Đề xuất mới trong dự thảo sửa đổi Luật An toàn thực phẩm

Đề xuất mới trong dự thảo sửa đổi Luật An toàn thực phẩm

Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) đề xuất áp dụng kiểm soát quản lý thực phẩm theo nhóm nguy cơ nhằm vừa bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng vừa rút ngắn thời gian thông quan hàng hóa.

Dự thảo đang được xem xét tại Kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa XVI. Ngày 10/11, đại diện Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) cho hay dự luật đưa ra nhiều thay đổi trong phương thức quản lý thực phẩm nhập khẩu. Trọng tâm là chuyển từ kiểm soát đồng loạt sang quản lý dựa trên phân tích nguy cơ, tập trung nguồn lực vào những nhóm sản phẩm có khả năng gây mất an toàn cao.

"Cách tiếp cận này được kỳ vọng khắc phục tình trạng kiểm tra dàn trải, đồng thời giảm nguy cơ ách tắc hàng hóa tại cửa khẩu, vốn là mối lo của nhiều doanh nghiệp nhập khẩu thực phẩm", vị đại diện nói.

Kiểm tra theo nguy cơ, giảm thời gian thông quan

Dự thảo tiếp tục duy trì ba phương thức kiểm tra nhà nước đối với thực phẩm nhập khẩu gồm kiểm tra chặt, thông thường và giảm, kế thừa quy định của Luật An toàn thực phẩm năm 2010. Tuy nhiên, việc áp dụng sẽ gắn với kết quả phân tích nguy cơ và mức độ tuân thủ của từng sản phẩm, doanh nghiệp.

Với phương thức kiểm tra thông thường, cơ quan chức năng chỉ lấy mẫu ngẫu nhiên theo tỷ lệ nhất định. Lô hàng vẫn được thông quan mà không phải chờ kết quả kiểm nghiệm. Nếu phát hiện chỉ tiêu không đạt yêu cầu an toàn, cơ quan quản lý sẽ tiến hành truy xuất nguồn gốc, thu hồi và xử lý theo quy định.

Với phương thức kiểm tra giảm (chỉ kiểm tra hồ sơ), dự thảo hướng dẫn bổ sung hai trường hợp được áp dụng so với Nghị định 15/2018. Đó là nông sản có nguồn gốc thực vật được sản xuất tại cơ sở đạt các tiêu chuẩn thực hành nông nghiệp tốt như GlobalGAP, ASEAN GAP, hữu cơ, RA hoặc tương đương; và lô hàng có kết quả thử nghiệm do tổ chức đạt chuẩn ISO 17025, được Việt Nam công nhận hoặc thừa nhận tại nước xuất khẩu cấp.

Khi áp dụng phân tích nguy cơ, các sản phẩm thuộc danh mục nguy cơ thấp được kiểm tra giảm. Sản phẩm thuộc nhóm nguy cơ cao nhưng có lịch sử tuân thủ tốt, liên tiếp đạt yêu cầu qua các lần nhập khẩu cũng có thể được chuyển sang phương thức này.

Ngược lại, sản phẩm nguy cơ cao sẽ thuộc diện kiểm tra chặt. Tuy nhiên, doanh nghiệp có thể được chuyển sang kiểm tra thông thường hoặc kiểm tra giảm nếu các lô hàng nhập khẩu tiếp theo đáp ứng yêu cầu an toàn.

Mở rộng năng lực kiểm nghiệm, tăng cường hậu kiểm

Một trong những vấn đề được doanh nghiệp quan tâm là năng lực kiểm nghiệm trong nước có đáp ứng nhu cầu kiểm tra thực phẩm nhập khẩu, tránh kéo dài thời gian thông quan hay không.

Theo số liệu được đưa ra trong hồ sơ xây dựng dự thảo, hiện ba ngành y tế, công thương, nông nghiệp và môi trường có 71 tổ chức thử nghiệm phục vụ quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm. Hệ thống này được đánh giá cơ bản đáp ứng yêu cầu phối hợp kiểm nghiệm các chỉ tiêu an toàn đối với thực phẩm nhập khẩu.

Bộ Y tế cũng định hướng phát triển hai trung tâm thuộc Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia tại Khánh Hòa và TP HCM; đồng thời huy động hệ thống trung tâm kiểm nghiệm thuốc, mỹ phẩm tuyến tỉnh đủ năng lực tham gia. Hiện có 4 trung tâm được chỉ định phục vụ quản lý nhà nước, dự kiến mở rộng thêm 30 trung tâm.

Dự thảo luật bổ sung cơ chế để cơ quan nhà nước chủ động lấy mẫu thực phẩm đang lưu thông trên thị trường phục vụ hậu kiểm. UBND cấp tỉnh có trách nhiệm bố trí ngân sách địa phương cho hoạt động này. Doanh nghiệp tư nhân cũng được tham gia cung cấp dịch vụ thử nghiệm, kể cả phục vụ quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm.

Việc mở rộng mạng lưới kiểm nghiệm được kỳ vọng tăng khả năng giám sát sau thông quan, giảm áp lực kiểm tra tại cửa khẩu và huy động thêm nguồn lực xã hội cho công tác bảo đảm an toàn thực phẩm.

Số hóa dữ liệu, quản lý theo lịch sử tuân thủ

Một điểm mới khác là dự thảo xây dựng chương riêng về hệ thống thông tin và dữ liệu an toàn thực phẩm. Cơ sở dữ liệu sẽ lưu trữ thông tin về cơ sở sản xuất, kinh doanh và toàn bộ quá trình của thực phẩm, từ sản xuất ban đầu, sơ chế, chế biến đến lưu thông, tiêu thụ; trong đó có lịch sử tuân thủ của doanh nghiệp.

Đây là căn cứ để cơ quan chức năng lựa chọn phương thức kiểm tra phù hợp. Doanh nghiệp có quá trình tuân thủ tốt được ưu tiên áp dụng kiểm tra giảm, trong khi những đơn vị có vi phạm sẽ thuộc diện kiểm tra chặt hơn.

Dự thảo đồng thời hướng tới thực hiện 100% thủ tục kiểm tra nhà nước trên môi trường điện tử, cập nhật kết quả vào cơ sở dữ liệu an toàn thực phẩm để phục vụ hoạt động thông quan của cơ quan hải quan.

Các thay đổi trên hướng đến mô hình quản lý dựa trên nguy cơ thay vì kiểm tra đồng loạt, tăng trách nhiệm của doanh nghiệp và chuyển trọng tâm giám sát sang toàn bộ chuỗi cung ứng. Qua đó, cơ quan quản lý có thể tập trung kiểm soát những sản phẩm tiềm ẩn nguy cơ cao, trong khi hàng hóa đáp ứng yêu cầu được lưu thông nhanh hơn, giảm chi phí cho doanh nghiệp mà vẫn bảo đảm an toàn sức khỏe người tiêu dùng.

Lê Nga