Coraz więcej Polaków widzi u siebie jeden z symptomów wypalenia zawodowego

Źródło wideo: TVN24

Źródło zdj. gł.: Shutterstock

Cały dzień przy biurku, a zmęczenie jak po ciężkim treningu. Intensywne myślenie potrafi wyczerpać. Naukowcy z Monachium sprawdzili, co dzieje się wtedy w mózgu. Czy za spadkiem energii i motywacji mogą stać zmiany chemiczne?

Kluczowe fakty:

  • Stymulacja mózgu prądem poprawiła szybkość i dokładność wykonywania zadań pamięciowych. Co zaobserwowano po zakończeniu testu?
  • Badani częściej wybierali łatwiejsze zadanie za mniejsze pieniądze. Dlaczego rezygnowali z wyższej nagrody?
  • Naukowcy znaleźli w mózgu chemiczny ślad intensywnego wysiłku umysłowego. Czy to wyjaśnia, dlaczego po kilku godzinach pracy coraz trudniej nam się zmobilizować?
  • Więcej artykułów o podobnej tematyce znajdziesz w zakładce "Zdrowie".

Praca nad skomplikowanym problemem, nauka do egzaminu, przygotowanie ważnego projektu. Wszystkie te czynności wymagają skupienia, zapamiętywania informacji i podejmowania decyzji. Z czasem coraz trudniej utrzymać uwagę, a kolejne zadania wydają się bardziej wymagające. Skąd bierze się to zmęczenie?

Jedna z hipotez zakłada, że intensywna praca umysłowa wiąże się ze zmianami metabolicznymi w mózgu, które mogą ograniczać naszą gotowość do dalszego wysiłku. Sprawdzili to naukowcy z Uniwersytetu Ludwika i Maksymiliana w Monachium. Wyniki badania opublikowano w listopadzie w "Proceedings of the National Academy of Sciences" (PNAS).

Stymulacja mózgu prądem. Jak wpłynęła na pamięć i koncentrację?

Zespół kierowany przez Hongmei Xia skoncentrował się na grzbietowo-bocznej korze przedczołowej (DLPFC) - obszar ten uczestniczy między innymi w utrzymywaniu uwagi, pamięci roboczej, planowaniu i kontrolowaniu zachowania.

W eksperymencie uczestniczyło 31 zdrowych ochotników. Każdy z nich dwukrotnie wykonywał wymagający test pamięciowy, w odstępie kilku dni. Podczas jednej sesji badacze stosowali rzeczywistą stymulację mózgu, podczas drugiej - pozorną, pełniącą funkcję placebo.

Do badania wykorzystali przezczaszkową stymulację prądem stałym (tDCS). To nieinwazyjna metoda, w której elektrody umieszczone na skórze głowy dostarczają słaby prąd elektryczny, wpływający na pobudliwość komórek nerwowych. Metoda jest badana między innymi jako wsparcie leczenia depresji, ADHD, przewlekłego bólu i chorób neurologicznych oraz rehabilitacji po udarze. Jej skuteczność zależy od schorzenia i nie we wszystkich zastosowaniach została dostatecznie potwierdzona. Zabieg jest zazwyczaj dobrze tolerowany, choć może powodować lekkie mrowienie, swędzenie lub uczucie ciepła w miejscu przyłożenia elektrod.

Przez 20 minut uczestnicy wykonywali tzw. test 3-back. Na ekranie pojawiały się kolejne elementy, a ich zadaniem było rozpoznanie, czy aktualnie wyświetlany element jest taki sam jak ten pokazany trzy pozycje wcześniej. Wymagało to ciągłego aktualizowania informacji w pamięci i utrzymywania koncentracji.

Stymulacja przyniosła poprawę wyników. Badani odpowiadali szybciej i trafniej niż podczas sesji z pozorną stymulacją. Średni czas reakcji skrócił się z 1,12 do 0,98 sekundy. Naukowcy sprawdzili również, czy zwiększona aktywność mózgu wpływa na gotowość do podejmowania kolejnych, wymagających zadań.

Zmęczenie psychiczne a motywacja. Dlaczego unikamy trudniejszych zadań?

Przed testem pamięciowym i po jego zakończeniu ochotnicy podejmowali decyzje dotyczące następnych zadań. Mogli wybrać łatwiejsze, za które otrzymywali jedno euro, albo trudniejsze - nagradzane dwoma euro.

Okazało się, że po rzeczywistej stymulacji uczestnicy byli mniej skłonni wybierać bardziej wymagające zadanie. Częściej zadowalali się niższą nagrodą, aby uniknąć kolejnego intensywnego wysiłku umysłowego.

Badacze określają to zjawisko jako "zmęczenie motywacyjne", ale nie chodzi wyłącznie o subiektywne poczucie wyczerpania, a o zmianę zachowania: wysiłek zaczyna wydawać się mniej opłacalny, nawet gdy potencjalna korzyść pozostaje taka sama.

Powstał więc ciekawy paradoks: pobudzenie kory przedczołowej pozwalało osiągać lepsze wyniki podczas trudnego zadania, ale później wiązało się ze spadkiem chęci do podejmowania jakiegokolwiek następnego.

Co działo się w tym czasie w mózgu?

Glutaminian - czy odpowiada za zmęczenie umysłowe?

Naukowcy wykorzystali spektroskopię rezonansu magnetycznego, metodę umożliwiającą nieinwazyjny pomiar stężenia wybranych substancji chemicznych w tkance mózgowej. Szczególną uwagę poświęcili glutaminianowi. To główny neuroprzekaźnik pobudzający w ośrodkowym układzie nerwowym, niezbędny między innymi do przekazywania sygnałów między neuronami, uczenia się i zapamiętywania.

Jego stężenie musi jednak podlegać ścisłej regulacji. Nadmierne nagromadzenie glutaminianu poza komórkami nerwowymi może zakłócać ich funkcjonowanie, a w skrajnych sytuacjach prowadzić do uszkodzenia neuronów.

Po rzeczywistej stymulacji badacze stwierdzili wyższe stężenie glutaminianu w badanym obszarze kory przedczołowej niż po stymulacji pozornej. Zmiany poziomu tego neuroprzekaźnika wiązały się także z późniejszymi decyzjami uczestników. Im wyższe było jego stężenie, tym mniejszą gotowość wykazywali do podejmowania trudniejszych zadań.

Analiza statystyczna wskazała, że zmiany metaboliczne mogły pośredniczyć w związku między pobudzeniem kory przedczołowej a spadkiem motywacji do kolejnego wysiłku. Autorzy przypuszczają, że w ten sposób mózg może regulować intensywność swojej pracy, ograniczając dalszy wysiłek, gdy wzrasta obciążenie metaboliczne.

Wysiłek intelektualny a zmiany chemiczne w mózgu. Co wykazały wcześniejsze badania?

Związek glutaminianu ze zmęczeniem umysłowym badano już wcześniej. W 2022 roku naukowcy z Paryskiego Instytutu Mózgu (Paris Brain Institute) opublikowali w czasopiśmie "Current Biology" wyniki eksperymentu z udziałem 40 osób. Uczestnicy przez kilka godzin wykonywali zadania wymagające różnego poziomu koncentracji.

Za pomocą spektroskopii rezonansu magnetycznego badacze monitorowali zmiany metaboliczne w mózgu. U osób wykonujących trudniejsze zadania stwierdzili wyższe stężenie glutaminianu w bocznej korze przedczołowej niż w grupie wykonującej łatwiejsze zadania. Różnica wynikała jednak przede wszystkim ze spadku jego stężenia w grupie mniej obciążonej wysiłkiem umysłowym.

Uczestnicy wykonujący trudniejsze zadania częściej wybierali również rozwiązania wymagające mniejszego wysiłku lub zapewniające szybszą nagrodę. Wyniki wskazywały na związek między intensywną pracą umysłową, zmianami metabolicznymi w mózgu a podejmowanymi decyzjami.

W najnowszym eksperymencie naukowcy z Monachium celowo zwiększyli pobudliwość obszaru mózgu uczestniczącego w kontroli poznawczej. Dzięki temu mogli sprawdzić, jak taka ingerencja wpływa na wyniki testów, późniejszą motywację i stężenie glutaminianu.

Czy mózg domaga się odpoczynku?

Naukowcy podejrzewają, że zmiany w metabolizmie glutaminianu mogą wpływać na to, ile wysiłku umysłowego jesteśmy gotowi podjąć. Poznanie tego mechanizmu mogłoby pomóc również w zrozumieniu przewlekłego zmęczenia towarzyszącego niektórym chorobom neurologicznym i psychicznym.

Na razie nie wiadomo, czy sam wzrost stężenia glutaminianu bezpośrednio wywołuje zmęczenie. Nie można też przesądzić, czy podobny mechanizm działa podczas wielogodzinnej pracy, długotrwałego stresu lub niedoboru snu. Eksperyment dotyczył krótkiego, kontrolowanego wysiłku umysłowego, a nie codziennego zmęczenia.

Czy zatem mózg, ograniczając naszą ochotę na kolejne zadania, próbuje chronić się przed przeciążeniem? To jedna z hipotez, które wymagają dalszych badań. Nie od dziś jednak wiadomo, że zdrowy mózg to lepsze życie. Może więc w chwilach intelektualnego wyczerpania warto posłuchać sygnałów, które nam wysyła, i pozwolić mu odpocząć? O tym, jak dbać o zdrowie mózgu każdego dnia, piszemy szerzej tutaj.

Źródło: PAP, tvn24.pl

ZOBACZ TAKŻE:

Link skopiowany do schowka.

Source: TVN24 · Agata Daniluk

At a glance

Topic
World
Country
🇵🇱 PL
Publisher language
PL
Added to Allnira