Kremlin nuttig zijn.

"Poetin kan zo aan de buitenwereld tonen dat hij bereid is te praten. Hij probeert de indruk te wekken dat hij niet het probleem is, maar dat anderen onderhandelingen tegenhouden. In die zin lijkt het vooral een toneelstuk: Poetin toont zich bereid tot overleg, zonder wezenlijke toegevingen te doen."