Cuộc đua 55 ngày của phe Cộng hòa sau thất bại bầu cử

Cuộc đua 55 ngày của phe Cộng hòa sau thất bại bầu cử

Đảng Cộng hòa chỉ còn gần 2 tháng để thúc đẩy ưu tiên chính sách của Tổng thống Trump, trước khi trao lại quốc hội cho phe Dân chủ sau thất bại giữa kỳ.

Cuộc bầu cử giữa kỳ đã khép lại với kết quả không thể tệ hơn với đảng Cộng hòa, khi họ để mất quyền kiểm soát cả Thượng viện và Hạ viện vào tay đảng Dân chủ.

Khi trở lại làm việc tại Đồi Capitol từ đầu tuần này, đảng Cộng hòa sẽ chỉ còn 55 ngày cuối cùng nắm thế đa số tại cả Hạ viện và Thượng viện, trước khi các nghị sĩ quốc hội khóa mới tuyên thệ nhậm chức vào ngày 3/1/2027.

Đây là khoảng thời gian mà phe Cộng hòa tại quốc hội và Tổng thống Donald Trump cần tận dụng như cơ hội cuối cùng để thông qua những dự luật ưu tiên hoặc thúc đẩy các đề cử thẩm phán và quan chức, trước khi những việc này gần như không thể thực hiện dưới thời phe Dân chủ nắm đa số.

Số phận của Bộ trưởng Quốc phòng

Hạ viện, dưới sự thúc đẩy của nghị sĩ Cộng hòa sắp mãn nhiệm Thomas Massie, có thể sẽ tiến hành luận tội Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth với các cáo buộc như phát động chiến tranh khi chưa được quốc hội cho phép và phớt lờ những quy định nhằm giảm thiểu thương vong dân thường.

Điều đó sẽ buộc Thượng viện phải xem xét mở phiên xét xử và sẽ cần tới hai phần ba số phiếu thuận để quyết định bãi nhiệm lãnh đạo Lầu Năm Góc.

Massie cho rằng việc luận tội Bộ trưởng Hegseth khi đảng Cộng hòa còn nắm đa số tại quốc hội sẽ "nhẹ nhàng hơn nhiều" so với những gì diễn ra sau ngày 3/1/2027. Các nghị sĩ Dân chủ đã tuyên bố họ sẽ thúc đẩy luận tội ông Hegseth sau thời điểm này.

Theo Massie, nếu để phe Dân chủ luận tội, Bộ trưởng Hegseth sẽ đối mặt với hàng loạt phiên điều trần và xét xử vốn không mấy dễ chịu, cùng những cáo buộc nặng nề hơn rất nhiều.

Nhiều quan chức cấp cao Nhà Trắng đổ lỗi cho ông Hegseth về cuộc chiến Iran, vốn không được lòng công chúng, đồng thời thúc giục Tổng thống Donald Trump cách chức ông.

Tuy nhiên, Tổng thống Trump hiện vẫn bày tỏ ủng hộ ông Hegseth và chưa có ý định sa thải Bộ trưởng Quốc phòng. Ông Hegseth tuyên bố không lùi bước, trong khi các quan chức Lầu Năm Góc cho biết ông không có kế hoạch từ chức.

Nếu ông Hegseth từ chức hoặc bị sa thải, đảng Cộng hòa sẽ muốn nhanh chóng phê chuẩn người kế nhiệm trước cuối năm nay, theo Richard Rubin, nhà bình luận của WSJ.

Bầu ban lãnh đạo mới

Các nghị sĩ Cộng hòa tuần này sẽ tổ chức bầu ban lãnh đạo mới của đảng tại Hạ viện và Thượng viện.

Cuộc đua đáng chú ý nhất diễn ra tại Hạ viện, khi Chủ tịch Mike Johnson quyết định không tranh cử vị trí lãnh đạo phe thiểu số. Thay vào đó, lãnh đạo phe đa số hiện nay là Steve Scalise sẽ cạnh tranh vị trí này với chủ tịch Ủy ban Tư pháp Jim Jordan, người nhận được sự ủng hộ của phe bảo thủ cứng rắn trong đảng.

Tại Thượng viện, thượng nghị sĩ John Thune dự kiến tiếp tục giữ chức lãnh đạo của đảng Cộng hòa. Trong khi đó, thượng nghị sĩ Ron Johnson đang tìm cách vận động ủng hộ việc hoãn cuộc bỏ phiếu.

Đảng Dân chủ dự kiến tổ chức bầu lãnh đạo tại Thượng viện vào đầu tháng 12. Một số nghị sĩ mới đắc cử tuyên bố không ủng hộ thượng nghị sĩ Chuck Schumer làm lãnh đạo phe đa số, nhưng ông được dự đoán vẫn nhận đủ phiếu bầu để chiến thắng sau kết quả tích cực của đảng trong cuộc bầu cử giữa kỳ. Thượng nghị sĩ Brian Schatz dự kiến đảm nhận vị trí lãnh đạo số 2.

Tại Hạ viện, đảng Dân chủ cũng sẽ chọn ban lãnh đạo mới trước cuối năm nay. Khi quốc hội khóa mới khai mạc vào tháng 1, toàn thể Hạ viện sẽ bỏ phiếu bầu chủ tịch, trong đó nghị sĩ Hakeem Jeffries được dự kiến đảm nhận vị trí này.

Ngăn nguy cơ chính phủ đóng cửa

Ngân sách hoạt động của các cơ quan liên bang sẽ hết hạn vào ngày 11/12, khiến chính phủ Mỹ đối mặt nguy cơ đóng cửa nếu quốc hội không kịp thông qua dự luật cấp ngân sách mới.

Một phương án tiềm năng là quốc hội sẽ gia hạn ngân sách tạm thời đến đầu năm 2027, tạo điều kiện để ông Trump đàm phán với phe Dân chủ về thỏa thuận ngân sách cho phần còn lại của năm tài khóa, dự kiến kết thúc vào ngày 30/9/2027.

Các nghị sĩ cũng có thể tìm cách thông qua ngân sách cả năm cho một số cơ quan, nhưng cần sự ủng hộ của phe Dân chủ tại Thượng viện. Đổi lại, phe Dân chủ có thể đưa ra các điều kiện, như yêu cầu xây dựng cơ chế pháp lý để chấm dứt chiến tranh tại Iran hoặc siết chặt quyền hạn của chính quyền trong việc điều chuyển hay hủy bỏ các khoản chi tiêu đã được quốc hội phê duyệt.

Đầu nhiệm kỳ quốc hội khóa này, đảng Cộng hòa đã sử dụng quy trình đặc biệt về hòa giải ngân sách để thông qua các dự luật về thuế và thực thi luật nhập cư mà không cần sự ủng hộ của phe Dân chủ.

Sau đó, họ đã xem xét tiếp tục sử dụng quy trình này để tăng chi tiêu quân sự theo mong muốn của ông Trump. Họ cũng có thể sử dụng nó để nâng trần nợ công, loại bỏ một dự luật bắt buộc phải thông qua khỏi chương trình nghị sự của đảng Dân chủ vào năm 2027.

Tuy nhiên, việc phe Cộng hòa chỉ giữ thế đa số mong manh ở cả hai viện khiến những nỗ lực này có thể sẽ gặp nhiều khó khăn để có thể thông qua trong chưa đầy hai tháng tới.

Phê chuẩn các thẩm phán

Đảng Cộng hòa tại Thượng viện sẽ cố gắng phê chuẩn càng nhiều ứng viên thẩm phán do ông Trump đề cử càng tốt, nhằm đưa những người bảo thủ vào các vị trí được bổ nhiệm suốt đời trước khi đảng Dân chủ kiểm soát quốc hội. Họ cũng dự kiến thúc đẩy phê chuẩn một loạt đề cử nhân sự cho các cơ quan hành pháp.

Tuy nhiên, khả năng Tòa án Tối cao có ghế trống trong thời gian tới là rất thấp. Không ai trong số 9 thẩm phán của tòa án này có dấu hiệu sắp nghỉ hưu, gồm cả Clarence Thomas và Samuel Alito, hai thẩm phán lớn tuổi nhất thuộc phe bảo thủ.

Theo Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ, thẩm phán Tòa án Tối cao gần nhất được Thượng viện phê chuẩn trong giai đoạn chuyển tiếp sau bầu cử là Harlan Fiske Stone, vào năm 1925, khi quá trình chuyển giao quyền lực lúc đó kéo dài đến tháng 3.

Thông thường, Thượng viện Mỹ cần hơn hai tháng để phê chuẩn ứng viên thẩm phán Tòa án Tối cao do tổng thống đề cử. Tuy nhiên, với thẩm phán Amy Coney Barrett, đảng Cộng hòa chỉ mất 27 ngày để hoàn tất quy trình, kịp phê chuẩn bà trước cuộc bầu cử tổng thống năm 2020.

Hiện có 4 vị trí thẩm phán còn khuyết tại các tòa phúc thẩm liên bang và hơn chục vị trí tại các tòa sơ thẩm mà ông Trump đã đề cử ứng viên và đang chờ quốc hội phê chuẩn.

Theo giới quan sát hệ thống tư pháp bảo thủ, Thượng viện do đảng Cộng hòa kiểm soát sẽ tận dụng quãng thời gian còn lại để nhanh chóng phê chuẩn toàn bộ ứng viên đó trước khi chuyển giao quyền lực.

Thanh Tâm (Theo WSJ, AFP, Reuters)