Turkse oud-minister Kaya aangehouden in groot beursschandaal

NOS Nieuwsvandaag, 11:25

Gulsah Ercetincorrespondent Turkije

In een onderzoek naar koersmanipulatie in Turkije is oud-minister Fatma Betül Sayan Kaya aangehouden. Ze was jarenlang minister van Familiezaken.

Bijna tien jaar geleden werd Kaya in Nederland tot 'ongewenst vreemdeling' verklaard en door agenten uit het land geleid. Dit leidde tot een grote diplomatieke rel tussen Den Haag en Ankara.

Kaya is gearresteerd op verdenking van overtreding van de kapitaalmarktwet en lidmaatschap van een criminele organisatie. Haar man Ilyas Kaya is onder gerechtelijk toezicht vrijgelaten en heeft een uitreisverbod. De verhoren duurden gezamenlijk negen uur. Het echtpaar zegt onschuldig te zijn.

38 miljoen euro

In september beschuldigde een woordvoerder van de oppositiepartij het echtpaar ervan op dubieuze wijze zo'n 38 miljoen miljoen euro te hebben verdiend via de verkoop van aandelen. Het Openbaar Ministerie brengt nu naar buiten dat Kaya beschikte over niet openbare informatie die de waarde van deze beleggingen kon beïnvloeden.

Ze zou de aandelen in april hebben gekocht en droeg ze op 16 september over. Dat is een dag voor het besluit van de Turkse toezichthouder om de betreffende beleggingsfondsen op te heffen.

Turkije werd eerder die maand opgeschrikt door een groot beursschandaal. De Turkse toezichthouder SPK besloot 131 fondsen die werden beheerd door zeven vermogensbeheerders op te heffen. Sommige geldbeheerders konden beleggers namelijk niet meer terugbetalen. 455.000 Turkse spaarders waren erbij betrokken. Velen raakten hun spaargeld kwijt, terwijl anderen tientallen miljoenen dollars winst maakten.

Veel mensen hadden geïnvesteerd in beleggingsfondsen, omdat de Turkse lira de afgelopen jaren minder waard werd en de prijzen snel stegen. Ze hoopten zo de waarde van hun geld te behouden. In de media wordt het schandaal vergeleken met een piramidespel, een illegale methode waarbij nieuw geld wordt gebruikt om eerdere beleggers te betalen.

Vicevoorzitter van Erdogans partij

Kaya was vicevoorzitter van de regerende AK-partij, de partij van de Turkse president Erdogan. Door het schandaal stapte ze in september op. Op de terugweg van zijn bezoek aan Zuid-Korea zei Erdogan: "Mensen van wie je het nooit zou verwachten zijn bij deze zaak betrokken geraakt." Hij voegde eraan toe dat de nodige maatregelen zijn getroffen door de rechterlijke macht.

Het schandaal leidde tot felle kritiek van de oppositie. De oppositieleider van de Nieuwe Partij Özgür Özel zei eerder dat dit niet alleen over fraudeurs gaat, maar ook over politieke connecties en falend toezicht. Maar er kwam ook kritiek vanuit de eigen achterban van de AK-partij.

Voor gedupeerde beleggers is er een regeling opgezet waarbij beleggingen onder 1 miljoen Turkse lira, rond de 18.000 euro, worden terugbetaald. Voor grotere bedragen wordt voorlopig maximaal 1 miljoen Turkse lira uitgekeerd.

Nederland kent Kaya nog uit het jaar 2017. Destijds was ze minister van Familiezaken en wilde ze in Rotterdam een toespraak houden over een grondwetreferendum in Turkije. Ze kreeg geen toestemming van de Nederlandse autoriteiten en haar auto werd tegengehouden door agenten.

Kaya weigerde aanvankelijk te vertrekken. Uiteindelijk werd een kraanwagen ingezet om haar auto weg te slepen. De minister stapte tierend uit en werd in een andere auto weggebracht. In de buurt van het consulaat in Rotterdam ontstonden rellen tussen de ME en demonstranten. De Turkse autoriteiten reageerden woest op zowel de behandeling van Kaya als het optreden van de Nederlandse politie.