De poolwervel verzwakt uitzonderlijk vroeg, maar kan hij een grote invloed hebben op ons weer?

In januari 2019 liet de polaire vortex diepvrieslucht ontsnappen naar Canada en de VS. O.a. in New York was het toen bitter koud.

De polaire vortex of poolwervel verzwakt momenteel, en dat is bijzonder vroeg op het seizoen. Dat zou de deur kunnen openzetten voor kouder weer in België, al is dat helemaal niet zeker. Integendeel, volgens de jongste voorspellingen wordt het de komende weken opnieuw zachter. 

Wat is de poolwervel? 

De poolwervel is een grote poel van zeer koude lucht boven de Noordpool in de stratosfeer, tussen 10 en 50 km hoogte. Deze koude poel ontstaat in de winter en wordt ter plaatse gehouden door krachtige westenwinden eromheen. 

Weerman Bram Verbruggen vergelijkt het met een grote diepvries boven de Noordpool met als sterke deur die stevige westelijke wind, die werkt als een stabiele barrière. 

De westenwinden vormen een sterke barrière rond een grote diepvries, maar kunnen verzwakken en veranderen van richting

Weerman Bram Verbruggen

Maar soms raakt de polaire vortex gedestabiliseerd, en dringt warmere lucht de koude luchtbel binnen. Er kan dan een fenomeen ontstaan waarbij een deel van de stratosfeer plots opwarmt, 'sudden stratospheric warming' genoemd. 

"De winden rond de poolwervel worden dan zwakker, maken meer bochten of soms keert de richting zelfs om. Er kunnen zelfs afsplitsingen en aparte circulaties ontstaan", vertelt Verbruggen. De verstoring van de vortex kan de winden op lagere hoogte beïnvloeden, en dus ook de straalstroom die ons weer aanstuurt.

Waarom raakt de poolwervel nu al verstoord? 

De voorbije weken kwam het signaal dat de polaire vortex aan het verzwakken is. Mogelijk wordt hij zelfs in tweeën gespleten. Dat is opmerkelijk, want normaal gezien wordt de poolwervel net sterker tijdens onze herfst. Pas diep in de winter bereikt hij dan zijn piekkracht, met eventuele verzwakkingen pas vanaf januari of februari. 

Nooit werd er zo'n vroege verstoring van de poolwervel waargenomen in 75 jaar tijd

Weerman Bram Verbruggen

Wetenschappers zijn er nog niet uit waarom het nu zo vroeg gebeurt. Mogelijk speelt het weerfenomeen El Niño een rol. Dat is een terugkerend weerfenomeen dat om de 2 tot 7 jaar weerpatronen verstoort in heel wat regio's. Deze keer gaat het om een enorm sterke El Niño.

Ofwel speelt gewoon de klimaatopwarming mee. Beide hebben vrijwel zeker een invloed, "maar er kunnen andere omstandigheden meespelen zoals planetaire golven", zegt Verbruggen. 

In ieder geval, nooit werd er zo vroeg zo'n grote verstoring van de poolwervel waargenomen in 75 jaar tijd. 

Wat gebeurt er als de poolwervel verstoord raakt? 

Als de polaire vortex verzwakt of breekt, kan de diepvries opengaan. Want het betekent dat de ijskoude lucht boven de Noordpool naar het zuiden kan ontsnappen. 

Of het dan per se in België kouder wordt, is niet gezegd. De ijskoude lucht kan even goed richting Canada en de VS stromen. In ieder geval: een lachertje is het niet. In het Engels bestaat daarom de uitdrukking 'beast from the east' omdat de koude lucht uit het oosten komt. 

Wat zijn de vooruitzichten voor België? 

Voorlopig zien weersvoorspellers nog geen mogelijk effect in België op korte termijn. De komende 2 weken wordt geen abnormaal herfstweer verwacht. Volgende week wordt het zelfs zachter. 

Weerman Bram maakt zich op dit moment meer zorgen over storm Charles, die lelijk huis kan houden in Zuid-Europa. Charles komt van de Atlantische Oceaan en trekt vandaar over Portugal en Spanje, en zo verder door naar de Alpen. 

Blijf op de hoogte met onze nieuwsbrief Onze Planeet

Elke week houden we de vinger aan de pols van onze aarde. De klimaatverstoring, de energie-omslag, biodiversiteit, vervuiling... Waar staan we en hoe moet het verder?