Servische studenten dagen Vucic uit bij spannendste parlementsverkiezingen in jaren

NOS Nieuwsvandaag, 06:46

Thijs Ketteniscorrespondent Zuidoost-Europa

Maken studenten in Servië een einde aan twaalf jaar heerschappij van de autocratische leider Aleksandar Vucic? Om die vraag draait het vandaag bij de parlementsverkiezingen in het Balkanland. Het zijn de spannendste sinds Vucic en zijn Servische Progressieve Partij (SNS) aan de macht kwamen, want de Studentenlijst maakt een serieuze kans.

Volgens peilingen liggen de twee kampen nek aan nek. Vucic trad in september af als president en wil nu premier worden, en zo de macht met zich meenemen. Maar nog nooit eerder wankelde hij zoals nu.

De Studentenlijst komt voort uit twee jaren van massale protesten tegen Vucic. Die beginnen als een deel van het station in de stad Novi Sad instort. Zestien mensen komen daarbij om. En dat terwijl het station net feestelijk is geopend na een renovatie. Slecht uitgevoerd door bedrijven die nauwe banden hebben met de SNS, is de onmiddellijke kritiek.

"Corruptie doodt!", roepen de studenten, en ze beginnen hun universiteiten te bezetten. Aanvankelijk om vervolging van de schuldigen af te dwingen, maar al snel eisen ze een eind aan corruptie en slaan de blokkades om in massaprotesten. Vervolgens willen ze verkiezingen om een eind te maken aan de heerschappij van de man die alle lakens uitdeelt in hun land.

Die hebben ze nu, en ze doen mee met hun eigen lijst. Dat het vandaag spannend wordt, is op zich al een prestatie van formaat. Vucic heeft namelijk wel vaker met demonstraties te maken. Die zijn vrijwel altijd min of meer gericht tegen zijn steeds verstikkender macht.

Denk bijvoorbeeld aan zijn greep op aanklagers en rechters, media, staatsinstellingen en de economie. Maar altijd zit hij die protesten uit, of weet hij via een smeercampagne zijn tegenstanders in diskrediet te brengen, nog voor die politieke munt uit hun protest kunnen slaan.

Tot nu. Dat de Studentenlijst een formidabel resultaat gaat behalen, is wel duidelijk. Vooral een hoge opkomst kan de studenten aan de overwinning helpen. Een deel van hun succes is dat hun massademonstraties altijd vreedzaam zijn en ze niet ingaan op provocaties, zelfs als de politie enkele keren hardhandig ingrijpt.

Daarnaast hebben ze geen openlijke leiders maar besluiten ze via meerderheden in openbare vergaderingen. Dat alles maakt het lastig voor Vucic om met zijn propagandamachine vat op hen te krijgen. Hij probeert het door de studenten in de media neer te zetten als door het buitenland betaalde oproerkraaiers die de Servische staat omver willen werpen.

Maar de studenten laten zich niet van de wijs brengen: hun vasthoudendheid, enthousiasme en positiviteit werken aanstekelijk en steeds meer andere Serviërs sluiten zich gaandeweg aan. Toegang tot grote media hebben ze niet, dus de studenten moeten het hebben van sociale media en trekken massaal het land in.

Grote vraag is: wat gaan ze doen als ze daadwerkelijk aan de macht komen? Dat is dan aan de wetenschappers en andere experts op de lijst - de studenten zelf staan er niet op. Het belangrijkste programmapunt is dat alle overheidsinstellingen en -contracten tegen het licht worden gehouden.

Wie corrupt blijkt, wordt vervolgd. Wie zich heeft verrijkt met overheidsgeld, wordt geplukt. Ideeën over bijvoorbeeld beter onderwijs zijn er wel, maar komen pas op het tweede plan. Ook de vraag of Servië snel lid moet worden van de EU of juist betere banden met Rusland moet onderhouden, schuiven de studenten voor zich uit.

Een gedoodverfde premier is er niet; de nummer 1 op de lijst is een vrij onbekende cardioloog. Door het volledige gebrek aan politieke ervaring dreigt chaos, en dat is meteen de grootste achilleshiel van de studentenlijst.

Vucic kan intussen rekenen op veel stemmen van ambtenaren. Ook afgelopen weken doken weer verhalen op van medewerkers van overheidsdiensten die onder druk worden gezet om te bewijzen dat ze op de SNS stemmen, en met hen een deel van hun vrienden en familie.

Zo niet, dan verliezen ze hun baan. Daarnaast doet de niet aflatende propaganda in de media zijn werk. Maar er zijn ook Serviërs die niet zo veel last hebben van de verstikkende greep van Vucic. Vooral in de dorpen, waar ze blij zijn met de economische groei, de aanleg van wegen en de stabiliteit die Vucic brengt in een land met een roerige recente geschiedenis.

Hij gaat vol zelfvertrouwen de strijd aan en zegt zich neer te leggen bij een eventuele nederlaag. Maar de studenten betwijfelen dat: zij vrezen dat hij desnoods door fraude aan de macht zal proberen te blijven. Om dat te voorkomen roepen ze hun aanhang aan om al meteen om 7 uur hun stem uit te brengen. Lange rijen op dat tijdstip moeten laten zien dat ook Vucic niet meer om de studenten heen kan.