Điều trị tràn dịch màng phổi ở trẻ sơ sinh không phẫu thuật

Phối hợp hồi sức hô hấp, kiểm soát dịch bạch huyết và dinh dưỡng chuyên biệt giúp điều trị tràn dịch màng phổi ở trẻ sơ sinh, hạn chế phẫu thuật.

Chiến lược điều trị bảo tồn này được TS.BS Cam Ngọc Phượng, Phó chủ tịch Hội Chu sinh và Sơ sinh tại TP HCM, Giám đốc Trung tâm Sơ sinh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, chia sẻ tại Hội nghị Chu sinh và Sơ sinh thường niên, diễn ra ngày 6-7/11, thu hút khoảng 500 chuyên gia, bác sĩ và nhân viên y tế tham dự.

Theo bác sĩ Phượng, tràn dịch màng phổi dưỡng chấp bẩm sinh là bệnh lý xảy ra ở khoảng 1/8.600-1/24.000 ca sinh. Đây là tình trạng dịch dưỡng chấp - loại dịch bạch huyết giàu dinh dưỡng - tích tụ bất thường trong khoang màng phổi, chèn ép phổi và cản trở hô hấp. Ở trẻ sơ sinh, đặc biệt là trẻ sinh non, tình trạng này có thể nhanh chóng dẫn đến suy hô hấp, đe dọa tính mạng.

Đơn cử một thai nhi được can thiệp dẫn lưu dịch dưỡng chấp ở tuần thai 28 và 31 tại một bệnh viện. Bé chào đời lúc 34 tuần, nặng 2,6 kg, dịch màng phổi nhanh chóng tích tụ gây suy hô hấp nặng, tụt huyết áp, tăng áp phổi. Sau ba ngày hồi sức tích cực tại bệnh viện nơi sinh, bé được chuyển đến Trung tâm Sơ sinh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM.

Bác sĩ Phượng cho biết phương pháp điều trị truyền thống tập trung vào hỗ trợ hô hấp, nuôi ăn toàn phần bằng đường tĩnh mạch, chọc hút dịch, giúp giải áp ngay lập tức cho khoang lồng ngực, hạn chế nguy cơ tử vong trong những giờ đầu sau sinh. Tuy nhiên, biện pháp này không giải quyết dứt điểm nguồn tiết dịch nên dịch vẫn tiếp tục hình thành. Khi phải dẫn lưu màng phổi kéo dài, bé có thể mất lượng lớn protein, chất béo và các thành phần miễn dịch, làm tăng nguy cơ suy dinh dưỡng, nhiễm trùng và những biến chứng khác.

Trường hợp không đáp ứng điều trị bảo tồn, bệnh nhi có thể được cân nhắc phẫu thuật thắt ống ngực hoặc gây dính màng phổi. Song đây là can thiệp phức tạp, đặc biệt ở trẻ sinh non có thể trạng yếu và chức năng hô hấp chưa hoàn thiện.

Trước nguy cơ bệnh nhi suy hô hấp kéo dài và mất dinh dưỡng do dịch dưỡng chấp tiếp tục thoát ra ngoài, bác sĩ Phượng và êkíp Trung tâm Sơ sinh nghiên cứu báo cáo từ các ca lâm sàng trên thế giới, thống nhất thực hiện phác đồ điều trị bảo tồn nâng cao, phối hợp hỗ trợ hô hấp, dẫn lưu dịch, thuốc giảm lượng dịch dưỡng chấp hình thành và đảm bảo dinh dưỡng cho bé.

Trước hết, bệnh nhi được hỗ trợ hô hấp bằng hệ thống máy thở chuyên dụng cho trẻ sơ sinh, kết hợp dẫn lưu màng phổi có kiểm soát. Hệ thống dẫn lưu áp lực âm nhẹ hút dịch ra ngoài, giảm chèn ép và tạo điều kiện cho phổi nở trở lại. Song song, bác sĩ sử dụng thuốc đặc hiệu nhằm hạn chế tiết dịch tiêu hóa, làm cạn kiệt nguồn dưỡng chấp đổ vào ống ngực, từ đó giảm lượng dịch tiếp tục tích tụ trong khoang màng phổi.

Một yếu tố quan trọng khác là dinh dưỡng chuyên biệt. Bên cạnh nuôi dưỡng đường tĩnh mạch, êkíp cho bé ăn qua ống thông dạ dày bằng loại sữa chuyên biệt chứa chất béo chuỗi trung bình (MCT) - loại chất béo được hấp thu trực tiếp vào tĩnh mạch mà không đi qua hệ bạch huyết ruột hoặc tăng cường sữa mẹ tách béo. Đồng thời, êkíp bổ sung axit béo thiết yếu cho trẻ qua đường tĩnh mạch, giúp ống ngực được nghỉ ngơi, vẫn đảm bảo cung cấp đủ dưỡng chất cho bé phát triển.

Phác đồ mới đòi hỏi êkíp hồi sức sơ sinh giàu kinh nghiệm, phối hợp theo dõi chặt chẽ tình trạng hô hấp, huyết động, lượng dịch dẫn lưu, điện giải, protein máu và khả năng dung nạp dinh dưỡng. Phác đồ cần được điều chỉnh liên tục, tránh để bệnh nhi thiếu hụt dinh dưỡng, hạn chế biến chứng trong quá trình điều trị kéo dài.

Sau 56 ngày điều trị, bé hết tràn dịch màng phổi, sức khỏe hồi phục, xuất viện và tái khám định kỳ.

Nguyên nhân gây tràn dịch dưỡng chấp bao gồm dị tật bẩm sinh hệ bạch huyết, bất thường di truyền, chấn thương ống ngực sau thủ thuật hoặc phẫu thuật. Dịch dưỡng chấp chứa nhiều triglyceride, protein, vitamin tan trong chất béo, tế bào lympho, globulin miễn dịch. Trẻ sơ sinh mắc bệnh này có thể bị mất chất dinh dưỡng (đặc biệt là protein và calo), nguy cơ suy dinh dưỡng, rối loạn điện giải, giảm khả năng miễn dịch, dễ nhiễm trùng, nguy cơ tử vong rất cao.

Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, chiến lược điều trị này được áp dụng thành công cho những trẻ sinh non mắc tràn dịch màng phổi dưỡng chấp bẩm sinh.

Theo bác sĩ Phượng, việc ứng dụng chiến lược điều trị bảo tồn nâng cao đòi hỏi cơ sở y tế có hệ thống hồi sức sơ sinh hiện đại, trang thiết bị hỗ trợ hô hấp chuyên sâu, khả năng kiểm soát dịch màng phổi, cùng đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm trong hồi sức, điều trị nội khoa và dinh dưỡng chuyên biệt cho trẻ sơ sinh. Phác đồ cần được cá thể hóa, theo dõi sát và điều chỉnh liên tục theo diễn tiến của từng bệnh nhi.

Ngọc Châu

Độc giả gửi câu hỏi về bệnh trẻ em tại đây để được bác sĩ giải đáp