Làn sóng người Israel về nước để định đoạt tương lai ông Netanyahu

Làn sóng người Israel về nước để định đoạt tương lai ông Netanyahu

Hơn 60.000 người Israel hải ngoại mua vé máy bay về nước bỏ phiếu, trong cuộc bầu cử quyết định tương lai chính trị của Thủ tướng Netanyahu.

Nadav Pollak, 41 tuổi, cuối tuần trước chi 5.716 USD mua ba vé máy bay cho mình và vợ con, thực hiện hành trình 14 giờ từ Canada trở về Israel, với mục tiêu duy nhất là tham gia cuộc tổng tuyển cử ngày 27/10.

Đây là cuộc bầu cử đầu tiên được Israel tổ chức kể từ sau vụ tấn công của Hamas vào miền nam nước này hồi tháng 10/2023. Lá phiếu của cử tri sẽ định đoạt tương lai chính trị của Thủ tướng Benjamin Netanyahu, người gây nhiều tranh cãi vì đã đẩy Israel vào các cuộc chiến liên miên ở Trung Đông.

Israel không cho phép công dân bỏ phiếu từ nước ngoài, ngoại trừ một số trường hợp đặc biệt như nhân viên ngoại giao và quân nhân. Vì vậy, những người như Pollak phải bay về nước để tham gia bầu cử.

Pollak, cựu nhân viên tình báo đã đưa vợ con rời Israel sang định cư ở Toronto, Canada từ tháng 7/2025, cho rằng chính phủ hiện tại đã thất bại trên nhiều phương diện. "Tôi không muốn Israel tiếp tục đi theo con đường hiện nay", Pollak nói, thêm rằng sẽ bỏ phiếu chống lại Thủ tướng Netanyahu.

Theo khảo sát của sáng kiến Fly&Vote, khoảng 67.000 người Israel ở nước ngoài có ý định về nước bỏ phiếu. Một tổ chức khác ước tính con số có thể lên tới 80.000, trong tổng số khoảng 7,3 triệu cử tri đủ điều kiện.

Giáo sư khoa học chính trị Yael Shomer thuộc Đại học Tel Aviv nhận định dù không chiếm tỷ lệ lớn, lượng cử tri hải ngoại này có thể tạo khác biệt trong cuộc bầu cử được dự đoán là có kết quả sít sao.

Trong cuộc bầu cử lần này, người dân Israel sẽ bầu 120 ghế tại quốc hội (Knesset). Phe nắm đa số ghế tại quốc hội sẽ được quyền thành lập chính phủ mới.

Liên minh của ông Netanyahu gồm các đảng cực hữu, dân tộc chủ nghĩa và Do Thái giáo chính thống cực đoan đang phải đối đầu khối đối lập trung dung xoay quanh Gadi Eisenkot, cựu tham mưu trưởng Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF).

Các cuộc thăm dò cho thấy phe đối lập đang nhỉnh hơn đôi chút, nhưng cả hai bên đều chưa đạt 61 ghế cần thiết để chiếm đa số trong quốc hội. Nếu không bên nào thành lập được chính phủ, ông Netanyahu sẽ tiếp tục làm thủ tướng lâm thời cho đến khi Israel tổ chức bầu cử mới.

Ông Netanyahu, lãnh đạo đảng Likud, đã giữ chức thủ tướng trong khoảng 19 năm qua nhiều nhiệm kỳ kể từ năm 1996.

Những người chỉ trích cho rằng ông phải chịu trách nhiệm về thất bại an ninh dẫn tới vụ tấn công ngày 7/10/2023, khiến khoảng 1.200 người thiệt mạng và khoảng 250 người bị bắt làm con tin tại Gaza.

Họ cũng cáo buộc ông làm suy yếu các thể chế dân chủ, đưa những chính trị gia cực đoan vào chính phủ và kéo dài chiến tranh để bảo toàn "sinh mạng chính trị" của mình, dù ông Netanyahu nhiều lần tuyên bố đang đấu tranh vì sự sống còn của quốc gia người Do Thái.

Hành trình mang cử tri về nước

Chiến dịch Fly&Vote do Liên minh Dân chủ Mỹ - Israel (AID Coalition), tổ chức có trụ sở tại Mỹ, khởi xướng. Nhóm này được thành lập năm 2023 nhằm phản đối tham vọng cải tổ tư pháp của đảng Likud.

Chương trình được điều hành bởi 20 nhân viên và hơn 50 tình nguyện viên. Nhóm đã kết hợp với các hãng hàng không cùng đại lý du lịch để sắp xếp khoảng 6 chuyến bay đưa cử tri về nước - gồm thuê nguyên chuyến tại Bồ Đào Nha và gom mua vé số lượng lớn ở New York. Mọi chi phí đi lại vẫn do người tham gia tự túc.

"Chúng tôi đặt mục tiêu đưa ít nhất 50.000 cử tri về, nhiều người cho rằng điều đó thật điên rồ, nhưng con số thực tế đang vượt mục tiêu", Jonathan Barsade, chủ tịch AID Coalition, nói.

Hoạt động này vấp phải phản ứng từ Likud. Đảng đã yêu cầu ủy ban bầu cử ngăn chương trình. Theo thỏa thuận đạt được đầu tháng này, AID Coalition đồng ý không tổ chức thêm chuyến bay và để các hãng hàng không tự quyết định giá vé. Nhóm khẳng định họ hoạt động phi đảng phái, không thao túng cử tri lựa chọn ứng viên và phối hợp với luật sư để bảo đảm tuân thủ pháp luật.

Khoảng một nửa số người trở về đến từ Mỹ, hơn một phần ba đến từ châu Âu, theo Fly&Vote. Hình ảnh vé máy bay về Tel Aviv và ảnh chụp tại sân bay xuất hiện dày đặc trên mạng xã hội những ngày gần đây.

Tami Giniger, người cùng gia đình từ Israel chuyển đến sống ở Bangkok, Thái Lan từ tháng 1/2025, cho biết cô trở về Israel hồi đầu tháng này. Cô nhận thấy lượng người đến sân bay Ben Gurion đông hơn hẳn số người rời đi. Nhiều người Israel ở nước ngoài cũng cho biết họ chưa từng chứng kiến mức độ quan tâm đến bầu cử lớn như vậy.

Netzer Maoz, 65 tuổi, sống tại bang Arizona, Mỹ, chưa bỏ phiếu trong bất kỳ cuộc bầu cử nào của Israel kể từ khi chuyển đến Mỹ năm 1991. Lần này, ông trở về để bỏ phiếu chống lại Thủ tướng Netanyahu.

Ông nói mình sẽ chọn đảng Dân chủ, một đảng theo chủ nghĩa "phục quốc" thiên tả. Ông cho rằng thất bại an ninh ngày 7/10 cần được điều tra nghiêm túc.

"Chính phủ hiện nay không làm gì cả, cứ như thể chẳng ai sai phạm, hoặc ít nhất những người đứng đầu chịu trách nhiệm cũng không phải đối mặt với hậu quả", Maoz cho hay.

Làn sóng hồi hương bỏ phiếu diễn ra trong bối cảnh Israel đối mặt tình trạng chảy máu chất xám, đặc biệt ở các lĩnh vực y tế, công nghệ và học thuật. Nhiều người rời đi sau những năm chiến tranh và bất ổn chính trị, nhưng chưa hoàn toàn từ bỏ khả năng trở về.

Tami Giniger và chồng từng sống tại Tel Aviv trước khi chuyển đến Bangkok để các con có thời gian nghỉ ngơi sau nhiều năm chiến tranh. Pollak cũng nói anh vẫn nghĩ đến việc đưa gia đình trở lại Israel, song lo ngại chính phủ hiện tại đang đưa đất nước đi sai hướng.

"Nếu ông Netanyahu tái đắc cử, quyết định ở lại Canada sẽ trở nên dễ dàng hơn nhiều", Pollak nói.

Thanh Danh (Theo WSJ, CNBC)