NOS Nieuwsvandaag, 09:43
Inge Hoogendoornredacteur Politiek
'Aan de slag' was de titel van het coalitieakkoord waarmee het minderheidskabinet van premier Jetten begon. Dat het hard werken zou worden, hadden de bewindslieden vooraf wel bedacht. Er zouden sloten koffie nodig zijn om de oppositie mee te krijgen. Maar ze gingen ervoor.
Nog geen negen maanden na de start van het kabinet noemde VVD-leider Yesilgöz het experiment alweer "mislukt". Het kabinet dat Nederland weer vooruit wilde helpen, belandde na een chaotische periode in een diepe crisis, die gisteren op het nippertje werd bezworen.
Aanleiding was het belastingplan voor het komende jaar, dat normaal gesproken zonder grote problemen wordt aangenomen. Of eigenlijk vooral het gedoe tussen de drie coalitiepartijen; de onderlinge verhoudingen waren nooit goed.
Weeffout
Nog voor deze coalitie begon, kwam de weeffout al naar voren waar het gisteren in het debat over de crisis ook veel over ging. De formatie, die zo'n vier maanden duurde, verliep moeizaam. Eerst vonden D66 en CDA elkaar, daarna kwam de VVD erbij. Meteen was er die tweedeling, die het kabinet nu bijna de kop kostte.
Want wie moest erbij worden gehaald om tot een meerderheidskabinet te komen? Was dat de grootste oppositiepartij Pro (toen nog GroenLinks-PvdA)? Moest JA21 erbij? Met die partij alleen werd net geen meerderheid in de Tweede Kamer gehaald.
Keuze 'links' of 'rechts'
Er moest toen al een keuze 'over links' of 'over rechts' worden gemaakt. Alleen wilde de VVD zeker niet met Pro, terwijl D66 niet veel voelde voor een samenwerking met JA21. Ze besloten het met zijn drieën te proberen, met een coalitie die tien zetels tekortkwam in de Tweede Kamer en zestien in de Eerste.
Zo stond er op 23 februari 2026 een minderheidskabinet op het bordes van de koning, dat voortdurend op zoek moest naar steun van de oppositie. Maar de niet-coalitiepartijen wilden alleen meewerken als het kabinet eerst een politieke richting koos. Want Pro wilde geen deal sluiten waar JA21 bij betrokken was en vice versa.
De coalitiepartijen zijn het tot de dag van vandaag niet eens over de weg naar een meerderheid. Gaan ze linksaf, rechtsaf, door het midden? Die vraag is nooit beantwoord. Ze hielden het er tot nu op dat ze een zo breed mogelijke meerderheid wilden (van ruim honderd zetels in de Tweede Kamer), maar daar vielen van tevoren geen afspraken over te maken.
'Terug bij af'
Jetten gaf gisteren toe dat hij er te gemakkelijk over heeft gedacht. Hij was "te lief", "te optimistisch" geweest. Voortaan moet er worden gekozen voor samenwerking met "een blok van partijen", zoals Pro en Volt, JA21, SGP en BBB of ChristenUnie en 50Plus, zei hij. Yesilgöz voegde hieraan toe dat het haar oprecht niet uitmaakt of het met links of met rechts is. Maar de vraag wie het wordt, is dus weer vooruitgeschoven.
"We zijn weer terug bij af", concludeerde partijleider Teunissen van de Partij voor de Dieren gisteravond. "Het enige wat er is gebeurd, is dat een kabinetsval is voorkomen", vond Pro-leider Klaver.
Minister Heinen
Het ging gisteren in de Tweede Kamer ook veel over de rol van minister Heinen van Financiën. Het was zijn belastingplan waar de afgelopen maanden veel gedoe over is geweest en waar zijn eigen partij, de VVD, uiteindelijk tegen stemde, nadat D66 en CDA een deal hadden gesloten met Pro en Volt over een wijziging. Die houdt in dat vermogenden wat meer belasting gaan betalen.
De rol van Heinen was al niet onbesproken in de coalitie. Heinen leek vaak zijn eigen plan te trekken en kwam in augustus met een conceptbegroting die volgens D66 en CDA veel te rechts was. Met dit verhaal zou hij de deur naar Pro, de grootste oppositiepartij in Tweede en Eerste Kamer, definitief dichtslaan. Ook toen liep het even hoog op en kwam het kabinet al even aan het wankelen.
Nu gaat het verhaal dat Heinen geprobeerd heeft partijen als Denk over te halen om tegen zijn 'eigen' belastingplan te stemmen.
'Verdeeld huis'
Hoe het verder moet, is nog niet duidelijk. Het kabinet heeft vicepresident van de Raad van State Sybrand Buma gevraagd om te helpen. Wat zijn rol precies inhoudt, is nog niet duidelijk. De keuze voor een specifiek blok van partijen is nog niet gemaakt.
De Kamer heeft er weinig vertrouwen in dat het weer koek en ei is binnen de coalitie. De onderlinge verhoudingen zijn beschadigd, gaven fractieleiders van de coalitie zelf ook toe. Veel oppositiepartijen denken dat het kabinet alsnog binnen afzienbare tijd kan vallen. "Een verdeeld huis houdt geen stand", concludeerde ChristenUnie-leider Bikker.
Source: NOS · NOS Nieuws
At a glance
- Topic
- World
- Country
- 🇳🇱 NL
- Publisher language
- NL
- Added to Allnira