Trữ trứng do hội chứng 'sợ kết hôn'

Hà NộiChị Lan, 32 tuổi, đến bệnh viện trữ trứng, bác sĩ phát hiện mắc hội chứng "gắn bó né tránh" sợ hôn nhân.

Chị Lan chưa có kế hoạch kết hôn, đến Trung tâm Hỗ trợ sinh sản, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội (IVF Tâm Anh) để trữ trứng. Đây là giải pháp "bảo hiểm sinh sản" trước nguy cơ số lượng và chất lượng trứng suy giảm sau tuổi 35.

ThS.BS Nguyễn Lệ Thủy ghi nhận dự trữ buồng trứng của chị Lan còn tốt, nội tiết sinh sản và sức khỏe tổng quát không bất thường. Tuy nhiên khi khai thác bệnh sử và tư vấn kế hoạch sinh sản, bác sĩ Thủy nhận thấy tâm lý chị Lan tồn tại một "điểm nghẽn". Chị có điều kiện thuận lợi để kết hôn và sinh con như ngoại hình ưa nhìn, sức khỏe sinh sản tốt, kinh tế ổn định, mong muốn làm mẹ rõ ràng. Song chị thường thấy ngột ngạt khi đối phương muốn gắn bó lâu dài và liên tiếp chấm dứt các mối quan hệ tình cảm dù không có mâu thuẫn lớn.

Kiểm tra tâm lý tâm thần, chị Lan cho biết từng trải qua ba mối tình nhưng chưa mối quan hệ nào kéo dài quá một năm. Sau mỗi lần chia tay, chị Lan không đau khổ song vài tháng sau thường mất ngủ, khó tập trung, cảm thấy trống rỗng và cô đơn. Sau đó, chị tiếp tục gặp gỡ nhiều người, như những lần trước đối phương muốn tiến tới xa hơn thì chị lại có xu hướng né tránh và chủ động chấm dứt quan hệ. Chị vừa rất mong có một gia đình, muốn làm mẹ nhưng không muốn gắn bó với ai.

Sau nhiều buổi đánh giá lâm sàng và thực hiện các thang đo tâm lý, ThS.BS Phạm Văn Dương, khoa Nội Tổng hợp, chẩn đoán chị Lan không bị rối loạn nhân cách hay trầm cảm điển hình, mà mắc hội chứng "gắn bó né tránh" (avoidant attachment) vốn được hình thành từ những trải nghiệm với người chăm sóc trong thời thơ ấu.

Cha mẹ chị luôn chu cấp đầy đủ về vật chất cho con nhưng hiếm khi thể hiện tình cảm. Việc bộc lộ cảm xúc bị xem là yếu đuối, trong khi tự lập luôn được khuyến khích. Lâu dần, chị Lan hình thành niềm tin rằng chỉ có thể dựa vào chính mình, không an toàn nếu phụ thuộc vào người khác. Khi trưởng thành, niềm tin này khiến chị vô thức né tránh sự thân mật trong các mối quan hệ.

"Tôi hiếm khi chia sẻ cảm xúc, không thích nhờ người khác giúp đỡ hay chăm sóc, tự giải quyết nếu gặp khó khăn trong công việc hoặc cuộc sống", người phụ nữ cho hay. Mỗi lần người yêu góp ý chị lại cảm thấy bị kiểm soát và lựa chọn chia tay.

Theo bác sĩ Dương, người gắn bó né tránh vẫn có nhu cầu được yêu thương nhưng sợ phụ thuộc, sợ mất kiểm soát hoặc tổn thương. Mâu thuẫn nội tâm khiến họ thường giữ khoảng cách cảm xúc, hạn chế chia sẻ, đề cao tính độc lập và có xu hướng rút lui khi mối quan hệ trở nên thân mật.

Bác sĩ Dương nhấn mạnh đây không phải là bệnh lý tâm thần, song ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống, các mối quan hệ hoặc sức khỏe tinh thần. Người bệnh nên được đánh giá bởi chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ tâm thần để có hướng can thiệp phù hợp.

Chị Lan được điều trị bằng liệu pháp tâm lý nhằm nhận diện những niềm tin cốt lõi đã hình thành từ thời thơ ấu, hiểu mối liên hệ giữa các trải nghiệm cũ với hành vi trong hiện tại, đồng thời từng bước xây dựng cảm giác an toàn trong các mối quan hệ. Quá trình trị liệu tập trung vào ba mục tiêu chính giúp chị Lan nhận diện và gọi tên cảm xúc thay vì kìm nén, học cách đón nhận sự hỗ trợ từ người khác thay vì luôn tự gánh vác. Bác sĩ cũng hướng dẫn thực hành giao tiếp cởi mở, duy trì sự kết nối khi mối quan hệ gần gũi hơn.

Sau gần một năm trị liệu, chị Lan lần đầu tiên có thể duy trì mối quan hệ tình cảm mà không còn thôi thúc phải rời đi mỗi khi đối phương muốn tiến xa hơn. Cả hai dự định kết hôn vào đầu năm 2027. "Nếu không thể mang thai tự nhiên, chúng tôi có thể dùng trứng trữ đông để thụ tinh trong ống nghiệm", chị nói.

Số phụ nữ độc thân đến tư vấn bảo tồn khả năng sinh sản tại IVF Tâm Anh tăng khoảng 30% mỗi năm. Theo bác sĩ Thủy, đây là dấu hiệu vừa đáng mừng vừa đáng lo bởi nhiều phụ nữ đã quan tâm đến sức khỏe sinh sản và mua "bảo hiểm sinh sản" cho tương lai. Tuy nhiên, con số cũng cho thấy nhiều người có sức khỏe sinh sản tốt, sự nghiệp ổn định nhưng chưa thể kết hôn hoặc chưa sẵn sàng sinh con.

Quá trình khai thác bệnh sử một số trường hợp lại phát hiện những khó khăn về tâm lý, cảm xúc hoặc các vấn đề trong mối quan hệ. Việc đánh giá sức khỏe tâm thần khi có dấu hiệu bất thường không chỉ giúp cải thiện chất lượng cuộc sống mà còn góp phần giúp người bệnh chuẩn bị tốt hơn cho hành trình xây dựng gia đình và làm cha mẹ.

Thanh Ba

Độc giả gửi câu hỏi về vô sinh hiếm muộn tại đây để bác sĩ giải đáp