Jajniki po menopauzie nadal się zmieniają. Co odkryli naukowcy?

Kluczowe fakty:

• Jajniki zmieniają się przez dekady po menopauzie. Co odkryto w tkankach kobiet?
• Starsze jajniki częściowo odmłodniały w młodych organizmach myszy. Co jeszcze wykazał eksperyment?
• Jajniki a długowieczność kobiet. Czy ich kondycja może wpływać na starzenie się całego organizmu?
• Więcej artykułów o podobnej tematyce znajdziesz w zakładce "Zdrowie".

Naukowcy z dwóch amerykańskich zespołów przyjrzeli się starzeniu jajników z różnych perspektyw. Jedni przeanalizowali tkanki kobiet po menopauzie, drudzy sprawdzili, jak zmienia się biologiczny wiek jajników przeszczepionych między młodymi i starszymi organizmami. Oba badania dotyczą czegoś więcej niż płodności.

Jajniki kojarzymy przede wszystkim z rezerwą jajnikową, komórkami jajowymi i menopauzą. Tymczasem produkowane przez nie hormony wpływają także na zdrowie kości, serca, funkcjonowanie mózgu i metabolizm. Co ciekawe, należą one do najszybciej starzejących się narządów naszego ciała. Naukowcy coraz częściej sprawdzają więc ich potencjalną rolę w zdrowym starzeniu się kobiet.

Jajniki po menopauzie. Co odkryto w tkankach kobiet?

W badaniu opublikowanym w październiku w czasopiśmie "Aging Cell" naukowcy z Northwestern University i Buck Institute for Research on Aging postanowili wyjść poza analizę hormonów. Zbadali tkanki jajników 28 kobiet w wieku od 50 do 75 lat. Choć liczba ta może wydawać się niewielka, prof. Francesca Duncan z Northwestern University, współautorka badania, podkreśla w komunikacie uczelni, że ludzka tkanka jajnikowa jest wyjątkowo trudna do pozyskania, dlatego zebrane próbki to cenny materiał badawczy.

Badaczka przyznaje, że spodziewała się jajników pozbawionych komórek jajowych, praktycznie nieaktywnych i niewiele różniących się od siebie, niezależnie od wieku kobiet. Tymczasem analiza ponad 5,8 tys. grup białek pokazała coś innego.

W jajnikach kobiet krótko po menopauzie było więcej białek odpowiedzialnych za utrzymanie prawidłowej struktury komórek i tkanek. U starszych przeważały te związane ze stanem zapalnym, aktywnością układu odpornościowego oraz przebudową tkanki otaczającej komórki. Największe różnice zaobserwowano między kobietami po pięćdziesiątce a tymi, które ukończyły 70 lat.

Naukowcy wykryli również zwiększoną ilość niektórych białek związanych z rakiem jajnika, szczególnie w grupie kobiet po sześćdziesiątce. Wszystkie analizowane tkanki były jednak prawidłowe, bez zmian nowotworowych. Badacze chcą sprawdzić, czy postępujący stan zapalny i włóknienie jajników mogą z czasem sprzyjać rozwojowi choroby.

Prof. Duncan stawia przy tym pytanie, czy w życiu kobiety może nadejść moment, gdy starzejące się jajniki przestają przynosić korzyści, a zaczynają szkodzić. Na razie nie ma na to odpowiedzi.

- Jajnik to nie tylko narząd rozrodczy - podkreśla prof. Birgit Schilling z Buck Institute, współautorka publikacji. Jak wyjaśnia, wpływa on na inne narządy, między innymi mózg i kości, których kondycja często pogarsza się po menopauzie. Naukowcy podejrzewają, że procesy zachodzące w jajnikach mogą mieć znaczenie dla starzenia się całego organizmu.

Przeszczep jajników u myszy. Czy można cofnąć ich wiek biologiczny?

Więcej o elastyczności biologicznego wieku jajników mówią eksperymenty na myszach, przeprowadzone przez zespół z Harvard Medical School pod kierunkiem prof. Vadima Gladysheva. Wyniki ukazały się 13 października na platformie bioRxiv - tego samego dnia co opisane wcześniej badanie w "Aging Cell".

Badacze chcieli sprawdzić, czy tempo starzenia się jajników wynika z ich wewnętrznego programu, czy zależy również od wieku całego organizmu. Przeszczepili więc jajniki 13-miesięcznych myszy o mocno ograniczonej płodności młodym, czteromiesięcznym samicom.

Po kilku miesiącach młode myszy urodziły potomstwo. Przeszczepione jajniki osiągnęły wówczas wiek 17-18 miesięcy, w którym myszy w naturalnych warunkach mają już bardzo ograniczone możliwości rozrodu.

Analiza za pomocą zegarów biologicznych wykazała, że starsze jajniki w młodym organizmie częściowo odmłodniały na poziomie molekularnym. Zmniejszyła się aktywność genów związanych ze stanem zapalnym, a wzrosła tych uczestniczących w pracy mitochondriów, czyli komórkowych fabryk energii.

Naukowcy wykonali też odwrotny eksperyment, wszczepiając młode jajniki starszym myszom. Te samice również wydały na świat potomstwo, ale badacze zaobserwowali jeszcze jedną zależność. Obecność młodych jajników obniżyła molekularne wskaźniki wieku mózgu, wątroby oraz macicy starszych zwierząt, oceniane na podstawie aktywności genów.

Wpływ okazał się więc dwukierunkowy. Wiek organizmu zmieniał biologiczną kondycję jajników, a same jajniki oddziaływały na procesy związane ze starzeniem się innych tkanek.

Wyniki komentuje również prof. Francesca Duncan z Northwestern University, współautorka opisanego wcześniej badania. Cytowana przez "New Scientist" ocenia, że eksperyment daje podstawy do dalszych prac nad wydłużaniem sprawności jajników. Zastrzega jednak, że ich zdolność do dostosowywania się do wieku organizmu prawdopodobnie ma swoje granice.

Starzenie jajników a długowieczność. Co wyniki oznaczają dla kobiet?

Od eksperymentów na myszach do zastosowania tej wiedzy u ludzi jeszcze daleka droga. Medycyna nie potrafi dziś cofać menopauzy, odbudowywać rezerwy jajnikowej ani wydłużać życia kobiet poprzez odmładzanie jajników. Zmiana molekularnych wskaźników wieku narządu nie gwarantuje też przywrócenia wszystkich jego funkcji.

Badanie z Harvardu ma na razie status preprintu, czyli publikacji, która nie przeszła jeszcze niezależnej recenzji naukowej, a myszy, choć powszechnie wykorzystywane w badaniach, starzeją się pod względem rozrodczym inaczej niż człowiek.

Naukowcy są jednak zgodni co do jednego: odkrycia te poszerzają perspektywę badań nad zdrowiem kobiet, a zrozumienie sygnałów, jakie jajniki wymieniają z innymi narządami, może w przyszłości pomóc w opracowaniu metod ograniczających niektóre konsekwencje starzenia się u kobiet.

Źródło: tvn24.pl

ZOBACZ TAKŻE:

Link skopiowany do schowka.