"Geef de Iraniërs een eerlijke kans om voor hun vrijheid te vechten", zegt Pahlavi, zoon van laatste sjah, in interview met VRT NWS

Reza Pahlavi, de zoon van de laatste Iraanse sjah bij Terzake.

Artikel luisteren

7min

Meer info

4 decennia van dialoog en toegevingen aan Teheran hebben niets opgeleverd. Daarom moeten Europa en de Verenigde Staten veel daadkrachtiger optreden tegenover het Iraanse regime. Die boodschap brengt Reza Pahlavi, de zoon van de laatste sjah van Iran, in een interview met VRT NWS tijdens zijn bezoek aan Brussel.

Samenvatting:

• Reza Pahlavi, de zoon van de laatste sjah van Iran, bezoekt deze week Brussel en ontmoet Europese beleidsmakers en Belgische politici. Hij geeft ook een lezing aan de Koninklijke Militaire School op uitnodiging van minister van Defensie Theo Francken (N-VA).

• Pahlavi vindt dat Europa en de Verenigde Staten veel daadkrachtiger moeten optreden tegen het Iraanse regime. "4 decennia van toegevingen hebben niet gewerkt", zegt hij, en hij zegt dat hij zelf geen leider wil worden.

• Verschillende Iraanse organisaties in België zijn tegen zijn komst. Ze zeggen dat hij maar één stem in de oppositie is en dat hij zich onvoldoende distantieert van het autoritaire bewind van zijn vader.

Het volledige gesprek van Reza Pahlavi met VRT NWS-journalist en Midden-Oosten-kenner Jens Franssen is vanavond te zien in Terzake, om 20 uur op VRT Canvas.

"Ik doe al 46 jaar alles om Iraniërs te helpen zich te bevrijden van een regime dat ons land 47 jaar geleden heeft gegijzeld." Met die woorden vat Reza Pahlavi, de zoon van de laatste sjah van Iran, zijn levensmissie samen.

Pahlavi reist al jaren de wereld rond als pleitbezorger voor een democratisch Iran. Na de grootschalige protesten die in januari uitbraken, profileerde hij zich nadrukkelijk als een mogelijke figuur voor een overgangsbestuur, mocht het ayatollahregime ten val komen.

In een gesprek met VRT NWS-journalist Jens Franssen benadrukt Pahlavi echter dat persoonlijke macht niet zijn doel is. "Mijn agenda is geen eigenbelang. Ik ben niet op zoek naar een rol als de volgende leider, noch als de volgende koning of president", zegt hij.

Volgens Pahlavi bestaat zijn opdracht erin de voorwaarden te helpen creëren voor een vrij en democratisch Iran. "Mijn plicht is er in de eerste plaats voor te zorgen dat Iraniërs via de stembus hun recht kunnen uitoefenen om hun toekomst te kiezen." 

De vader van Reza Pahlavi, Mohammad Reza Pahlavi, was de laatste sjah (koning) van Iran. Hij regeerde het land van 1941 tot 1979 en voerde een uitgesproken pro-westers beleid, waarbij hij inzette op economische ontwikkeling en modernisering. Zo kregen vrouwen meer rechten, zoals toegang tot onderwijs.

Tegelijk was het bewind autoritair en werd het geassocieerd met onderdrukking, marteling en machtsmisbruik.

In 1979 kwam er een einde aan het regime van de sjah tijdens de Iraanse Revolutie. Ayatollah Khomeini greep de macht en riep een islamitische republiek uit. Pahlavi vluchtte weg uit Iran. 

Sinds de grootschalige protesten tegen het regime in Iran begin dit jaar profileert Reza Pahlavi zich als mogelijke overgangsfiguur als het ayatollah-regime in Iran ten val zou komen. 

Toch is de Iraanse diaspora intern verdeeld over Pahlavi: hoewel hij op aanzienlijke steun kan rekenen, geniet hij lang niet bij alle oppositiegroepen hetzelfde draagvlak. Als zoon van de voormalige sjah draagt hij namelijk het erfgoed van diens autoritair bewind met zich mee. 

Om dat doel te bereiken, zijn volgens Pahlavi 3 elementen cruciaal.

"We moeten Iraniërs met miljoenen mobiliseren, we moeten zoveel mogelijk mensen die twijfelen over het regime aanmoedigen om zich bij onze zaak aan te sluiten en we moeten zoveel mogelijk internationale steun krijgen voor onze vrijheidsstrijd."

Om die internationale steun te verzamelen, brengt Pahlavi deze week een bezoek aan Brussel. Op zijn programma staan ontmoetingen met Europese beleidsmakers en Belgische politici. Zo woont hij vandaag een privébijeenkomst van de Franstalige liberalen van MR bij. Morgen geeft hij op uitnodiging van minister van Defensie Theo Francken (N-VA) een lezing aan de Koninklijke Militaire School (KMS).

Zijn bezoek aan België stuit ook op kritiek. Verschillende Iraanse organisaties in België hebben zich tegen zijn komst uitgesproken. Ze benadrukken dat Pahlavi slechts 1 van de vele stemmen binnen de Iraanse oppositie vertegenwoordigt en vrezen dat ontmoetingen met regeringsleden de indruk wekken dat westerse landen hem naar voren schuiven als toekomstige leider van Iran.

Bovendien verwijten critici Pahlavi dat hij onvoldoende afstand neemt van het bewind van zijn vader en zich meermaals positief heeft uitgelaten over diens nalatenschap. Ze benadrukken dat een theocratie niet mag worden ingeruild voor de zoon van een koning die zelf een autoritair bewind voerde.

Reza Pahlavi in het interview met VRT NWS-journalist Jens Franssen.

Pahlavi verwerpt die kritiek. "Ik sta mijn eigen mannetje", zegt hij. Volgens hem draait zijn strijd niet om macht, maar om het recht van Iraniërs om zelf over hun toekomst te beslissen. "Ik verdedig het principe van zelfbeschikking en vrijheid al sinds dag 1. Daar heb ik mij altijd voor geëngageerd."

"Vergis je niet: de uiteindelijke factor voor verandering zijn de mensen in Iran zelf", zegt Pahlavi.

Volgens hem heeft het Iraanse volk daarvoor al een zware prijs betaald. "De 40.000 mensen die in januari zijn afgeslacht, zijn om die reden gestorven. Zij hebben hun leven gewaagd en hun bloed gegeven om de vrijheden te verkrijgen die u als Belgen vandaag geniet."

De uiteindelijke factor voor verandering zijn de mensen in Iran zelf

Daarom ziet hij ook een belangrijke rol weggelegd voor de internationale gemeenschap. "Als de wereld verwacht dat het Iraanse volk opnieuw in opstand komt, dan is mijn antwoord: geef hen een eerlijke kans om te vechten."

Volgens Pahlavi heeft het Westen jarenlang ingezet op dialoog en gedragsverandering, maar hebben "4 decennia van toegevingen niet gewerkt". Daarom moet de internationale gemeenschap volgens hem veel daadkrachtiger optreden tegenover Teheran.

Bij de protesten in Iran begin dit jaar werden minsten 30.000 betogers gedood door het Iraanse regime

Tijdens de grootschalige protesten in Iran in januari riep Pahlavi de Amerikaanse president Donald Trump expliciet op om in te grijpen. Eind februari gaven de Verenigde Staten, samen met Israël, gehoor aan die oproep met aanvallen op verschillende doelwitten in Iran.

Daarbij werd onder meer de Iraanse Opperste Leider, ayatollah Ali Khamenei, gedood, maar een regimewissel bleef uit. Bovendien is de intensiteit van het conflict intussen sterk afgenomen.

Of hij vandaag opnieuw oproept tot een militaire campagne, laat Pahlavi in het midden. "Alles wat het onderdrukkingsapparaat van het regime tegen het volk kan verzwakken, maakt het speelveld voor de Iraanse bevolking gelijker", zegt Pahlavi.

Volgens Pahlavi hebben niet alleen de Iraniërs, maar ook Europeanen belang bij een democratisch Iran. "Het regime steunt Poetin in zijn oorlog tegen Oekraïne en draagt zo rechtstreeks bij aan instabiliteit op het Europese continent."

Op het argument dat Europese landen beter een akkoord kunnen sluiten met Teheran om de energieprijzen te drukken, reageert hij afwijzend.

"De instabiliteit in de regio, de problemen voor de scheepvaart en de gevolgen voor de olieprijzen worden juist veroorzaakt door het regime, onder meer door zijn steun aan de Houthi's. Het uitblijven van voldoende actie tegen het regime is het probleem."