Sinh viên tranh biện ranh giới bảo tồn và thương mại hóa ẩm thực

Sinh viên tranh biện ranh giới bảo tồn và thương mại hóa ẩm thực

Sinh viên trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn khẳng định dự án "Nối Vị" tôn trọng công thức địa phương, hướng đến trao truyền tri thức.

Tranh luận xuất hiện trong Tập 4, khi sinh viên trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội (USTH) đặt câu hỏi cho dự án "Nối Vị" của trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội. Từ ý tưởng gìn giữ tri thức ẩm thực địa phương, hai đội trao đổi về ranh giới giữa phát triển kinh tế di sản và thay đổi món ăn để đáp ứng thị trường.

USTH đặt tình huống: "Nếu điều chỉnh khẩu vị để mở rộng người mua, dự án sẽ giữ bản sắc như thế nào? Nếu giữ nguyên công thức và phổ biến cách chế biến, nhóm có tính đến việc các bên khác tạo ra biến thể, sản xuất đại trà và làm sai lệch giá trị ban đầu hay không?"

Đội Nhân văn trả lời đối phương đang nhìn dự án chủ yếu dưới góc độ thương mại hóa món ăn, trong khi mục tiêu của "Nối Vị" là hàn gắn sự đứt gãy trong trao truyền tri thức ẩm thực. Nhóm nhấn mạnh không đặt ra yêu cầu thay đổi công thức để chạy theo thị trường.

Giữ món ăn từ câu chuyện của bà và cháu

Trước khi trở thành chủ đề phản biện, tinh thần của "Nối Vị" được sinh viên thể hiện qua một hoạt cảnh gia đình. Lời đồng dao và cuộc trò chuyện giữa bà với cháu dẫn vào câu hỏi: làm thế nào để món ăn quê nhà tiếp tục được biết đến, thực hành và truyền lại cho thế hệ sau?

Chất liệu tiết mục đến từ trải nghiệm của thành viên đội thi. Sinh viên cho biết đã trở về quê, trực tiếp thực hiện các bước nấu cháo và ghi hình làm tư liệu đưa lên sân khấu. Câu chuyện bảo tồn vì thế được kể qua thao tác chế biến, ký ức gia đình và sự gắn bó giữa các thế hệ.

Từ một món ăn cụ thể, nhóm hướng tới lưu giữ tri thức gắn với ẩm thực địa phương. Theo phần trình bày, "Nối Vị" sẽ tích lũy kinh nghiệm khảo sát tại từng cộng đồng để phát triển bộ công cụ hỗ trợ bảo tồn, đồng thời tìm hướng kết nối với kinh tế di sản.

Tuy nhiên, cách mở rộng dự án trở thành nội dung USTH muốn làm rõ. Đội đặt câu hỏi về việc sử dụng kết quả từ phạm vi khảo sát nhỏ để tiếp cận cộng đồng lớn hơn, cũng như căn cứ để xác định nhu cầu đối với món ăn.

Đáp lại, sinh viên Nhân văn phân biệt khảo sát khẩu vị với nghiên cứu sự đứt gãy trong trao truyền di sản. Nhóm cho biết sẽ khảo sát từng vùng, kết hợp phỏng vấn sâu và tham khảo ý kiến chuyên gia. Những kết quả được tích lũy dần để xây dựng công cụ chung, thay vì lấy trải nghiệm của một địa phương áp dụng cho tất cả cộng đồng.

Khi USTH tiếp tục hỏi về nguy cơ món ăn bị biến đổi, đội Nhân văn khẳng định: "Chúng tôi không hề bắt phải thay đổi bất kỳ một cái công thức, một cái món ăn nào". Nhóm nhấn mạnh sự tôn trọng người dân, nghệ nhân và tri thức địa phương trong quá trình phát triển dự án.

Các câu hỏi nối tiếp khiến nhịp tranh luận nhanh hơn. Trong thời gian giới hạn, sinh viên vừa phải giải thích mục tiêu của mình, vừa phản hồi những tình huống đối phương đưa ra. Phần thể hiện này sau đó được giám khảo ghi nhận là thế mạnh của đội Nhân văn.

Giải pháp công nghệ trước yêu cầu kiểm chứng

Ở chiều ngược lại, đội Nhân văn cũng yêu cầu USTH làm rõ khả năng đưa dự án đến với người sử dụng. Với EcoSafePin, hướng tới phòng ngừa cháy tại khu vực sạc xe điện, câu hỏi tập trung vào chi phí, đối tượng thụ hưởng và cách đánh giá tác động.

Để giới thiệu giải pháp, đội USTH trước đó xây dựng tiết mục nhạc kịch theo nhịp sinh hoạt của một gia đình sử dụng xe điện. Buổi sáng là những hành trình đi làm, đến trường; khi ngày khép lại, phương tiện được cắm sạc để chuẩn bị cho hôm sau. Dấu hiệu bất thường tại khu vực sạc làm thay đổi không khí tiết mục, dẫn vào vấn đề an toàn.

Hoạt cảnh được nối với video chia sẻ của một người từng trải qua hỏa hoạn. Câu chuyện về khó khăn khi thoát nạn trong đêm giúp nhóm diễn giải động lực phát triển EcoSafePin: hỗ trợ phát hiện nguy cơ sớm và chủ động phòng ngừa sự cố.

Theo đội thi, nguyên mẫu đã có khả năng nhận diện lửa, truyền dữ liệu từ xa và cung cấp thông tin qua website. Nhóm tiếp tục nghiên cứu tích hợp cơ chế ngắt sạc, phun khí CO2 và nguồn điện dự phòng.

Phía sau tiết mục là hơn hai tuần luyện tập. Một thành viên cho biết nhóm muốn dốc toàn bộ công sức đã chuẩn bị vào lượt thể hiện trên sân khấu. Giám khảo ghi nhận yếu tố cảm xúc, song yêu cầu sinh viên phân biệt rõ những tính năng đã được kiểm chứng với phần còn đang phát triển.

Giám khảo Nguyễn Văn Thanh, Tổng giám đốc Công ty AVES, gợi ý nhóm xây dựng từng kịch bản thử nghiệm, chẳng hạn kiểm tra khả năng nhận diện khói, lửa ở những khoảng cách khác nhau. Kết quả sẽ giúp sinh viên điều chỉnh hệ thống và chứng minh năng lực của nguyên mẫu trước khi tính đến triển khai rộng hơn.

Từ khả năng hoạt động, đội Nhân văn đặt thêm câu hỏi về khả năng chi trả. Với mức giá dự kiến khoảng 3,2-3,5 triệu đồng được nhắc đến tại phần thi, nhóm yêu cầu USTH giải thích sản phẩm có phù hợp với những hộ gia đình ít điều kiện kinh tế hay chưa.

"Có thực sự hợp lý không cho những hộ gia đình không có điều kiện?", sinh viên Nhân văn hỏi. Đội đồng thời muốn biết tác động riêng của dự án sẽ được đánh giá thế nào khi hoạt động phòng cháy, chữa cháy còn có sự tham gia của các lực lượng chức năng.

USTH trả lời rằng nhóm hướng tới tự chủ công nghệ, sản xuất và sử dụng một sản phẩm để hỗ trợ nhiều người. Sinh viên cũng làm rõ EcoSafePin có vai trò bổ sung khả năng cảnh báo, phòng ngừa, hỗ trợ các biện pháp phòng cháy, chữa cháy hiện có.

Sau vòng phản biện, một thành viên USTH chia sẻ đến khi trở lại khu vực chờ, nhóm mới nghĩ thêm được cách trả lời. Với sinh viên kỹ thuật, trải nghiệm đứng trên sân khấu cũng là cơ hội rèn thuyết trình, phản biện và chủ động thể hiện quan điểm.

Tìm cách đưa dự án đến cộng đồng

Sau phần tranh luận, diễn viên, ca sĩ Quang Anh xuất hiện và đặt thêm câu hỏi về truyền thông: ở vòng tiếp theo, các đội cần anh làm gì và muốn phối hợp như thế nào?

Quang Anh cho biết ban đầu nghiêng về giải pháp của USTH vì tính thực tiễn, nhưng cũng quan tâm đến Nối Vị bởi niềm yêu thích ẩm thực và văn hóa. Câu hỏi của khách mời yêu cầu sinh viên xác định vai trò cụ thể của người đồng hành, thay vì chỉ mong được hỗ trợ lan tỏa.

Đội Nhân văn ngỏ lời mời Quang Anh làm đại sứ Nối Vị, đồng thời mong anh góp ý về hướng phát triển dự án từ góc nhìn văn hóa. USTH kết nối câu chuyện truyền thông với trải nghiệm sử dụng xe điện của khách mời, hướng tới nâng cao nhận thức về an toàn.

Quang Anh cho biết gia đình cũng có xe điện và bản thân quan tâm đến phòng cháy, chữa cháy. Anh khẳng định sẵn sàng hỗ trợ đội chiến thắng trong quá trình đưa dự án thành hiện thực.

Đánh giá tổng thể, giám khảo ghi nhận đội Nhân văn có khả năng phản biện tốt hơn. Tuy nhiên, giám khảo nhấn mạnh đây không phải cuộc thi tranh biện; kết quả còn được cân nhắc trên sự phát triển và khả năng ứng dụng của dự án.

Cả ba giám khảo cùng lựa chọn USTH vào vòng trong với cách biệt 0,25 điểm. Với quyền đi tiếp, nhóm sẽ tiếp tục hoàn thiện EcoSafePin, trong đó yêu cầu thử nghiệm và khả năng tiếp cận của người sử dụng là những nội dung cần làm rõ.

Sinh viên Thế hệ mới 2026, với sự đồng hành của Herbalife Việt Nam trong vai trò Nhà tài trợ và Đồng kiến tạo nội dung, tiếp tục lên sóng lúc 21h30 thứ Bảy hằng tuần trên VTV3.

Mai Thương