Mẫu tên lửa 'thợ săn thầm lặng' giúp Iran phục kích UAV Mỹ

Mẫu tên lửa 'thợ săn thầm lặng' giúp Iran phục kích UAV Mỹ

Tên lửa 358 của Iran có thể ẩn mình trước những biện pháp trinh sát của đối phương và tấn công phi cơ ở những vị trí khó ngờ.

Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hôm 4/11 tuyên bố đã dùng "tổ hợp phòng không mới, nằm trong mạng lưới phòng thủ tích hợp cấp quốc gia" để hạ máy bay không người lái MQ-9A Reaper của Mỹ trên vùng trời eo biển Hormuz trước đó một ngày, nhưng không công bố vũ khí cụ thể.

Truyền thông Iran sau đó công bố video trích xuất từ cảm biến hồng ngoại trên tên lửa phòng không, ghi lại quá trình quả đạn khóa mục tiêu từ khá xa và liên tục rút ngắn khoảng cách, trước khi nhắm đến động cơ cánh quạt ở đuôi máy bay không người lái (UAV) Mỹ và phát nổ, phá hủy hoàn toàn mục tiêu.

Phương thức bám bắt và truyền hình ảnh theo thời gian thực, cũng như tốc độ tiếp cận tương đối chậm của quả đạn, khiến giới chuyên gia quân sự nhận định đây là tên lửa phòng không 358/359 do Iran phát triển.

Không rõ thời điểm Iran bắt đầu phát triển tên lửa 358, nhưng lần đầu loại vũ khí này xuất hiện là trong vụ tàu khu trục Mỹ USS Forrest Sherman chặn bắt tàu cá Al-Raheeb ở vịnh Aden ngày 25/11/2019. Lực lượng Mỹ khám xét phương tiện và thu được 2 quả đạn 358 trong khoang hàng.

Lực lượng Không quân Vũ trụ của IRGC thử nghiệm tên lửa 358 cùng nhiều hệ thống phòng không trong một cuộc diễn tập bắn đạn thật hồi tháng 1/2025.

Mỗi quả đạn 358/359 có chiều dài gần 2,7 m, khối lượng khoảng 50 kg, trang bị tầng đẩy sơ tốc dùng nhiên liệu rắn và động cơ tua-bin phản lực cỡ nhỏ. Thiết kế này giúp kéo dài đáng kể thời gian hoạt động và tầm bắn, cho phép nó bay liên tục trong 30-60 phút và xa tới 150 km, đổi lại tốc độ và khả năng tăng tốc sẽ bị suy giảm đáng kể so với tên lửa phòng không truyền thống.

Tên lửa 358 đạt tốc độ tối đa khoảng 740 km/h, thấp hơn rất nhiều so với mức 2.000-3.000 km/h của vũ khí cùng cỡ. Điều này khiến đạn 358/359 không phù hợp để đối phó những mục tiêu bay nhanh như chiến đấu cơ và tên lửa, song lại phù hợp để phục kích và đón lõng trực thăng, UAV đối phương.

"Nó được phóng đến khu vực mà trực thăng và UAV đối phương dự kiến bay qua, sau đó quần thảo theo quỹ đạo hình số 8 để săn tìm mục tiêu. Tính năng này khiến tên lửa 358 còn được gọi là đạn tuần kích", biên tập viên Joseph Trevithick của chuyên trang quân sự Mỹ War Zone giải thích.

Những quả đạn 358 đủ gọn để cất trong xe tải hạng nhẹ, có thể khai hỏa từ bệ phóng cỡ nhỏ hoặc ray tự chế, không đòi hỏi trận địa quy mô lớn, dễ bị lực lượng trinh sát đối phương phát hiện.

Tên lửa 358/359 dùng cơ chế dẫn đường hoàn toàn thụ động với đầu dò hồng ngoại, cảm biến quang - điện tử và hệ thống định vị vệ tinh, thay vì phụ thuộc vào radar dẫn bắn. Điều này giúp chúng không phát ra tín hiệu vô tuyến, tránh nguy cơ đánh động hệ thống cảnh báo chiếu xạ trên mục tiêu.

Động cơ cỡ nhỏ của 358/359 cũng phát ra lượng nhiệt rất hạn chế, khiến cảm biến hồng ngoại trên máy bay đối phương khó lòng phát hiện nếu chúng đang ở chế độ tuần kích.

"Khả năng ẩn mình trước những biện pháp trinh sát và cảnh báo khiến tên lửa 358/359 không khác gì một thợ săn thầm lặng", chuyên gia quân sự Trung Quốc Trương Tuyết Phong nhận xét trên chuyên trang Defense Security Asia.

Chưa rõ kíp vận hành có khả năng can thiệp trực tiếp vào quá trình bám bắt sau khi tên lửa rời bệ hay không, nhưng hình ảnh từ đầu dò trong đòn tấn công ngày 3/11 cho thấy quả đạn ít nhất đã sở hữu khả năng truyền dữ liệu về đài điều khiển theo thời gian thực.

Iran dường như cũng tích hợp hệ thống kết nối dữ liệu và kháng nhiễu cho mô-đun định vị, cho phép người điều khiển cập nhật khu vực tuần tra và duy trì hoạt động của tên lửa trong môi trường bị chế áp điện tử.

Tên lửa mang đầu đạn nổ văng mảnh nặng khoảng 10 kg, đủ để phá hủy UAV hoặc trực thăng có kết cấu khung thân mỏng manh. Ngay cả khi kích nổ từ xa, nó cũng có thể làm hư hại những bộ phận nhạy cảm như cảm biến và cánh quạt.

Một quan chức Mỹ hồi năm 2020 chỉ ra rằng cụm 12 cảm biến hồng ngoại xếp thành vòng tròn quanh quả đạn 358 đủ khả năng vô hiệu hóa các loại mồi bẫy nhiệt trang bị cho trực thăng của liên quân. Trevithick nhận định một số cảm biến hồng ngoại được kết nối với đầu dò chính ở mũi tên lửa, số khác là bộ phát laser cho ngòi nổ cận đích tương tự tên lửa đối không truyền thống.

"Lợi thế lớn nhất của tên lửa 358/359 là chi phí cực kỳ thấp so với mục tiêu. Giá mỗi quả đạn cũng chỉ bằng 1/10 so với tên lửa phòng không truyền thống có tầm bắn và sức công phá tương đương", ông Trương nói.

Giá mỗi quả đạn 358/359 được ước tính khoảng 20.000-40.000 USD. Trong khi đó, UAV MQ-9 Reaper của Mỹ có chi phí xuất xưởng 30-34 triệu USD tùy lô sản xuất, cấu hình và hợp đồng.

Theo giới chuyên gia, Iran có thể triển khai lượng lớn tên lửa 358/359 để đối phó UAV đắt tiền của đối phương, tạo ra mối đe dọa với mạng lưới thu thập thông tin tình báo, giám sát và trinh sát (ISR) vốn phụ thuộc vào nhiều loại UAV giá cao, bay chậm và phải hoạt động trong thời gian dài ở khu vực chiến sự.

"Đây là loại vũ khí rất hiệu quả trong nhiệm vụ tiêu diệt UAV cao cấp, cũng là một ví dụ về hình thức tác chiến tiêu hao phi đối xứng, có khả năng làm kiệt quệ cả những quốc gia sở hữu nhiều khí tài tiên tiến và đắt tiền", ông đánh giá.

Nguyễn Tiến (Theo War Zone, Defense Security Asia, AP)