'Mensenrechten onder druk door overheidstoezicht rond demonstraties'

Het College voor de Rechten van de Mens maakt zich zorgen over de informatie die de overheid verzamelt over demonstraties en demonstranten. Dat kan ertoe leiden dat mensen de overheid wantrouwen, schrijft het college in zijn jaarlijkse rapport(opent in nieuw venster).

"We zien dat er steeds meer informatie wordt verzameld", zegt voorzitter Rick Lawson van het College voor de Rechten van de Mens. "Mensen die een demonstratie aanmelden, wordt gevraagd naar hun naam, woonplaats, of ze een account hebben op sociale media, welke mensen ze verwachten en welke boodschap ze willen uitdragen."

Die informatie kan bijvoorbeeld de gemeente of de politie helpen om een protest goed te laten verlopen en in te schatten of er risico's zijn op tegendemonstraties of ongeregeldheden. "Dat is begrijpelijk, maar het leidt tot wantrouwen. Zeker als mensen merken dat de overheid ook op andere manieren informatie verzamelt, zoals met cameratoezicht, via internet of met burgerinformanten."

Mensenrechten onder druk

Het College sprak onder meer met organisaties die demonstraties organiseren. Hun achterban zou het een "akelig idee" vinden dat de overheid op verschillende manieren informatie over hen verzamelt. "Die vragen zich af: Hoe sta ik te boek? Wat gebeurt er met mijn gegevens en met wie worden ze gedeeld?"

Het idee dat de overheid demonstranten "in de gaten houdt", kan er volgens het College toe leiden dat mensen zich minder vrij voelen om te demonstreren. Daarmee komen mensenrechten onder druk te staan. De risico's op inbreuken op de privacy en op het recht om vreedzaam te demonstreren nemen toe, meldt het College. "Dat is een zorgelijke ontwikkeling."

Het mensenrechteninstituut wijst erop dat veruit de meeste demonstraties zonder problemen verlopen. Bij ongeveer 97 procent van de demonstraties zijn geen incidenten. Toch groeit vanuit de politiek de roep om meer maatregelen om ongeregeldheden te voorkomen. "Maar als die maatregelen er eenmaal zijn, kunnen ze ook worden ingezet bij demonstraties waar helemaal niets aan de hand is", zegt Lawson.

Het College voor de Rechten van de Mens roept de overheid daarom onder meer op om terughoudend te zijn met nieuwe bevoegdheden en het verzamelen van persoonsgegevens van demonstranten zoveel mogelijk te beperken. "Het demonstratierecht is een onmisbaar onderdeel van de democratische rechtsstaat. Mensen moeten zich vrij voelen om op te komen voor wat zij belangrijk vinden."