VN trekt vredesmissie terug uit Westelijke Sahara, conflict nog niet voorbij

NOS Nieuwsvandaag, 20:56

Samira Jadircorrespondent Marokko

Er komt een einde aan de vredesmissie Minurso in de Westelijke Sahara. Dat hebben de Verenigde Naties aangekondigd. De VN-troepen en het materieel keren de komende weken terug naar de landen die deelnamen aan de missie.

Vrijdag sprak Rusland zijn veto uit over een Amerikaans voorstel voor het verlengen van het mandaat van Minurso. Daardoor komt er na 35 jaar een einde aan de vredesoperatie, zonder dat het conflict is opgelost.

De strijd om de Westelijke Sahara is een van de langstlopende en meest complexe conflicten in de wereld. Het gebied aan de Atlantische Oceaan is zes keer zo groot als Nederland en is rijk aan de kostbare grondstof fosfaat. Marokko zegt dat het altijd bij het koninkrijk heeft gehoord, al van ver voordat de voormalige Spaanse kolonisator het gebied in 1884 inlijfde.

Strijd sinds 1975

Aan de andere kant staat onafhankelijkheidsbeweging Polisario, die strijdt voor een onafhankelijke staat. De diplomatieke en soms gewapende strijd om het gebied woedt al sinds 1975. Marokko controleert het grootste deel van de Westelijke Sahara. Polisario, gesteund door buurland Algerije, heeft de controle over gebieden ten oosten van de Marokkaanse militaire zandwal.

In 1991 vormden de Verenigde Naties de vredesmissie Minurso. Die moest toezien op het staakt-het-vuren tussen Marokko en Polisario en de weg vrijmaken voor een referendum over de toekomst van de Westelijke Sahara.

Maar sinds 2020 is de wapenstilstand verbroken en zijn er kleinschalige confrontaties. Minurso rapporteerde deze incidenten aan de VN, maar met het vertrek van de missie verdwijnt ook de onafhankelijke waarnemer.

Referendum

In het geplande referendum zou de bevolking zich kunnen uitspreken voor een eigen staat of voor verdergaan als onderdeel van Marokko, maar het kwam er nooit. Marokko en Polisario werden het onder meer niet eens over wie er zou mogen stemmen. Later keerde Marokko zich tegen een referendum waarin onafhankelijkheid een van de opties was.

In 2007 presenteerde Marokko een alternatief plan voor de oplossing van het conflict. Het gebied zou op een aantal terreinen zelfbestuur krijgen, maar wel definitief onderdeel worden van het Marokkaanse grondgebied. Sinds 2020 schaarden steeds meer westerse landen, zoals de Verenigde Staten, Frankrijk en Spanje, zich achter dit autonomieplan.

Andere rol voor VN

Vrijdag, op een zitting van de VN-veiligheidsraad waar werd gestemd over de verlenging van het Minurso-mandaat, presenteerde de Amerikaanse VN-ambassadeur Mike Waltz een nieuwe resolutie. Die voorzag in een andere rol voor de VN-missie. Daarbij zou ook de verwijzing naar het referendum - de R - uit de naam verdwijnen; de missie zou voortaan Minuso heten.

Hierop diende de Russische delegatie een tegenvoorstel in om de naam van de missie ongemoeid te laten en het referendum-plan op de onderhandelingstafel te houden. De Veiligheidsraad stemde dat weg.

Zorgen over oplaaiend geweld

Bij de bekendmaking van de terugtrekking van de VN-troepen liet secretaris-generaal António Guterres weten dat de vredesonderhandelingen doorgaan. De speciale gezant voor de Westelijke Sahara, Staffan de Mistura, blijft aan als leider van de onderhandelingen tussen Polisario en Marokko.

Ook heeft Guterres beide partijen opgeroepen om zich aan het staakt-het-vuren te houden. De VN-topman vreest dat het geweld in het gebied weer zal oplaaien als de VN-troepen weg zijn.

Minister van Buitenlandse Zaken Nasser Bourita beloofde dat Marokko de VN-troepen zal ondersteunen bij de terugtrekking. Ook liet hij weten dat Marokko zich blijft houden aan het staakt-het-vuren.

Marokko blijft bereid tot vredesonderhandelingen, maar onder de voorwaarde dat het Marokkaanse autonomieplan de enige basis vormt voor gesprekken over de toekomst van het gebied.

Polisario zegt in een reactie zich grote zorgen te maken over de mogelijke gevolgen van de terugtrekking van de VN-troepen. De beweging bedankt Rusland voor het vetoën van het Amerikaanse voorstel en de steun aan het zelfbeschikkingsrecht van de Sahrawi-bevolking.