Bộ Y tế: Đề xuất người dưới 15 tuổi được hiến mô tái sinh cho cha mẹ anh chị em ruột

Bộ Y tế: Đề xuất người dưới 15 tuổi được hiến mô tái sinh cho cha mẹ anh chị em ruột

Họp báo chiều 27/10, Thứ trưởng Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết dự thảo luật hiến ghép tạng (sửa đổi) đề xuất người dưới 15 tuổi được hiến mô tái sinh cho cha mẹ anh chị em ruột khi không có người hiến trưởng thành phù hợp.

* Tiếp tục cập nhật

Cuộc họp báo diễn ra trong bối cảnh có nhiều ý kiến trái chiều về các quy định liên quan đến hiến, ghép tạng ở người dưới 18 tuổi và việc lấy ý kiến trẻ em từ 7 tuổi về hiến tạng. Những tranh luận này không chỉ xoay quanh tính phù hợp của các quy định dự kiến, mà còn đặt ra câu hỏi về khả năng nhận thức, tính tự nguyện và cách thức bảo đảm tiếng nói của trẻ em trong quá trình xây dựng chính sách.

Tham gia họp báo có Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan, các thành viên ban soạn thảo dự luật, Đại biểu Quốc hội, thành viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, đại diện các tổ chức nước ngoài như Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và giám đốc các bệnh viện Việt Đức, Nhi Trung ương, Y Dược TP HCM...

Tại họp báo, Thứ trưởng Y tế Vũ Mạnh Hà cho hay dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) hướng tới mở rộng nguồn hiến, tăng cơ hội điều trị cho người bệnh, đồng thời siết chặt các biện pháp bảo vệ người hiến, đặc biệt là trẻ em.

Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2006 đã tạo hành lang pháp lý quan trọng cho hoạt động ghép tạng tại Việt Nam. Từ ca ghép tạng đầu tiên năm 1992 đến tháng 3/2026, cả nước thực hiện 11.187 ca ghép, cứu sống và cải thiện chất lượng cuộc sống cho nhiều người bệnh, trong đó có trẻ em.

"Tuy nhiên, sau 20 năm thực hiện, luật đã bộc lộ những hạn chế, chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu điều trị và sự phát triển của y học", Thứ trưởng Hà nói, thêm rằng việc sửa đổi nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân; tháo gỡ vướng mắc thực tiễn; hoàn thiện khung pháp lý theo hướng nhân đạo, công bằng, minh bạch, ngăn chặn mua bán mô, bộ phận cơ thể người và đẩy mạnh chuyển đổi số.

Về đề xuất hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi

Ông Hà cho hay pháp luật hiện hành chưa cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể và chưa có cơ chế phù hợp cho một số trường hợp hiến mô tái sinh. Trong khi đó, nhu cầu ghép tạng ở trẻ em vẫn lớn. Ước tính mỗi năm, trẻ em cần khoảng 55 ca ghép gan, 60 ca ghép thận; khoảng 200 bệnh nhi đang chờ ghép gan. Nhu cầu ghép tế bào gốc tạo máu cũng vượt xa khả năng đáp ứng hiện nay. Với một số bệnh như bạch cầu cấp, suy tủy xương, thalassemia và rối loạn miễn dịch bẩm sinh, ghép tế bào gốc tạo máu có thể là cơ hội điều trị mang tính quyết định.

Trên cơ sở tham khảo hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới và kinh nghiệm quốc tế, dự thảo thiết kế các điều kiện chặt chẽ, đặt quyền và lợi ích của trẻ lên hàng đầu. Theo đó, cấm lấy bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi khi còn sống; chỉ xem xét cho phép hiến mô tái sinh, như tế bào gốc tạo máu, trong những trường hợp giới hạn.

Điều 20 Công ước Oviedo của Hội đồng châu Âu cho phép hiến mô tái sinh để điều trị cho anh, chị, em ruột trong những điều kiện chặt chẽ: không có người hiến tương hợp, người hiến không phản đối.

Đối với hiến tạng sau khi qua đời, số liệu năm 2023 của Hội đồng châu Âu ghi nhận nhiều quốc gia như Mỹ, Anh, Đức, Australia, Italy, Thái Lan, Malaysia đã triển khai đối với người dưới 18 tuổi.

"Đây là cơ sở để Ban soạn thảo dự luật tham khảo, nghiên cứu và đánh giá sự phù hợp với điều kiện thực tiễn Việt Nam, bảo đảm khung pháp lý và cơ chế bảo vệ cần thiết", ông Hà nói.

Dự thảo bổ sung các trường hợp được hiến mô bao gồm: Cho phép người hiến mô tái sinh khi còn sống như tế bào gốc, máu, huyết tương... Không cho phép hiến các loại mô không tái sinh khi còn sống như võng mạc, củng mạc, van tim...

Các đề xuất cụ thể gồm:

- Người từ đủ 18 tuổi trở lên được hiến mô tái sinh.

- Người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi được hiến mô tái sinh (trừ máu và các thành phần máu) cho thành viên gia đình khi không có người hiến trưởng thành phù hợp và phải đáp ứng các điều kiện bảo vệ người chưa thành niên.

- Người dưới 15 tuổi được hiến mô tái sinh (trừ máu và các thành phần máu) cho cha đẻ, mẹ đẻ, anh ruột, chị ruột, em ruột khi không có người hiến khác phù hợp và phải đáp ứng các điều kiện bảo vệ người chưa thành niên.

Các điều kiện đảm bảo với người hiến là trẻ phải đủ sức khỏe, được tư vấn độc lập, có sự đồng ý của cả trẻ và cha mẹ hoặc người giám hộ.

Dự thảo Luật quy định cấm hành vi lấy bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi khi còn sống. Chỉ được lấy mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi sau khi chết đã được Hội đồng chuyên môn độc lập xác định chết não hoặc chết tuần hoàn, đã đăng ký hoặc có cha mẹ/người giám hộ đồng ý.

Phòng chống mua bán mô, tạng người dưới 18 tuổi

Thứ trưởng Hà cho hay dự thảo cũng quy định các biện pháp kiểm soát và phòng chống mua bán mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi. Các biện pháp này bao gồm:

- Cần có sự đồng ý của trẻ và cả cha, mẹ hoặc người giám hộ đương nhiên theo quy định tại Điều 52 Bộ luật Dân sự.

- Chỉ giới hạn trẻ 15-18 tuổi được hiến mô tái sinh cho thành viên gia đình.

- Trẻ dưới 15 tuổi được hiến mô tái sinh cho cha, mẹ, anh, chị em ruột. Tuy nhiên Bộ Y tế sẽ tiếp tục nghiên cứu, đề xuất thu hẹp phạm vi hiến là chỉ cho anh, chị em ruột.

- Được tư vấn độc lập theo quy trình do Bộ Y tế ban hành để bảo đảm người hiến được cung cấp đầy đủ thông tin, tự nguyện và không bị cưỡng ép hiến mô.

- Sự phản đối, không đồng ý của trẻ trong bất cứ tình huống, thời điểm nào đều được tôn trọng và ghi nhận.

GS.TS Nguyễn Hoàng Định, Phó giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM, cũng nhìn nhận cho phép người dưới 18 tuổi hiến tạng sau khi chết não có thể mở thêm cơ hội sống cho nhiều trẻ em mắc bệnh hiểm nghèo. Bệnh viện đã thực hiện 57 ca ghép gan cho trẻ em, trong đó 50 ca nhận gan từ người hiến sống, chủ yếu là bố mẹ, và 7 ca từ người chết não. Với trẻ em, các bác sĩ có thể chia gan từ người hiến sống để ghép, nhưng không thể áp dụng cách này với mọi tạng.

"Không thể lấy tim từ người hiến sống hay chia một trái tim để ghép cho nhiều người. Vì vậy, nếu pháp luật cho phép hiến tạng sau khi chết não ở người dưới 18 tuổi với những điều kiện bảo vệ nghiêm ngặt, nguồn tạng hiến sẽ có thêm cơ hội đến với những bệnh nhi đang chờ ghép", GS Định nói.

Phát biểu này của GS Định được GS.TS Trần Minh Điển, Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương, Chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam, gật đầu đồng tình.

Hôm 21/10, Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan, thừa ủy quyền Thủ tướng, trình Quốc hội dự án luật này. Dự án Luật hiện tiếp tục được tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội và người dân để chỉnh lý, hoàn thiện trước khi trình Quốc hội xem xét thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI.

Dự thảo gồm 7 chương, 39 điều, trong đó bổ sung quy định về người dưới 18 tuổi đăng ký hiến, phân biệt hai nội dung là cho phép trẻ đang sống hiến mô tái sinh trong trường hợp đặc biệt (hiến khi còn sống) và hiến sau khi qua đời (người hiến chết não). Người chưa thành niên đăng ký hiến phải có văn bản đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ; có thể thay đổi hoặc hủy đăng ký bất cứ lúc nào.

Lê Nga