Ngủ thế nào để dễ thở khi phổi tắc nghẽn mạn tính

Kê cao phần thân trên khi ngủ, nằm nghiêng giúp người bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) giảm khó thở, ho hoặc thức giấc nhiều lần ban đêm.

COPD là bệnh hô hấp mạn tính gây tắc nghẽn luồng khí, thường tiến triển kéo dài và có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ. Ban đêm, hoạt động của cơ hô hấp thay đổi, đường thở có thể hẹp hơn, dịch tiết khó được làm sạch, ảnh hưởng trao đổi khí. Một số người bệnh còn giảm oxy máu hoặc tăng carbon dioxide khi ngủ, dẫn đến khó thở, ho, đau đầu buổi sáng, ngủ không sâu giấc.

Giấc ngủ kém kéo dài khiến người bệnh mệt mỏi, buồn ngủ ban ngày, giảm khả năng vận động và ảnh hưởng chất lượng cuộc sống. ThS.BS Trần Duy Hưng, Đơn vị Hô hấp, Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Cầu Giấy, hướng dẫn một số cách giúp người bệnh COPD ngủ ngon hơn.

Kê cao thân trên

Người bệnh có thể dùng gối nâng phần đầu và vai, nệm có độ dốc hoặc giường điều chỉnh độ cao để nâng nhẹ phần thân trên. Tư thế này có thể giúp một số người dễ thở hơn khi nằm, đồng thời hạn chế trào ngược dạ dày thực quản, tình trạng có thể gây ho và khó chịu về đêm.

Không nên kê quá nhiều gối dưới đầu khiến cổ bị gập hoặc cơ thể trượt xuống cuối giường. Bạn nên nâng tương đối đồng đều phần đầu, vai và thân trên để duy trì tư thế thoải mái, không cản trở hô hấp.

Nằm nghiêng

Một số người bệnh COPD cảm thấy dễ thở hơn khi nằm nghiêng thay vì nằm ngửa. Khi nằm ngửa, đặc biệt ở người thừa cân hoặc có bụng lớn, cơ quan trong ổ bụng có thể tạo thêm áp lực lên cơ hoành, khiến hô hấp kém thuận lợi.

Người bệnh có thể thử nằm nghiêng, giữ cổ, lưng tương đối thẳng, đặt gối giữa hai đầu gối để cơ thể ổn định. Không có một tư thế phù hợp cho tất cả, người bệnh nên chọn tư thế giúp dễ thở và duy trì được giấc ngủ.

Ngủ ở tư thế nửa nằm nửa ngồi

Nếu khó thở tăng khi nằm hoàn toàn, người bệnh có thể sử dụng giường nâng đầu hoặc ghế tựa có tư thế ngả phù hợp. Tư thế nửa nằm nửa ngồi giúp phần thân trên được nâng cao, có thể giảm cảm giác hụt hơi và thuận lợi hơn khi cần ho, khạc đờm.

Giữ đường thở thông thoáng trước khi đi ngủ

Người bệnh nên sử dụng thuốc điều trị COPD đúng chỉ định, đồng thời thực hiện đúng kỹ thuật sử dụng dụng cụ hít. Nếu thường xuyên ho hoặc nhiều đờm về đêm, bạn nên hỏi bác sĩ kỹ thuật làm sạch đường thở phù hợp.

Không nên tự ý tăng liều thuốc khi khó thở hoặc dùng thuốc ngủ, thuốc an thần để dễ ngủ. Một số thuốc có thể làm giảm hoạt động hô hấp, đặc biệt ở người COPD nặng hoặc có rối loạn hô hấp khi ngủ.

Giữ phòng ngủ sạch và thoáng

Khói thuốc lá, bụi, nấm mốc, nước hoa, tinh dầu hoặc các sản phẩm tẩy rửa có mùi mạnh kích thích đường thở, làm tăng ho, khò khè và khó thở. Người bệnh nên tránh hút thuốc, không để người khác hút thuốc trong nhà.

Phòng ngủ cần được vệ sinh định kỳ, hạn chế bụi và nấm mốc, duy trì nhiệt độ, độ ẩm phù hợp. Không nên sử dụng thường xuyên chất tạo mùi hoặc xịt khử mùi trong phòng vì có thể gây kích ứng đường hô hấp.

Tránh ăn quá no, uống rượu bia trước khi ngủ

Bữa tối quá nhiều hoặc ăn sát giờ ngủ có thể gây đầy bụng, tăng áp lực lên cơ hoành và khiến người bệnh khó chịu khi nằm. Người thường xuyên trào ngược dạ dày thực quản nên tránh nằm ngay sau ăn và hạn chế những thực phẩm, đồ uống làm triệu chứng tăng lên.

Rượu bia có thể làm giấc ngủ kém chất lượng và ảnh hưởng hoạt động hô hấp khi ngủ. Người bệnh COPD nên hạn chế hoặc tránh uống rượu bia, đặc biệt vào buổi tối và đang sử dụng thuốc có tác dụng an thần.

Duy trì giờ ngủ đều đặn

Ho, khó thở hoặc thức giấc nhiều lần có thể khiến người bệnh thiếu ngủ kéo dài. Người bệnh nên duy trì giờ đi ngủ, thức dậy cố định, hạn chế ngủ ngày quá lâu, tạo không gian yên tĩnh trước khi ngủ.

Cà phê, trà đặc, nước tăng lực, đồ uống chứa caffeine nên được hạn chế vào chiều tối nếu gây khó ngủ. Vận động phù hợp vào ban ngày cũng có thể hỗ trợ giấc ngủ, nhưng nên lựa chọn mức độ theo tình trạng sức khỏe và hướng dẫn của bác sĩ.

Theo bác sĩ Hưng, một số người bệnh COPD có thể đồng thời mắc rối loạn hô hấp khi ngủ, trong đó có hội chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn. Tình trạng này khiến đường thở bị tắc nghẽn từng lúc, làm giấc ngủ gián đoạn, ảnh hưởng nồng độ oxy trong máu.

Khi ngáy to, có khoảng ngừng thở khi ngủ, thường xuyên tỉnh giấc vì nghẹt thở hoặc hụt hơi, đau đầu, khô miệng, người bệnh nên được bác sĩ đánh giá. Không tự ý mua hoặc điều chỉnh áp lực máy thở áp lực dương liên tục (CPAP), máy thở áp lực dương hai mức (BiPAP) hay các thiết bị hỗ trợ hô hấp khác khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Một số người bệnh COPD bị giảm oxy máu mạn tính có thể cần liệu pháp oxy tại nhà, kể cả khi ngủ. Bác sĩ sẽ đánh giá mức độ bệnh, độ bão hòa oxy, khí máu động mạch và yếu tố liên quan để xác định nhu cầu. Người bệnh không nên tự mua máy tạo oxy hoặc tự tăng, giảm lưu lượng oxy. Khi được kê oxy tại nhà, cần dùng đúng lưu lượng, thời gian theo hướng dẫn và tránh xa nguồn lửa, thuốc lá.

Nếu trước đây có thể nằm bình thường nhưng gần đây phải kê nhiều gối hoặc ngồi mới ngủ được do khó thở, người bệnh không nên chỉ thay đổi tư thế mà cần thông báo cho bác sĩ điều trị. Đây có thể là dấu hiệu COPD kiểm soát chưa tốt, kỹ thuật sử dụng thuốc hít chưa đúng hoặc liên quan bệnh hô hấp, tim mạch khác.

Trịnh Mai

Độc giả gửi câu hỏi về bệnh hô hấp tại đây để bác sĩ giải đáp