Har Noregs billigaste buss – likevel køyrer «alle» bil

– Eg skulle ønske vi kunne bruke bussen meir enn det vi gjer. Men det handlar om tidsklemma, fortel Susanne Claussen i Sarpsborg.

På papiret er ho blant innbyggarane i Østfold med aller best kollektivtilbod. Likevel er det bilen som vinn i kvardagen.

– Om eg skulle tatt bussen, så måtte eg reist ned til byen og bytt buss, og så opp igjen, i staden for å køyre direkte dit eg skal. Med bilen sparer eg veldig mykje tid.

Claussen bur rett i overkant av ein kilometer unna fylkesveg 109 i Sarpsborg, der den hyppigaste busslinja i fylket går kvart tiande minutt – og kvart åttande i rushtida.

– Ned til stoppet tek det 15 minutt, og så tek det ca. 25 minutt heim fordi bakken er så hard.

Ifølge reisevaneundersøkinga til Vegvesenet har ho og nær 80 prosent av innbyggarane i Nedre Glomma god eller svært god tilgang til buss i kvardagen.

Likevel utgjer kollektivreisene i Østfold berre 5 prosent av dei daglege turane. Det er nest dårlegast i landet, berre slått av Finnmark.

Landsgjennomsnittet er på 10 prosent.

Heile 72 prosent av reisene skjer derimot med bil – den høgaste andelen blant alle dei norske byvekstområda.

• Tomas Berger / NRK

  Malin Marcussen

  – Kor ofte tek du buss?

  – Aldri.

  Marcussen forklarer at mykje venting og dårleg korrespondanse gjer det vanskeleg å velje bussen når ein skal ut av huset.

  – Det er for tungvint, rett og slett.

• Tomas Berger / NRK

  Ronny Marcussen

  – Det er så greitt å hoppe inn i bilen og dure dit du skal.

  Marcussen forklarer at han bur kort tid unna fleire busstopp, utan at det har hjelpt han til å bruke tilbodet.

  – Eg har ikkje prøvd, for eg har ikkje hatt noko behov for det.

• Tomas Berger / NRK

  Berit Sunde

  – Bilen står i garasjen. Det er mykje enklare, forklarer Sunde.

  Ho ønsker seg fleire avgangar kortare heimanfrå for at bussen skal kunne konkurrere med bilen.

Ser ikkje på pris

Derfor har både staten og lokale myndigheiter satsa tungt på å gjere billettane billige.

1. september blei prisen for eit månadskort i Nedre Glomma sett ned til 190 kroner. Det er det billigaste månadskortet i landet.

Men sjølv om salet av periodebillettar har gått opp 56,4 prosent, har det ikkje blitt meir enn 1,1 prosent fleire passasjerar sidan priskutta, samanlikna med i fjor.

Det viser ferske tal frå Østfold kollektivtrafikk som Fredriksstad Blad omtala først.

Kor ofte tek du buss?

Denne avstemningen viser ikke hva befolkningen mener om spørsmålet. Resultatet viser hva de som selv har valgt å stemme mener, og avstemningen har ikke et utvalg som gjør den representativ for alle som bor i landet.

– Diverre er det ikkje bilistar som parkerer bilen og flokkar seg til kollektivtransporten, seier forskar ved Transportøkonomisk institutt, Nils Fearnley.

Erfaringane viser at billige eller gratis billettar i hovudsak tiltrekker seg folk som elles ville ha gått eller sykla, mens bilistane sit trygt bak rattet.

– Bilistar bryr seg lite om kva kollektivbilletten kostar. Dei vel ikkje bil fordi det er det billigaste alternativet, men fordi det fungerer i kvardagen deira, forklarer forskaren.

– Barna blir forseinka

Det kjenner småbarnspappa Rami Alabrash frå Fredrikstad seg igjen i.

– Det blir veldig vanskeleg, og barna blir forseinka til skolen, seier Alabrash.

For i Nedre Glomma forlèt ni av ti bussavgangar haldeplassen forseinka i ettermiddagsrushet, opplyser Østfold kollektivtrafikk til NRK.

Alabrash anslår at han derfor ville brukt over dobbelt så lang tid til og frå jobb.

– Men med bilen er det veldig, veldig lett.

Målet sprakk

Gjennom ein byvekstavtale har kommunane, fylket og staten forplikta seg til at personbiltrafikken ikkje skal auke fram mot 2033.

All vekst skal takast unna med kollektivtransport, i tillegg til sykkel og gonge.

Likevel sprakk målet i 2025, med over 2500 bilar i døgnet over referansenivået frå 2023.

– Reisevanane våre endrar vi ikkje over natta, seier dagleg leiar i Bypakke Nedre Glomma, Jostein Haug, og understrekar at avtalen har eit meir langsiktig perspektiv.

• Simen Meistad Hermansen / NRK

  Sindre Martinsen-Evje (Ap)

  – Vi har ikkje eit godt nok busstilbod til å komme oss rundt i heile fylket i dag.

  Martinsen-Evje, som sjølv som oftast vel bilen, hevdar at dei dårlege passasjertala handlar mykje om pengar.

  – Våre inntekter frå staten er ikkje store nok til at vi kan bygge ut eit godt nok kollektivtilbod som er attraktivt i fylket.

• Christian Nygaard-Monsen / NRK

  Ordførar i Fredrikstad, Arne Sekkelsten (H)

  – Eg køyrer bil. Eg er ikkje spesielt stolt av det, men eg gjer det.

  Han trur grunnen til at østfoldingane vel bort bussen handlar om frekvens og tidsbruk.

  – Dette handlar også om arealplanlegging, kvar du legg bedrifter, bustadfelt og liknande.

• Erling Leegaard / NRK

  Ordførar i Sarpsborg, Magnus Arnesen (H)

  – Eg bur langs 109-vegen, så eg har eigentleg alle grunnar til å ta buss til og frå jobb.

  Han har tru på smartare busetting, der nye bustadfelt til dømes blir lagt der bussane kjem godt fram eller tilbodet allereie bra.

– Bil er ofte det enklaste valet

Direktør for Østfold kollektivtrafikk, Jonas André Kårtveit Olsen, bekreftar at det er vanskeleg å lokke bilistane over på bussen i Østfold.

– Vi har høg biltilgang og relativt spreidd busetting. Og mange reiser er ikkje nødvendigvis mellom dei største knutepunkta i fylket. Da blir bil ofte det enklaste valet.

For at bussen skal bli eit reelt alternativ, må han klare å konkurrere på reisetid:

– Løysinga er derfor ikkje berre fleire bussavgangar. Vi må også sørge for at bussane kjem raskare fram.

Samtidig erkjenner kollektivdirektøren at låge prisar ikkje er nok aleine.

– Forsking viser at frekvens, reisetid, pålitelegheit og enkelheit ofte betyr meir for folk sine transportval enn nokre få kroner i billettpris. Vi meiner derfor at låge prisar bør kombinerast med eit godt tilbod.

Hei!

Takk for at du leste saken jeg har skrevet.

Har du noen innspill eller tanker om det jeg har skrevet, eller lyst til å tipse meg om en mulig sak? Ta gjerne kontakt på e-post. 

Publisert 23.10.2026, kl. 11.56