Benedict Cumberbatchs nieuwe natuurdocu is lang niet perfect, maar toch wil ik je hem aanraden. Dit is waarom

Artikel luisteren

5min

Meer info

De acteur Benedict Cumberbatch stelt in zijn nieuwe YouTube-documentaire vast dat de mens de aarde opwarmt, grondstoffen uitput en wilde dieren massaal het hoekje om duwt. Hoe kunnen we het beter doen, vraagt hij zich af, voordat we naar Mars moeten vluchten? Zijn antwoord is tegelijk een beetje vervelend en heel verrijkend.

"Welkom in de beste zelfhulpvideo ter wereld."

Da's de eerste zin die Benedict Cumberbatch uitspreekt, aan de voeten van het standbeeld van Charles Darwin in het Londense Natural History Museum. Een beetje pretentieus, toch? Zeker. En dit kan ik je al verklappen: die belofte lost hij niet in.

En toch, toch raad ik je aan om 'How to live on earth' te bekijken. En wel hierom.

Cumberbatch neemt je met een rotvaart mee naar China. Daar moeten perenboeren hun bloesems zelf bestuiven. De bijen die dat vroeger deden, zijn immers weggevaagd door pesticiden. Of beter: door de boeren die de pesticiden spoten.

Het beeld van een boomgaard vol mannen en vrouwen die de bloesems te lijf gaan met stofborstels vol stuifmeel, is van een poëtische tragiek.

'How to live on earth' gaat verder waar andere natuurdocu's stoppen

Vincent Merckx

Zo biedt 'How to live on earth' nog wel meer straffe beelden. En oké, elke natuurdocu heeft tegenwoordig de nodige portie beauty shots.

Maar deze docu gaat verder waar de andere stoppen. Cumberbatch registreert niet alleen, hij analyseert ook hoe dat ene beestje, de mens, al die andere dieren in de problemen brengt. En vooral: hij zoekt ook oplossingen.

Het beeld van een boomgaard vol mannen en vrouwen die de bloesems te lijf gaan met stofborstels vol stuifmeel, is van een poëtische tragiek.

Praktische oplossingen aanreiken, dat doet Sam Kass in 'How to live on earth' het best.

De chefkok van de voormalige Amerikaanse president Obama weet dat we wilde dieren massaal vervangen door dieren die we graag eten. Als je alle zoogdieren op deze planeet op een weegschaal zou gooien, dan zou 95 procent van het gewicht bestaan uit koeien, varkens, schapen en kippen .

Kass toont hoe die vraatzucht er in het echt uitziet. De stoere kerel (brede nek, dikke spieren) krijgt het moeilijk wanneer een Braziliaanse veeboer hem uitnodigt voor de feestelijke kap van een stuk Amazonewoud.

Diezelfde beautyshots van daarnet tonen nu kettingzagen die in boomstammen glijden, tractors die met ontstellend gemak bomen omver duwen, vlammen die likken aan tropisch hout, rookpluimen die de lucht in walmen. 

Kass toont zich eerlijk: van een veggie steak wordt hij niet enthousiast

Vincent Merckx

Waarom de veeboer dit eigenlijk doet? "Om mijn familie te voeden en iets na te kunnen laten aan mijn kinderen", is zijn verbazend ontwapenende antwoord. De boer is geen crimineel, besluit Kass. Hij is iemand die een keuze maakt die we in zijn plaats wellicht ook zouden maken.

Liever dan te beschuldigen, stelt Kass de vraag: hoe zorgen we ervoor dat zo'n boer in de toekomst een andere keuze maakt?

Hij onderzoekt hoe we andere eiwitten kunnen leren eten dan vlees. En hij toont zich eerlijk. Van bonensalades en hybride vlees, met bijvoorbeeld de helft paddenstoelen, wordt hij enthousiast. Maar een veggie steak heeft toch nog een kwak barbecuesaus nodig om te overtuigen.

Sam Kass krijgt het moeilijk wanneer een Braziliaanse veeboer hem uitnodigt voor de feestelijke kap van een stuk Amazonewoud.

Maar perfect is deze docu allerminst. Ik heb zelfs even getwijfeld of ik je hem wel moest aanraden.

Dat komt doordat de grootste sterkte van 'How to live on earth' ook z'n grootste zwakte is: het is allemaal nogal veel. We scheuren van het ene onderwerp naar het andere en de makers snijden al eens een stevige bocht af.

Zalmen redden door reuzendammen op te blazen? Een wondermiddel, zo lijkt het wel. Maar waar de elektriciteit van die dammen dan vandaan moet komen? "Elders", besluit Cumberbatch snel.

Waardevol moerasland redden door het om te zetten in natuur-aandelen "zoals bitcoin"? Je vraagt je af waarom we er niet allang aan begonnen zijn, als het Congo inderdaad kan omtoveren tot een groen Dubai.

Verbleekte riffen herstellen door nieuw koraal aan te planten? Oké, maar wat dan met de hittegolven op zee die de plek in de eerste plaats al onleefbaar maken?

'How to live on earth' is soms een docu, soms een manifest en soms een sprookje

Vincent Merckx

Als kijker blijf je met veel vragen achter. 'How to live on earth' is daardoor niet altijd een documentaire. Soms is het een manifest. En wanneer het niet overtuigt, is het gewoon een sprookje.

En toch slaagt dit verhaal in zijn opzet: inspireren. Het is een sprankel, het begin van het idee dat het ook anders kan.

"Misschien hadden onze overgrootvaders het dan toch niet helemaal voor elkaar. Misschien moeten we bijleren met de tijd, en de dingen rechtzetten die we verkeerd hebben gedaan", klinkt het in het verfrissend eenvoudige slot.

En misschien is die gedachte, in deze soms behoorlijk deprimerende tijden, al meer dan genoeg.

Misschien moeten we bijleren met de tijd, en de dingen rechtzetten die we verkeerd hebben gedaan", klinkt het in het verfrissend eenvoudige slot.