Europese Unie en Canada lanceren "alliantie voor de toekomst"

De Canadese premier Carney wil geassocieerd lid worden van de EU

Artikel luisteren

6min

Meer info

De Europese Unie en Canada willen hun samenwerking op het vlak van handel, technologie, grondstoffen en defensie fors versterken. Tijdens een tweedaagse top in het Canadese Montreal hebben beide partners vrijdag een "alliantie voor de toekomst" gelanceerd. De Canadese premier Mark Carney hoopt tegen juni een akkoord te sluiten over een bijzonder nauwe samenwerking, waarbij Canada volgens hem mogelijk het eerste "geassocieerde lid" van de Europese Unie wordt, al ligt die term gevoelig.

De EU en Canada onderhouden al jarenlang goede relaties, maar de toenemende spanningen met hun belangrijkste handelspartner, de Verenigde Staten onder president Donald Trump, brengen hen nog dichter bij elkaar.

Met hun nieuwe alliantie willen ze hun strategische autonomie versterken en hun afhankelijkheid van zowel de VS als China verminderen.

"Met intense politieke contacten en een versterkte samenwerking op strategische domeinen bouwen we een partnerschap uit dat dichter bij lidmaatschap ligt dan alles wat we tot nu toe hebben gedaan", verklaarde Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen.

De Canadese premier Mark Carney verwacht dat de onderhandelingen over een nieuw samenwerkingsverband tegen juni afgerond kunnen zijn. Hij wil daarvoor deelnemen aan een bijeenkomst van de Europese leiders.

Carney spreekt over een mogelijk historisch statuut: Canada zou het eerste "geassocieerde lid" van de Europese Unie worden. Dat betekent een bijzonder nauwe samenwerking, zonder dat Canada volwaardig lid wordt van de EU.

"Parallel werken we aan een zo diep mogelijk partnerschap, zonder toetreding, waarbij Canada het eerste geassocieerde lid van de Europese Unie wordt", verklaarde Carney.

Opvallend is dat de term "geassocieerd lidmaatschap" niet voorkomt in de gezamenlijke verklaring die na de top werd gepubliceerd; onder meer op vraag van Duitsland werd die geschrapt.

Maar in de verklaring spreken de leiders wel af om tegen hun volgende top in 2027 een "steeds nauwere associatie" uit te werken.

De Canades premier Carney en de voorzitter van de Europese commissie Von der Leyen op de top in Montréal

Volgens de voorzitter van de Europese Raad António Costa wordt het de nauwste relatie die de EU ooit heeft uitgebouwd met een land buiten de Europese Unie.

De voorzitter van de Europese Commisie, Ursula von der Leyen, benadrukte dan weer dat Canada nooit volwaardig lid van de EU kan worden, maar dat beide partijen wel zo dicht mogelijk naar elkaar toe willen groeien.

"We willen Canada als een zo nauw mogelijke partner van de Europese Unie", zei ze. "We weten dat Canada geen volwaardig lid van de Europese Unie kan worden, maar een relatie uitbouwen die zo nauw mogelijk is, dat is ons doel."

De nieuwe alliantie moet zich vertalen in een bredere samenwerking in zowat alle strategische sectoren. Het gaat onder meer om artificiële intelligentie, technologie, energie, grondstoffen en defensie en veiligheid.

Om met dat laatste te beginnen: premier Carney kondigde alvast aan dat Canada 500 miljoen euro zal bijdragen aan het volgende Europese steunpakket voor Oekraïne.

Beide partijen hebben ook al een akkoord over digitale handel onderhandeld. Dat moet online transacties sneller en goedkoper maken en de uitwisseling van gegevens vergemakkelijken.

Ook op het vlak van artificiële intelligentie worden de banden aangehaald. Canadese onderzoekers en bedrijven krijgen toegang tot het Europese netwerk van supercomputers, waarmee ze AI-toepassingen kunnen ontwikkelen.

Daarnaast hebben de EU en Canada een overeenkomst ondertekend om Europese investeringen in Canadese grondstoffenprojecten te stimuleren.

Voor Europa is dat strategisch belangrijk, want de Europese Unie wil minder afhankelijk worden van China voor de aanvoer van kritieke grondstoffen en zeldzame aardmetalen. Die zijn onder meer nodig voor de productie van halfgeleiders, batterijen en elektrische auto's.

Ook de energiesamenwerking wordt uitgebreid. De twee partners starten een haalbaarheidsstudie naar de mogelijke uitvoer van vloeibaar aardgas (lng) vanuit Canada naar Europa.

Verder willen ze de samenwerking op het vlak van wetenschappelijk onderzoek en studentenuitwisselingen versterken.

De toenadering tussen Europa en Canada komt er op een moment waarop de handelsrelaties met de Verenigde Staten onder druk staan. De handelsoorlog van Donald Trump zorgt dan ook al langer voor behoorlijke onzekerheid bij traditionele bondgenoten.

Trump heeft de mogelijke samenwerking tussen Canada en de EU eerder zelfs al omschreven als een "vijandige daad". Hij dreigde ook met invoertarieven voor Europa als hij de overeenkomst als onvriendelijk tegenover de Verenigde Staten zou beschouwen.

De afhankelijkheid van Canada ten opzichte van de VS is groot: in 2025 ging 71,7 procent van de Canadese goederenexport naar de Verenigde Staten. En net die afhankelijkheid wil premier Carney verminderen. Hij heeft de ambitie om de Canadese uitvoer naar andere landen de komende 10 jaar te verdubbelen.

De Amerikaanse president Donald Trump volgt de toenadering tussen Canada en de EU met argusogen

Volgens Carney moet de nieuwe alliantie Canada en Europa weerbaarder maken tegen economische schokken. "En dat betekent in de eerste plaats soevereiniteit, meer veerkracht en het vermogen om samen schokken op te vangen", zei hij.

Von der Leyen benadrukte dat geografische afstand daarbij geen doorslaggevende rol speelt. "Het is niet zo belangrijk waar landen zich op de kaart bevinden. Wat belangrijk is, zijn de waarden die een land verdedigt en de posities die landen innemen in de internationale betrekkingen", aldus de Commissievoorzitter.