Hoe de Palestijnse stem het verschil zou kunnen maken bij de verkiezingen in Israël

Een aanhanger van de Arabische lijst Ra'am maakt een selfie met partijleider Mansour Abbas.

Artikel luisteren

6min

Meer info

De Israëli's trekken dinsdag naar de stembus voor verkiezingen die de politieke toekomst van premier Benjamin Netanyahu zullen bepalen. Bij de stemgerechtigden zijn ook 2 miljoen Palestijnse inwoners van Israël. Hun stem zou bij deze verkiezingen wel eens bepalend kunnen zijn. 

De verkiezingen van komende dinsdag in Israël lijken een nek-aan-nekrace te worden tussen premier Benjamin Netanyahu en zijn belangrijkste uitdager, gewezen legerchef Gadi Eisenkot. Beiden hebben in de aanloop naar de stembusgang een blok met verschillende partijen om zich heen gevormd.

Maar geen van beide blokken lijkt een meerderheid te kunnen halen in de Knesset, het Israëlische parlement. Tenzij ze zouden samenwerken met de Arabische partijen, die de stem zijn van de Palestijnse inwoners van Israël.

De meeste Palestijnen wonen in de door Israël bezette gebieden: Gaza, de Westelijke Jordaanoever en Oost-Jeruzalem. Maar ook Israël heeft Palestijnse inwoners. Ze zijn met zo'n 2 miljoen, goed voor ruim 20 procent van de totale bevolking van Israël.

De Palestijnen met een Israëlisch paspoort worden in Israël aangeduid als 'Arabische Israëli's'. Zij zijn de afstammelingen van Palestijnen die op hun grondgebied bleven toen in 1948 de staat Israël werd gesticht en meer dan 750.000 Palestijnen werden verdreven of op de vlucht sloegen. 

De Arabische Israëli's wonen deels in aparte dorpen en steden, deels in steden waar Joden en Palestijnen door elkaar wonen. De grootste stad met een bevolking van Palestijnse afkomst is Nazareth, met 62.000 inwoners. Haifa, waar zo'n 11 procent van de inwoners Palestijns is, wordt vaak een 'gemengde stad' genoemd.  

De Palestijnen in Israël hebben het Israëlische staatsburgerschap en stemrecht, maar worden in de praktijk nog vaak achtergesteld, onder meer op het gebied van huisvesting, gemeentelijke budgetten en infrastructuur. 

De Palestijnse inwoners gaan traditioneel minder vaak stemmen dan de Joodse Israëli's. De opkomst schommelt vaak maar rond 50 procent, zoals bij de vorige parlementsverkiezingen in 2022. Veel Palestijnen gaan ervan uit dat hun stem weinig doorweegt, of staan wantrouwig tegenover elke samenwerking met Joodse partijen. 

Verkiezingsaffiche in het noorden van Israël.

Toch lijken nogal wat Palestijnen in Israël ditmaal wel geneigd om hun stem uit te brengen. Dat merkt Jens Franssen, die voor VRT NWS in Israël is. Hij trok naar Akko, een stadje aan de Middellandse Zee, niet ver van de grens met Libanon. Veel inwoners zijn van Palestijnse origine.

"Als we verandering willen, moeten we stemmen", zeggen mensen met wie hij praat. Een vrouw in een winkeltje gaat dit jaar voor de eerste keer stemmen. "Het moét anders", zegt ze. "We zijn tweederangsburgers in Israël. Wij betalen de economische prijs voor de oorlogen en het beleid van premier Netanyahu." 

Akko, en met name zijn Arabische inwoners die onder meer leven van het toerisme, is volgens Franssen inderdaad zwaar getroffen door de oorlogen die Israël de voorbije jaren heeft gevoerd en nog voert.

Ook het persagentschap AFP sprak met Arabische Israëli's die van plan zijn om hun stem uit te brengen. Zij zeggen dat ze willen vermijden dat de volgende regering nóg extremer wordt dan de huidige, die uiterst rechtse hardliners als Itamar Ben-Gvir en Bezalel Smorich in haar rangen heeft.

"Nooit eerder zijn we zo hard behandeld", zegt een schooldirecteur in Nazareth, de grootste stad met een Palestijnse bevolking in Israël. 

De meeste Palestijnse of Arabische kiezers stemmen op Arabische partijen. Bij de huidige verkiezingen in Israël komen 2 Arabische lijsten op: de Verenigde Arabische Lijst (Ra'am) en de Gezamenlijke Lijst. 

De Verenigde Arabische lijst (Ra'am) is een conservatieve, islamitische lijst onder leiding van Mansour Abbas. Die vaart een pragmatische koers. In 2021 zette hij een verrassende, historische stap. Ra'am stapte toen als eerste Arabische partij in een Israëlische regeringscoalitie, die van Naftali Bennet en Yair Lapid.  

De kopstukken van de Gezamenlijke Lijst op een verkiezingsaffiche.

De Gezamenlijke Lijst is een combinatie van 3 linkse en nationalistische partijen. De partijleider van een van de 3 partijen, Abu Shehadeh, heeft zich evenwel teruggetrokken na juridische druk. 

Het kiescomité in Israël wilde hem uitsluiten, omdat hij de aanval van Hamas op 7 oktober 2023 in een artikel een "belangrijke historische gebeurtenis" had genoemd.

Om Netanyahu van de macht te verdrijven, zou de Arabische stem in Israël bepalend kunnen zijn. De Knesset heeft 120 zetels. Voor een meerderheidscoalitie zijn dus minstens 61 zetels nodig, maar het lijkt erop dat zowel het blok rond Netanyahu als dat rond zijn uitdager Gadi Eisenkot die meerderheid niet zal halen.

Met de zetels van een Arabische partij erbij zou dat beeld kunnen veranderen. Samen lijken de Arabische lijsten op ongeveer 14 van de 120 zetels uit te komen. In principe zouden ze dus kunnen fungeren als 'kingmaker'.

Voorlopig sluiten zowel Netanyahu als Eisenkot uit dat ze met de Arabische partijen in een regering stappen. Een samengaan ligt extra gevoelig na de aanval van Hamas in 2023. Maar mogelijk draaien partijen die voort willen zonder Netanyahu toch bij, en kiezen ze voor pragmatisme.

Anderzijds is het verre van ondenkbaar dat er na de verkiezingen een patstelling ontstaat, die uiteindelijk kan leiden tot een minderheidsregering. Of tot nieuwe verkiezingen.