Bộ Khoa học và Công nghệ rà soát 494 văn bản pháp luật

Bộ Khoa học và Công nghệ rà soát 494 văn bản pháp luật

Bộ Khoa học và Công nghệ đề xuất xử lý 19% trong 494 văn bản, ghi nhận vướng mắc về sở hữu trí tuệ, tài chính, thủ tục hành chính.

Thông tin được đưa ra tại hội nghị "Tham vấn ý kiến với kết quả tổng rà soát văn bản quy phạm pháp luật của Bộ Khoa học và Công nghệ", tổ chức sáng 12/11 tại TP HCM.

Ông Nguyễn Hữu Quân, Phó vụ trưởng Pháp chế - Bộ Khoa học và Công nghệ, cho biết thời gian qua, Bộ đã triển khai rà soát các quy định pháp luật nhằm phát hiện những mâu thuẫn, chồng chéo, bất cập, quy định không còn phù hợp hoặc gây khó khăn, vướng mắc trong quá trình áp dụng. Công tác rà soát cũng đã đạt được những kết quả quan trọng, bước đầu nhận diện nhiều vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, xử lý và hoàn thiện.

"Tuy nhiên, chúng tôi nhận thức rằng kết quả rà soát đó là từ góc độ chủ quan của cơ quan quản lý nhà nước", ông Quân phát biểu. "Dù thực hiện kỹ lưỡng, vẫn cần kiểm chứng, bổ sung bằng những thông tin, kinh nghiệm và đánh giá từ thực tiễn, nhất là từ những chủ thể trực tiếp áp dụng và chịu sự tác động của pháp luật".

Theo ông Nguyễn Minh Hoàng, đại diện Vụ Pháp chế, sau khi hoàn tất việc tổng hợp số liệu, hệ thống văn bản thuộc phạm vi quản lý của Bộ gồm 494 văn bản, trong đó có 15 luật, một nghị quyết của Quốc hội cùng các nghị định và thông tư, bao phủ 15 lĩnh vực, gồm khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, công nghệ cao, chuyển giao công nghệ, tiêu chuẩn đo lường chất lượng, năng lượng nguyên tử, sở hữu trí tuệ, hạ tầng thông tin viễn thông, công nghiệp công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, giao dịch điện tử, bưu chính, viễn thông và tần số vô tuyến điện.

Kết quả rà soát 494 văn bản cho thấy khoảng 19% cần đề xuất xử lý, tương đương mức trung bình 20% trên cả nước. Những bất cập chủ yếu xuất phát từ tốc độ thay đổi nhanh của hệ thống pháp luật, trong đó có các quy định liên quan Luật Viên chức, Luật Thanh tra, Luật Xử lý vi phạm hành chính và việc sắp xếp tổ chức bộ máy.

Bên cạnh đó, yêu cầu cải cách thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh trong giai đoạn 2024-2026 cũng đặt ra nhu cầu điều chỉnh nhiều quy định. Một số vấn đề mới phát sinh trong thực tiễn chưa có quy định điều chỉnh, chẳng hạn việc xử lý nhiễu tần số vô tuyến điện. Riêng hoạt động rà soát theo tinh thần Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị, các bộ, ngành và địa phương đề xuất xem xét 232 văn bản liên quan khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Các nội dung tập trung vào khai thác dữ liệu điện tử, chia sẻ và ứng dụng AI.

Đại diện Vụ Pháp chế nhận định các quy định hiện hành cơ bản đáp ứng yêu cầu triển khai Nghị quyết 57, song Bộ vẫn tiếp tục rà soát nhằm bảo đảm thực hiện các mục tiêu đột phá về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

"Người làm luật có thể mường tượng quy định, nhưng khi triển khai thực tế có thể phát sinh vướng mắc. Doanh nghiệp gặp vướng mắc nhưng khó biết cụ thể vướng ở điều khoản nào", ông Quân nói, nhấn mạnh vai trò của việc kết nối cơ quan xây dựng chính sách, đơn vị thực thi và đối tượng chịu tác động. Mục tiêu cuối cùng của đợt tổng rà soát là xây dựng hệ thống pháp luật đồng bộ, minh bạch, khả thi, tạo động lực phát triển thay vì chỉ hoàn thành danh mục văn bản cần sửa đổi.

Bên cạnh kết quả rà soát, đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đề cập những thay đổi trong tư duy xây dựng pháp luật thông qua 10 luật ban hành năm 2025, trong đó chuyển từ cách tiếp cận yêu cầu hoàn thành nhiệm vụ sang chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học. Theo ông Hoàng, nghiên cứu khoa học hướng đến tìm kiếm cái mới, do đó không thể mặc định mọi nhiệm vụ đều phải đạt kết quả như dự kiến ban đầu. "Nếu biết chắc làm thế nào, chi bao nhiêu tiền, tốn bao nhiêu thời gian ra kết quả ngay thì đó không còn là tìm cái mới", ông Hoàng phân tích.

Theo cách tiếp cận mới, nhiệm vụ nghiên cứu được đánh giá theo từng giai đoạn và có thể dừng nếu không còn triển vọng. Cơ chế khoán chi cũng chuyển từ thanh toán khi hoàn thành toàn bộ sang theo tiến độ. Quy định mới phân biệt đặt hàng nghiên cứu với tài trợ ý tưởng, thay cho quy trình tuyển chọn kéo dài 24-30 tháng như trước.

Nhiều điểm nghẽn

Tại phần thảo luận, các đại biểu phản ánh vướng mắc trong thương mại hóa kết quả nghiên cứu, nổi bật ở sở hữu trí tuệ.

Tiến sĩ Thân Quốc An Hạ, Viện Khoa học và Công nghệ Tiên tiến thuộc Viện Hàn lâm Khoa học công nghệ Việt Nam, lấy ví dụ từ bản thân rằng một đơn sáng chế ông nộp hơn hai năm, hoàn tất thẩm định và đóng phí cấp bằng hai tháng nhưng vẫn chưa nhận văn bằng. Ông cho rằng thời gian xử lý kéo dài ảnh hưởng đến hợp tác với doanh nghiệp, đồng thời đề nghị có cơ chế định giá tài sản trí tuệ hình thành từ ngân sách nhà nước.

PGS.TS Vũ Tuấn Hưng, Viện trưởng Khoa học Xã hội vùng Nam Bộ - Viện Hàn lâm Khoa học công nghệ Việt Nam, đánh giá việc rút gọn thuyết minh đề tài từ hàng trăm trang xuống 20 trang giúp giảm thủ tục. Tuy nhiên, cơ chế tài chính vẫn bất cập, nhất là quy định công tác phí tại các địa bàn rộng sau sáp nhập. Ông đề xuất đầu tư theo kết quả đầu ra, hỗ trợ mua lại và thương mại hóa sáng chế có tính ứng dụng.

Một số đại diện khác kiến nghị Bộ hướng dẫn rõ phương thức cấp kinh phí, quy định thuê chuyên gia nước ngoài và phân loại nhiệm vụ theo quy mô để điều chỉnh thời hạn hoàn thiện hồ sơ. Bên cạnh đó, họ đề nghị Bộ ban hành hướng dẫn chung, đồng thời bổ sung thời gian chuyển tiếp khi ban hành quy định mới để doanh nghiệp và tổ chức kiểm định chuẩn bị thực hiện.

Ông Quân cho biết Bộ ghi nhận những phản ánh về sở hữu trí tuệ và sẽ tiếp tục rà soát, rút ngắn thời gian xử lý ở khâu nội bộ thuộc thẩm quyền. Ông khuyến nghị doanh nghiệp có thể gửi phản ánh qua Cổng Pháp luật Quốc gia, kênh chính thức của Chính phủ, có cơ chế giám sát và đôn đốc bằng chỉ số KPI, yêu cầu các bộ, ngành xử lý kiến nghị.

Bảo Lâm