Europese Commissie geeft grensagentschap Frontex grotere rol in deportatiebeleid

Frontex staat vandaag vooral in voor de bewaking van de buitengrenzen en kustlijnen van de EU.

De Europese Commissie wil grensagentschap Frontex uitbouwen tot het centrale EU-agentschap voor terugkeer en deportatie. Dat heeft Eurocommissaris voor Migratie Magnus Brunner aangekondigd. Op het hoofdkwartier van Frontex komt een Europees coördinatiecentrum dat uitwijzingen van mensen zonder verblijfsrecht moet aansturen. Het agentschap krijgt ook de bevoegdheid om terugkeeroperaties buiten het grondgebied van de EU uit te voeren. 

Samenvatting:

• De Europese Commissie wil Frontex uitbouwen tot het centrale EU-agentschap voor terugkeer en deportatie. Op het hoofdkwartier in Warschau komt een coördinatiecentrum dat de uitwijzing van mensen zonder verblijfsrecht aanstuurt.

• Frontex mag ook terugkeeroperaties buiten de EU uitvoeren en krijgt waarschijnlijk een rol in de zogenaamde terugkeerhubs. Mensenrechtenorganisaties vrezen dat die centra "vergeetputten" worden voor migranten.

• De Commissie wil ook sneller kunnen reageren op crisissituaties aan de buitengrenzen, met een snelle interventiemacht van Frontex. Er komt ook een nieuwe reserve van 17.000 agenten.

Het Europese grens- en kustwachtagentschap Frontex staat vandaag vooral in voor de bewaking van de buitengrenzen en kustlijnen van de Europese Unie. Daarnaast ondersteunt het de lidstaten bij terugkeerprocedures van mensen zonder verblijfsrecht. In de eerste helft van dit jaar begeleidde het agentschap de terugkeer van ongeveer 33.000 mensen vanuit de EU naar hun land van herkomst.

Hoewel illegale migratie naar de EU al een aantal jaren daalt, blijft migratie een belangrijk politiek thema binnen de Europese Unie. Daarom voerde de EU de voorbije maanden verschillende hervormingen door om het terugkeerbeleid van de 27 lidstaten beter op elkaar af te stemmen.

Om het nieuwe Europese terugkeerbeleid uit te voeren, zal de Europese Commissie van Frontex het centrale EU-agentschap voor deportaties maken. Het grensagentschap krijgt daardoor aanzienlijk meer bevoegdheden bij de terugkeer van mensen zonder wettig verblijf in de Europese Unie.

Magnus Brunner, Europees commissaris voor Migratie, wil dat Frontex sneller kan worden ingezet wanneer een lidstaat wordt geconfronteerd met een plotselinge migratiecrisis.

De Europese Commissie wil op het hoofdkwartier van Frontex in Warschau een Europees coördinatiecentrum voor terugkeer en deportaties oprichten. Dat centrum moet de volledige terugkeerprocedure opvolgen: van de uitwijzingsbeslissing tot de effectieve terugkeer naar het land van herkomst.

De nieuwe regeling moet het agentschap ook toelaten om derde landen te ondersteunen bij terugkeeroperaties. Frontex zal daarbij zowel technische als operationele steun kunnen leveren en, mits een akkoord met het betrokken land, zelfs terugkeeroperaties tussen derde landen kunnen helpen organiseren en uitvoeren.

Daardoor zou het agentschap bijvoorbeeld Noord-Afrikaanse landen kunnen ondersteunen bij het terugsturen van migranten naar hun land van herkomst nog voor zij de oversteek naar Europa proberen te maken.

Hoewel de hervorming de zogenaamde terugkeerhubs niet expliciet vermeldt, lijkt het waarschijnlijk dat Frontex ook daar een belangrijke rol zal spelen. De voorstellen geven het agentschap immers de bevoegdheid om terugkeeroperaties te organiseren van niet-EU-landen naar andere niet-EU-landen.

De terugkeerhubs kregen in juni een juridische basis, nadat de EU-lidstaten en het Europees Parlement daarover een akkoord bereikten. Migranten die een uitwijzingsbevel hebben ontvangen, maar moeilijk kunnen worden teruggestuurd, zouden naar zo’n terugkeerhub kunnen worden overgebracht.

Daar kunnen ze maximaal 24 maanden worden vastgehouden in afwachting van terugkeer naar hun land van herkomst of een ander land dat bereid is hen op te nemen.

Momenteel onderhandelen 5 EU-landen over de oprichting van zo’n eerste terugkeerhub, die in 2027 operationeel zou worden.

Op de zogenaamde terugkeerhubs komt veel kritiek van mensenrechtenorganisaties. Volgens hen klinkt de term bewust minder hard, terwijl het in de praktijk nog altijd gaat om centra waar mensen worden opgesloten in afwachting van hun uitzetting.

De EU benadrukt dat de centra alleen kunnen worden opgericht in derde landen waar de mensenrechten worden gerespecteerd en waar onafhankelijk toezicht bestaat. Maar ook daar is veel wantrouwen over bij mensenrechtenorganisaties. Ze vrezen dat de controle tekort zal schieten en dat de centra zullen uitgroeien tot een soort "vergeetput" waar migranten uit beeld verdwijnen.

Ze waarschuwen ook dat mensen vanuit de EU kunnen worden overgebracht naar landen waarmee ze geen enkele band hebben, zoals vandaag ook al in de Verenigde Staten gebeurt.

Mensenrechtenactivisten protesteren bij het Italiaanse detentiecentrum in Gjader, Albanië, tegen de omstreden migrantendeal tussen Italië en Albanië.

De Europese Commissie stelde vandaag ook een reeks maatregelen voor die ervoor moeten zorgen dat de EU sneller en flexibeler kan reageren op crisissituaties aan haar buitengrenzen. Daarmee wil ze situaties voorkomen zoals in juli in Ceuta. Daar staken 72.000 migranten de grens tussen Marokko en de Spaanse enclave over.

Een van de belangrijkste voorstellen is de oprichting van een snelle interventiemacht van Frontex. Die kan op verzoek van een lidstaat worden ingezet wanneer die wordt geconfronteerd met een plotselinge en grootschalige toestroom van migranten.

Daarnaast wil de Europese Commissie ook de crisisrespons versterken via een betere informatie-uitwisseling tussen lidstaten en Europese agentschappen. Ook komt er een online-eenheid die sociale media moet monitoren om grootschalige migratiestromen vroegtijdig op te sporen en te helpen voorkomen.

Om die ambities waar te maken, wil de EU ook extra middelen vrijmaken voor Frontex. Zo wordt een nieuwe Europese grens- en terugkeerreserve opgericht. Die moet bestaan uit 17.000 agenten die snel kunnen worden ingezet wanneer de druk aan de buitengrenzen toeneemt.

Frontex wordt al langer beschuldigd van mensenrechtenschendingen aan de Europese buitengrenzen. Mensenrechtenorganisaties brengen het agentschap geregeld in verband met zogenaamde pushbacks, waarbij migranten zonder asielprocedure worden teruggestuurd of over de grens worden geduwd. Daarbij zouden ook gevallen van geweld zijn vastgesteld en zou hulporganisaties soms de toegang tot migranten zijn ontzegd.

Die kritiek komt ook aan bod in de docureeks Poorten van Europa, die te bekijken is op VRT MAX. Voor de reeks kregen de makers 3 jaar lang toegang tot Frontex en onderzochten ze hoe de Europese regels rond migratie en asiel botsen met de realiteit aan de buitengrenzen van de EU.