Σερβία: Αλλαγή παραδείγματος, μοναδική στην Ευρώπη, αλλά και πορεία στο άγνωστο;

Η Σερβία βρίσκεται μπροστά σε μία από τις σημαντικότερες πολιτικές καμπές της σύγχρονης ιστορίας της. Η εκλογική επικράτηση της «Φοιτητικής Λίστας», έπειτα από δύο χρόνια πρωτοφανούς κοινωνικής κινητοποίησης, σηματοδοτεί το τέλος μιας μακράς περιόδου πολιτικής κυριαρχίας του Αλεξάνταρ Βούτσιτς και του “Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος”. Ταυτόχρονα, όμως, ανοίγει ένα μεγάλο κεφάλαιο αβεβαιότητας: Μπορεί ένα κίνημα που γεννήθηκε έξω από το παραδοσιακό πολιτικό σύστημα, χωρίς κλασική ηγεσία και ενιαία ιδεολογική ταυτότητα, να μετατραπεί σε αποτελεσματική κυβερνητική δύναμη; Και, κυρίως, θα αλλάξει μαζί με την πολιτική εξουσία και ο γεωπολιτικός προσανατολισμός της χώρας;

Η αφετηρία αυτής της εντυπωσιακής διαδρομής βρίσκεται στην τραγωδία της 1ης Νοεμβρίου 2024, όταν κατέρρευσε το στέγαστρο του σιδηροδρομικού σταθμού του Νόβι Σαντ, προκαλώντας τον θάνατο ανθρώπων και πυροδοτώντας ένα κύμα οργής για τη διαφθορά και τη λειτουργία των κρατικών θεσμών. Οι φοιτητές μετέτρεψαν την οργή σε ένα αποκεντρωμένο, ειρηνικό κίνημα άμεσης δημοκρατίας, με συνελεύσεις, καταλήψεις, μαζικές διαδηλώσεις και πρωτοφανή δικτύωση σε ολόκληρη τη χώρα. Παρά τις πιέσεις, τις συλλήψεις, τη βία και τις εκστρατείες δυσφήμησης, κατάφεραν να διευρύνουν την κοινωνική τους απήχηση. Η απόφαση τους να οδηγήσουν τη σύγκρουση στην κάλπη και να μετατρέψουν τις εκλογές σε δημοψήφισμα υπέρ ή κατά του Βούτσιτς αποδείχθηκε καθοριστική. Τι ήταν εκείνο που διαφοροποίησε αυτό το κίνημα από προηγούμενες εξεγέρσεις στη μετακομμουνιστική Σερβία και από τις σημερινές κοινωνικές κινητοποιήσεις σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες;

Η εκλογική νίκη, ωστόσο, δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με κατάκτηση της πραγματικής εξουσίας. Η μετάβαση από την κινηματική αμεσοδημοκρατία στην κοινοβουλευτική διακυβέρνηση είναι ίσως η μεγαλύτερη δοκιμασία. Οι 250 υποψήφιοι της Φοιτητικής Λίστας προέρχονται από διαφορετικούς χώρους: πανεπιστημιακοί, γιατροί, οικονομολόγοι, καλλιτέχνες, αγρότες και εκπρόσωποι της κοινωνίας των πολιτών, χωρίς προηγούμενη κομματική εξάρτηση. Ποιοι θα αναλάβουν τελικά τις κυβερνητικές ευθύνες; Πώς θα συγκροτηθεί ένας νέος διοικητικός μηχανισμός, με εκατοντάδες ή και χιλιάδες στελέχη, και πώς θα εξασφαλιστεί η λειτουργία του κράτους; Κυρίως, μπορεί μια κοινωνία να αντικαταστήσει τους επαγγελματίες πολιτικούς με έντιμους και ικανούς ανθρώπους χωρίς αυτοί να μετατραπούν τελικά σε μια νέα πολιτική τάξη;

Στο εσωτερικό μέτωπο, η καταπολέμηση της διαφθοράς, η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης, η διαφάνεια στις δημόσιες συμβάσεις και η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στους θεσμούς αποτελούν τις βασικές προτεραιότητες. Ωστόσο, το κυβερνητικό πρόγραμμα παραμένει ασαφές σε κρίσιμους τομείς, όπως η οικονομία, η δημόσια διοίκηση, η παιδεία, η υγεία, το κοινωνικό κράτος και οι επενδύσεις. Οι υποσχέσεις για δωρεάν σχολικά βιβλία και φθηνότερα φάρμακα είναι ενδεικτικές, αλλά η εξειδίκευση και η εφαρμογή μιας ολοκληρωμένης πολιτικής θα δοκιμάσουν τη συνοχή του νέου εγχειρήματος.

Ακόμη μεγαλύτερα ερωτήματα προκύπτουν στο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής. Η Σερβία παραμένει στο επίκεντρο του ανταγωνισμού μεγάλων δυνάμεων. Η Φοιτητική Λίστα δεν έχει διαμορφώσει ενιαία θέση για την ευρωπαϊκή προοπτική, ενώ δεν προκρίνει κυρώσεις κατά της Ρωσίας, διατηρεί τη στρατιωτική ουδετερότητα και εξακολουθεί να αντιμετωπίζει το Κόσοβο ως αναπόσπαστο τμήμα της χώρας. Επομένως, η απομάκρυνση του Βούτσιτς δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκην γεωπολιτική στροφή. Όμως, ποια θα είναι η σχέση με τις Βρυξέλλες, την Ουάσιγκτον, τη Μόσχα και το Πεκίνο; Και πόσο θα επηρεάσουν τυχόν εξωτερικές παρεμβάσεις τις επιλογές της νέας ηγεσίας;

Τέλος, κρίσιμο παραμένει το ζήτημα της ομαλής θεσμικής μετάβασης: ο σχηματισμός κυβέρνησης, οι προεδρικές εκλογές που πρέπει να γίνουν έως τις 27 Δεκεμβρίου, ο έλεγχος των κρατικών μηχανισμών που εξακολουθούν να συνδέονται με το προηγούμενο καθεστώς, καθώς και η στάση των νικητών απέναντι στους ηττημένους. Ορισμένες επιθέσεις σε μέσα ενημέρωσης που υποστήριζαν τον Βούτσιτς αναδεικνύουν το δύσκολο στοίχημα μιας δημοκρατικής αλλαγής χωρίς εκδικητικότητα και νέες μορφές αυθαιρεσίας.

Αυτά είναι τα μεγάλα ερωτήματα που εξετάζονται στο 92ο pod της σειράς «Διεθνής Ματιά», το οποίο δημιουργεί ο Πολυδεύκης Παπαδόπουλος για το ERTNEews Radio και το ERTecho. Στη σχετική συζήτηση αναζητάται όχι μόνο τι άλλαξε στη Σερβία, αλλά κυρίως τι μπορεί να ακολουθήσει, με καλεσμένους:

• τον Ντούσαν Σπασόγιεβιτς, πρώην πρέσβη της Σερβίας στην Ελλάδα (2015–2024) και στην Τουρκία, πρώην υφυπουργό Άμυνας της Σερβίας, σήμερα καθηγητή Διπλωματίας και Διεθνών Σχέσεων στη Σχολή Σπουδών Ασφάλειας του Πανεπιστημίου του Βελιγραδίου και συγγραφέα του έργου «Ελλάδα: Πόλεμος για ανεξαρτησία, συγκρότηση του κράτους και παλιγγενεσία του έθνους» (εκδόσεις Πατάκη)
• τον Νίκο Πέλπα, ανταποκριτή της ΕΡΤ στο Βελιγράδι, με πολυετή δημοσιογραφική παρουσία και εγκατάσταση στη Σερβία.

Στη «Διεθνή Ματιά» κάθε βδομάδα δύο φορές (με πρώτη ανάρτηση στο ERTecho τα Σάββατα και τις Κυριακές στην ενότητα Podcasts>ERTNews), ανοίγει ένα παράθυρο ώστε να κοιτάμε από την Ελλάδα τον Κόσμο, αλλά για να επιστρέφουμε ξανά στη χώρα μας και τα δικά της ζητήματα μέσα από αυτό το γύρο και μια ευρύτερη σκοπιά. Σε κάθε pod εξετάζεται ένα σημαντικό γεγονός, ένα φαινόμενο παγκόσμιας σημασίας, μια μεγάλη τάση από το χώρο της πολιτικής, των διεθνών σχέσεων, της οικονομίας, της οικολογίας, της επιστήμης και τεχνολογίας ή και του πολιτισμού, που επηρεάζει καθοριστικά και καθολικά τη ζωή, αλλά και την κατάσταση στη χώρα μας. Και κάθε φορά γίνεται με τη συμμετοχή ιδιαίτερα επιλεγμένων καλεσμένων, που είναι ειδικοί σε καθέναν από αυτούς τους τομείς.

Όλες οι Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο,  στο ertnews.gr

Διάβασε όλες τις ειδήσεις μας στο Google
Κάνε like στη σελίδα μας στο Facebook
Ακολούθησε μας στο Twitter
Κάνε εγγραφή στο κανάλι μας στο Youtube
Γίνε μέλος στο κανάλι μας στο Viber

Προσοχή! Επιτρέπεται η αναδημοσίευση των πληροφοριών του παραπάνω άρθρου (όχι αυτολεξεί) ή μέρους αυτών μόνο αν:
– Αναφέρεται ως πηγή το ertnews.gr στο σημείο όπου γίνεται η αναφορά.
– Στο τέλος του άρθρου ως Πηγή
– Σε ένα από τα δύο σημεία να υπάρχει ενεργός σύνδεσμος