Koning Charles noemt slavernij 'beschamend hoofdstuk', maar zegt geen sorry

NOS Nieuwsvandaag, 19:20

Fleur Launspachcorrespondent Verenigd Koninkrijk en Ierland

De Britse rol in de slavernij is een "beschamend hoofdstuk uit de geschiedenis, dat me vervult met afgrijzen en me diep verdriet doet". Met deze woorden zei koning Charles vandaag meer dan ooit, maar het zijn nog net geen excuses voor de Britse rol in de slavenhandel.

Wel zou er achter de schermen worden gewerkt aan een officieel excuus van de Britse regering. Premier Burnham zou samen met voormalige Britse koloniën overleggen over de bewoordingen.

Dat is een verschuiving ten opzichte van waar de Britten tot nu toe stonden. Er werd de afgelopen jaren wel gesproken van sorrow (groot verdriet) over deze duistere geschiedenis, maar niet van 'sorry'. Want de vrees is dat je met 'sorry' verantwoordelijkheid erkent en de deur openzet naar gesprekken over herstelbetalingen.

Brute omstandigheden

Herstelbetalingen, dat gaan we niet doen, benadrukte de premier dit weekend nog. Want waarom zouden de huidige inwoners van het VK, de belastingbetalende burgers, nu de rekening moeten oppakken voor iets wat honderden jaar geleden is gebeurd, stelt de premier.

Slavernij, hoe verschrikkelijk ook, vond plaats in een ander tijdperk en daarin hadden de huidige Britse burgers geen enkele rol, aldus Burnham. Wel zou zijn regering bezig zijn met een pakket aan investeringen in voormalige koloniën.

Dit alles speelt zich af tijdens een koninklijk staatsbezoek aan het Caribisch gebied, waar koning Charles vandaag het Gemenebest toespreekt. Charles is naast koning van het Verenigd Koninkrijk staatshoofd van veertien andere landen, waaronder gastland Antigua en Barbuda. En hij is het symbolische hoofd van het Gemenebest, dat bestaat uit 56 landen.

Het is een beladen bijeenkomst vandaag, omdat die plaatsvindt in het Caribisch gebied, dat een cruciale rol speelde in de trans-Atlantische slavenhandel. Tussen 1624 en 1807 werden naar schatting 2 miljoen tot slaaf gemaakte Afrikanen naar de Britse koloniën in het Caribisch gebied gebracht.

Landen in de rij voor herstelbetalingen

Als het gaat om historisch onrecht zullen ongetwijfeld nog veel meer landen wijzen op de misdaden waar de Engelse geschiedenis vol van is. Kijk je bijvoorbeeld naar het aantal landen dat Groot-Brittannië door de eeuwen heen is binnengevallen en ook kortstondige militaire invallen meetelt, dan kom je op indrukwekkende aantallen.

Historicus Stuart Laycock komt op 171 landen, bijna 90 procent van alle landen ter wereld. De omvang van het Britse koloniale verleden, met een geschiedenis van slavernij, plundering, onderdrukking en uitbuiting, maakt de discussie over excuses en herstelbetalingen dan ook zeer complex.

Volgens de meeste experts maakt die enorme schaal de Britse regering en het Britse koningshuis terughoudender dan bijvoorbeeld de Nederlandse koning Willem-Alexander.

Verschillende onderzoekers doen onderzoek in archieven die de banden tussen vroegere Britse monarchen en de slavenhandel blootleggen.

Er duiken regelmatig vondsten op die laten zien dat de rol van de monarchie niet passief was. Zo zette Elizabeth I in 1564 schepen van de Royal Navy in voor een reis van handelsman John Hawkins. Die had vlak daarvoor als eerste Engelsman 300 tot slaaf gemaakte mensen verkocht en ontdekte hoe lucratief die handel was.

Ook blijkt uit oude registers dat koning Charles II en zijn opvolger James II zich verbonden aan de RAC (Royal African Company), een handelscompagnie die honderdduizenden tot slaaf gemaakten verscheepte.

Ideeën lopen sterk uiteen

Een ander punt dat het vraagstuk van financiële compensatie complex maakt, is dat Groot-Brittannië bij de afschaffing van de slavernij niet de tot slaaf gemaakten compenseerde, maar wel de slavenhouders. De Britse belastingbetaler betaalde daarvoor uiteindelijk 20 miljoen pond; de laatste afbetalingen vonden pas in 2015 plaats.

De ideeën over herstelbetalingen lopen sterk uiteen. Voor sommigen zijn excuses genoeg, anderen vinden dat er biljoenen moeten worden vergoed aan gebieden waar de slavernij eeuwenlang heeft geduurd. Een ander voorstel is het oprichten van een fonds waarin geld wordt gestoken voor ontwikkelingshulp, onderwijs en andere maatschappelijke doelen in voormalige koloniën.

De woorden die koning Charles vandaag uitsprak, waren ook een poging om het gesprek een stap verder te brengen. "We kunnen onze geschiedenis niet kiezen en ook niet veranderen", zei de koning. Hij sprak over hoeveel potentie de 56 Gemenebestlanden hebben om samen te werken op het gebied van klimaat, onderwijs en armoedebestrijding. "We kunnen samen het verleden niet veranderen", concludeerde de koning, "maar wel de toekomst."