Thư viện mang tên nhà vật lý xuất sắc của Việt Nam

Thư viện mang tên nhà vật lý xuất sắc của Việt Nam

Thư viện lưu giữ gần 2.000 cuốn sách cùng những tư liệu nghiên cứu của cố giáo sư Cao Chi, đặt tại Viện Khoa học và Kỹ thuật hạt nhân, khánh thành sáng 11/11.

Thư viện Cao Chi có diện tích 100 m2, hình thành từ sách, tạp chí khoa học, các ghi chép và bút tích do gia đình ông trao tặng. Không gian được bố trí các khu vực đọc sách, tra cứu, trao đổi học thuật, phục vụ nghiên cứu và tổ chức các buổi tọa đàm khoa học.

Chia sẻ tại lễ khánh thành sáng 11/11, PGS.TS Cao Vi Ba, con gái cố GS Cao Chi, xúc động khi được nhìn lại những cuốn sách quen thuộc từng gắn bó với cha mình trong suốt cuộc đời nghiên cứu.

Bà kể, từ khi còn học cấp hai, mỗi lần gặp bài toán hình học khó, bà thường tìm đến cha. Ông có thể hình dung và đưa ra lời giải mà không cần giấy bút. Khi đó, bà đơn giản nghĩ cha mình có năng lực đặc biệt. Chỉ đến khi trở thành nhà nghiên cứu, bà mới hiểu đằng sau khả năng ấy là quá trình tích lũy kiến thức bền bỉ trong nhiều thập kỷ. Ngay cả khi tuổi cao, GS Cao Chi vẫn nghiên cứu và viết sách. Cuốn sách cuối cùng mang tên "Vũ trụ đột sinh - Bức tranh toàn cảnh về vật lý hiện đại" được xuất bản năm 2022, hai năm trước khi ông qua đời.

Theo PGS Cao Vi Ba, điều đáng quý ở bộ sách gần 2.000 cuốn của cố giáo sư không chỉ nằm ở số lượng. Trên nhiều trang sách là những ghi chú bên lề, chỉ dẫn và tham chiếu từ chương này sang chương khác hay sách khác. Dù phương thức tiếp cận tri thức đã thay đổi với sự phát triển của tài liệu điện tử và trí tuệ nhân tạo, bà cho rằng những cuốn sách này vẫn có giá trị, phản ánh phương pháp học tập, nghiên cứu của các thế hệ nhà khoa học đi trước.

"Gia đình chúng tôi rất vui và biết ơn vì những cuốn sách gắn bó với bố suốt nhiều năm đã có một nơi lưu giữ xứng đáng", bà chia sẻ, cho rằng đây là sự ghi nhận ý nghĩa đối với cuộc đời học tập và làm việc của cha mình.

TS Trần Chí Thành, Viện trưởng Năng lượng nguyên tử Việt Nam (Vinatom), đánh giá GS Cao Chi là đại diện tiêu biểu của thế hệ nhà khoa học Việt Nam được đào tạo bài bản tại những trung tâm nghiên cứu hàng đầu thế giới, sau đó trở về đóng góp cho nền khoa học trong nước.

Trong quá trình công tác, GS Cao Chi từng đảm nhiệm vị trí trưởng phòng nghiên cứu lý thuyết tại Viện Nghiên cứu hạt nhân, góp phần vào nền tảng khoa học cho sự phát triển của ngành năng lượng nguyên tử Việt Nam. Qua những lần làm việc và tham gia hội đồng khoa học cùng ông, TS Thành ấn tượng với thái độ nghiên cứu nghiêm túc, kiến thức sâu rộng và tinh thần tận tụy.

Theo đại diện Vinatom, những cuốn sách GS Cao Chi để lại, đặc biệt là tài liệu về vật lý cơ bản và vật lý hạt nhân, vẫn có giá trị đối với các thế hệ nghiên cứu trẻ. Dù công nghệ thay đổi cách tiếp cận thông tin, kiến thức nền tảng vẫn là điều kiện để theo đuổi nghiên cứu khoa học lâu dài.

TS Thành cho biết, việc đặt tên các không gian học thuật theo những nhà khoa học tiêu biểu, như giảng đường Hoàng Tụy hay hội trường Nguyễn Văn Đạo, là cách ghi nhận và tiếp nối đóng góp của các thế hệ đi trước. Thư viện Cao Chi cũng mang ý nghĩa tương tự, trở thành nơi lưu giữ tri thức và kết nối những người làm khoa học.

TS Nguyễn Hữu Quyết, Viện trưởng Khoa học và Kỹ thuật hạt nhân, cho biết Thư viện Cao Chi là không gian văn hóa, học thuật mới. Theo ông, thư viện được kỳ vọng trở thành nơi các cán bộ nghiên cứu, đặc biệt là nhà khoa học trẻ, có thể đọc sách, gặp gỡ và trao đổi chuyên môn. Việc duy trì các hoạt động tọa đàm, hội thảo nhóm và sinh hoạt khoa học tại đây sẽ góp phần hình thành môi trường học thuật cởi mở, khuyến khích tinh thần học tập suốt đời.

GS Cao Chi sinh ngày 25/4/1931, quê Quảng Ngãi, là một trong những chuyên gia đầu ngành về vật lý lý thuyết của Việt Nam. Ông thuộc thế hệ sinh viên Việt Nam đầu tiên được đào tạo tại Liên Xô, theo học Đại học Tổng hợp Lomonosov giai đoạn 1955-1962, sau đó nghiên cứu tại Viện Liên hợp nghiên cứu hạt nhân Dubna.

Ông có nhiều công trình về lý thuyết đối xứng, lý thuyết trường lượng tử, hấp dẫn và các vấn đề vật lý hiện đại. Năm 1968, ông chuyển về Viện Nghiên cứu Nguyên tử quốc gia, tiền thân của Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam, tham gia nghiên cứu và xây dựng định hướng phát triển khoa học, công nghệ hạt nhân trong nước.

Bên cạnh các công trình nghiên cứu, GS Cao Chi dành nhiều tâm huyết cho hoạt động viết sách, phổ biến tri thức. Ông là đồng dịch giả cuốn Lược sử thời gian của Stephen Hawking, tác giả bộ sách sáu cuốn về vật lý hiện đại và cuốn Vũ trụ đột sinh - Bức tranh toàn cảnh về vật lý hiện đại, xuất bản năm 2022.

Ông qua đời ngày 30/8/2024, ở tuổi 93, sau hơn 60 năm gắn bó với nghiên cứu, giảng dạy và phổ biến kiến thức vật lý.

Nam Nguyễn