"Een letterlijk brandend actueel thema na afgelopen zomer": expo in Kortrijk toont kunst over natuur, veerkracht en verbeelding

'Wisent aangevallen door drie honden' van Roelant Savery

Artikel luisteren

8min

Meer info

Museum Abby in Kortrijk, vanaf volgend jaar getroffen door zware besparingen, pakt uit met een grote tentoonstelling over natuur in de kunst, met fantasievolle werken van de barokke Roelant Savery tot de hedendaagse verbeelding van Bram Demunter en tientallen andere kunstenaars van nu. "Poëtisch en hoopvol", zegt curator Sarah Keymeulen.

Nog voor je binnenstapt bij Abby springt een omgevallen dode boom in het oog. Hij wordt rechtgetrokken met kabels en rust op een gammel ijzeren karretje. 'Onderweg naar Mars' heet dit werk van Leendert Van Accoleyen. Een beeld van ontworteling, maar ook van een mogelijk nieuw begin elders.

'Onderweg naar Mars' van Leendert Van Accoleyen

Ontwortelen en herbeginnen: dat geldt ook voor het leven van Roelant Savery, de barokke kunstschilder die centraal staat in deze tentoonstelling. Savery werd in 1576 geboren in Kortrijk, maar moest als kind al met zijn protestantse familie naar het noorden vluchten.  

Roelant Savery stond al vroeg bekend als getalenteerde, beloftevolle schilder en hij werd uitgenodigd in Praag, in de hofhouding van de Habsburgse keizer Rudolf II. Behalve boeiende natuur trof hij daar een wonderlijke collectie dieren, planten en mineralen aan uit allerlei windstreken, verzameld in de 'wonderkamer' van de keizer-kunstliefhebber.

Die bonte beestenboel belandde op de schilderijen van Savery. "Inheemse en exotische dieren in wonderlijke taferelen, die echter dan echt lijken", zegt Sarah Keymeulen, directeur van Abby en een van de curatoren van deze tentoonstelling. 

'Landschap met dieren' (fragment) van Roelant Savery

Dankzij Savery kennen we ook de dodo, wellicht de beroemdste uitgestorven vogel. "Kort voor Savery geboren werd, is de dodo ontdekt op Mauritius , maar de vogel is daarna snel uitgestorven door toedoen van de kolonisatoren. Savery heeft de dodo verschillende keren getekend en geschilderd, waarschijnlijk in opgezette vorm." Probleem: de taxidermist had de dodo wellicht te dik opgevuld, waardoor we nu een verkeerd beeld hebben van een plompe vogel. 

De beroemdste dodo van Savery hangt in het Natuurhistorisch museum in Londen. In Abby Kortrijk heeft kunstenares Ruth Aerts mobiele dodo’s van beton aan het plafond bevestigd. Met wat hulp van de bezoekers kunnen ze vliegen, eindelijk!

Kortrijk heeft de grootste en meest diverse verzameling schilderijen van Roelant Savery, waaronder ook twee Vlaamse Topstukken. Voor deze expo zijn ook Savery’s uit andere musea en uit privébezit naar Kortrijk gebracht. Stuk voor stuk werken die uitnodigen om aandachtig te kijken. Altijd zit er wel nog een dier verstopt in het struikgewas. 

Sarah Keymeulen wijst een geitenhoeder aan, die zich gedraagt als een geit. Of een grillige rotsformatie met een profiel van een man. "Savery was niet enkel een schilder van dieren en landschappen, maar ook iemand die zijn fantasie gebruikte om de meest wonderlijke scenes te verbeelden."

Schilderijen van Roelant Savery

450 jaar na zijn geboorte hangt het werk van Savery broederlijk naast dat van Bram Demunter (°1993). Ook een kunstenaar uit Kortrijk, die ook internationaal hoge ogen gooit met zijn fantasievolle, drukbevolkte, kleurrijke werk. Wat de 2 gemeen hebben is betovering en oeverloze verbeelding, zegt Sarah Keymeulen. "De magische werelden van Demunter waar zo veel op te zien is doen meteen denken aan die van Savery."  

Bram Demunter ging als 17-jarige al kijken naar de schilderijen van Roelant Savery. "Mijn atelier ligt vol met kunstboeken, ook van Savery, waaruit ik elementen haal. Mijn werkt draait rond het interpreteren van de kunstgeschiedenis, maar dan op een chaotische manier."

Bram Demunter in zijn atelier

"Savery probeerde alle dieren in 1 werk te krijgen, om de wereld te objectiveren. Een wereld die gesloten is. Mijn oplijstingen zijn een complete chaos van ideeën en beelden. Ik werk vanuit het idee dat we constant omringd zijn door beelden. Er zijn nog weinig geheimen. We zijn heel blij als er een nieuwe diersoort ontdekt wordt, maar we weten ook wat we verloren hebben."

Met Savery deel ik een tragisch verlangen naar een landschap dat er nooit geweest is

Kunstenaar Bram Demunter

Met Savery deelt Bram Demunter "een tragisch verlangen naar een onbestaand landschap, een landschap dat er nooit geweest is." Opvallend: in zijn schilderijen en sculpturen brengt De Munter ook humor binnen, "het is geen horrorverhaal." 

Naast en tussen de illustere Savery's kunnen tentoonstellen is heel bijzonder, vindt Bram Demunter. Er is zorgvuldig nagedacht over de afwisseling tussen hun kunst, "zodat de werken niet vechten met elkaar en zodat je de ruimte krijgt om alles rustig te bekijken."   

Andere ruimtes in Abby tonen nog meer Savery-schilderijen naast een bonte collectie hedendaagse kunst als een hedendaagse 'wonderkamer'. Over natuur, verval en heropleving in allerlei vormen. Met werk van gevestigde namen als Berlinde De Bruyckere, Louise Bourgeois of Otobong Nkanga en een hele reeks jonge kunstenaars. 

In de voorgrond: 'Sky puddle' van Nienke Baeckelandt

In de vroegere kapel is een spectaculaire en tegelijk meditatieve installatie te ervaren: een houten rollercoaster waarop een wagentje letterlijk een lied voortbeweegt, een indringende zang voor gelijke rechten voor queer mensen en tegelijk - op en neer, op en neer - een illustratie van veerkracht. 

'You ask me not to give up up up' van Pauline Boudry en Renate Lorenz

'After nature' is de titel van de expo. Letterlijk: 'naar de natuur' geschilderd, maar ook te vertalen als 'na de natuur'. "Hier is 2 jaar aan gewerkt, maar we hadden niet gedacht dat het thema letterlijk brandend actueel zou worden na de hittedoden en natuurbranden van afgelopen zomer", zegt directeur Sarah Keymeulen. "We hebben gezien hoe vreselijk het gesteld is met het klimaat en hoe dichtbij het komt." En toch is het geen sombere tentoonstelling geworden. 

Dit is een poëtische, hoopvolle expo die moeilijke thema's niet uit de weg gaat

Curator Sarah Keymeulen

"We willen eerst en vooral de schoonheid tonen, de veerkracht, de zuurstof van de natuur, de kiem van heropleving die in alles wat groeit en bloeit vervat zit. Het is een poëtische, speelse, warme, hoopvolle expo, die moeilijke thema’s niet uit de weg gaat, maar die aanvliegt vanuit de verbeelding van kunstenaar."

We hebben geen zin om ons jonge vuur te dempen

Sarah Keymeulen, directeur Abby, reageert op de Vlaamse besparingen

Hoe hoopvol ook: de nieuwe expo valt samen met een opdoffer voor Abby. De Vlaamse regering heeft beslist om 30 procent van de werkingsmiddelen te schrappen voor dit bovenlokale museum in Kortrijk, dat nog maar sinds de lente van 2025 open is. "We zijn met veel ambitie gestart en hebben ons meteen mooi op de kaart gezet als nieuwkomer. We hebben helemaal geen zin om ons jonge vuur te dempen", maakt Sarah Keymeulen zich sterk.

"Er wordt achter de schermen heel hard gewerkt binnen het team en met de stad om te kijken op welke manier we die middelen kunnen bijpassen. En we proberen ook nog in dialoog te gaan met de Vlaamse regering om te kijken of daar toch oor is voor de verzuchtingen van deze sector die echt heel pijnlijk getroffen wordt." 

Praktische info: de tentoonstelling 'After nature' is te bezoeken in Abby Kortrijk tot en met 11 april 2027. Abby werkt ook samen met Natuurpunt om nieuw bos aan te planten in Vlaanderen, daar kun je als bezoeker aan bijdragen.