Om middernacht is het zover. Dan verschijnt Grand Theft Auto VI, dertien jaar na het vorige deel. In het spel staat criminaliteit centraal, maar spelers kunnen ook vrij rondlopen of rondrijden en de gigantische spelwereld verkennen, relaties aangaan of gewoon naar de sportschool gaan.
De makers, de in Schotland gevestigde studio van Rockstar Games, staan bekend om hun brutaliteit en satire. Dat leverde de reeks niet alleen miljoenen fans (en miljarden euro's) op, maar ook de nodige controverses.
Hoe groeide een spel dat de harten van velen stal, maar ook veel ophef veroorzaakte, uit tot een wereldhit? Een overzicht van de belangrijkste delen tot nu toe.
1997: Grand Theft Auto
Locaties: Liberty City (New York), San Andreas (San Francisco) en Vice City (Miami)
Aantal verkochte exemplaren: ongeveer 2 miljoen
Eind 1997 maken gamers voor het eerst kennis met Grand Theft Auto. De makers, DMA Design uit het Schotse Dundee, hebben dan al naam gemaakt met Lemmings, een spel waarin je groene poppetjes langs allerlei dodelijke opstakels naar de uitgang moet loodsen.
Grafisch stelt het nog niet veel voor: je ziet de stad van bovenaf, met kleine auto's die door de straten rijden. Toch wordt het fundament voor de serie hier gelegd. Je kunt zelf bepalen waar je naartoe gaat, auto's stelen en geld verdienen met opdrachten voor criminelen. Ondertussen moet je uit de handen van de politie zien te blijven.
Nog voor het spel in de winkels ligt, worden er in het Britse Hogerhuis al vragen gesteld. Moet de regering iets doen aan de komst van een spel waarin misdaad loont?
2001: Grand Theft Auto III
Locatie: Liberty City (New York)
Aantal verkochte exemplaren: ongeveer 14,5 miljoen stuks (stand 2008)
Vier jaar na de eerste GTA maakt de serie de stap naar 3D. Spelers rijden tussen de wolkenkrabbers van Liberty City, een persiflage van New York, en spelen opeens de hoofdrol in hun eigen film.
De verhaallijn is gebaseerd op maffiafilms, die op dat moment razend populair zijn. Ook wordt de Amerikaanse cultuur op de hak genomen. Op de autoradio hoor je een praatzender die Amerikaanse inbelprogramma's nadoet.
GTA III verschijnt enkele weken na de aanslagen van 11 september 2001. Op het laatste moment wordt er van alles aangepast om gevoeligheden te voorkomen. De politieauto's krijgen andere kleuren en vliegtuigen krijgen een andere route, zodat het niet lijkt alsof ze een wolkenkrabber invliegen.
Ook de hoes gaat op de schop. Eén grote gewelddadige illustratie maakt plaats voor een soort stripverhaaltje.
De oorspronkelijke hoes van GTA III
De aangepaste hoes van GTA III, met de stripverhalen
Slide 1 van 2
2002: Grand Theft Auto: Vice City
Locatie: Vice City (Miami)
Aantal verkochte exemplaren: ongeveer 17,5 miljoen (stand 2008)
Na Liberty City volgt Vice City, een fictief Miami. De Schotse makers, die inmiddels Rockstar North heten, halen hun inspiratie uit films en series als Scarface en Miami Vice. Ook trekken ze een blik Hollywoodacteurs open. Ray Liotta, bekend van Goodfellas, spreekt de stem in van hoofdpersoon Tommy Vercetti.
Zo wordt de game een persiflage van Miami in de jaren 80. Zodra je in de auto stapt, hoor je muziek als Billie Jean van Michael Jackson. Onderweg zie je de kenmerkende palmbomen en neonreclames.
De groeiende populariteit levert ook problemen op. Tegenstanders noemen het spel een "geweldssimulator" en zeggen dat het geweld wordt overgenomen in het echte leven.
In 2003 schiet een 18-jarige man in de Amerikaanse staat Alabama twee agenten en een meldkamermedewerker dood. Nabestaanden spannen een rechtszaak aan. Volgens hen hebben GTA III en Vice City de schutter beïnvloed. De rechter gaat daar niet in mee.
2004: Grand Theft Auto: San Andreas
Locatie: San Andreas (Los Angeles, San Francisco en Las Vegas)
Aantal verkochte exemplaren: ongeveer 27,5 miljoen (stand 2011)
Dit keer is niet één stad het decor, maar een hele staat. En niet alleen de wereld is gegroeid, ook de mogelijkheden in het spel. Je kunt je mengen in bendeoorlogen, naar de kapper gaan en zo veel fastfood eten dat hoofdpersonage CJ dik wordt.
Een Nederlander, Patrick Wildenborg, veroorzaakt een van de grootste controverses tot dan toe. Met een aanpassing in de code die hij publiceert op zijn site maakt hij een weggehaald seksspelletje alsnog toegankelijk onder de naam Hot Coffee.
De ophef is groot. Hillary Clinton, dan nog senator, eist een federaal onderzoek en de game krijgt in de VS het label 'alleen voor volwassenen', waarna grote winkelketens het uit de schappen halen.
2008: Grand Theft Auto IV
Locatie: Liberty City (New York)
Aantal verkochte exemplaren: 25 miljoen stuks (stand 2013)
De game keert terug naar Liberty City, maar met een somberder verhaal. De Oost-Europese oorlogsveteraan Niko Bellic komt naar Amerika om een nieuw leven op te bouwen. Van zijn American Dream komt weinig terecht en Niko belandt al snel in de criminaliteit.
Ook dit deel zit vol met knipogen naar de Amerikaanse samenleving. Opvallend is het Vrijheidsbeeld, dat het gezicht heeft van Hillary Clinton. In haar hand geen fakkel, maar een wegwerpbeker met hot coffee.
De game is een succes, maar wordt door sommigen bekritiseerd om de grauwe en weinig optimistische verhaallijn.
2013: Grand Theft Auto V
Locatie: Los Santos (Los Angeles)
Aantal verkochte exemplaren: ongeveer 235 miljoen (stand 2026)
Dit keer heeft het verhaal niet één hoofdpersoon, maar drie. Spelers kunnen tijdens het spelen wisselen tussen Michael, Franklin en Trevor, die elk hun eigen leven leiden in Los Santos (Los Angeles) en omgeving.
GTA V groeit uit tot veruit het bestverkochte deel van de serie, vooral dankzij het succes van het online-multiplayergedeelte dat enkele maanden later verschijnt. Daarin kan een speler met vrienden afspreken en samen overvallen plegen, racen of 'gewoon' andere spelers lastigvallen.
Het uitbrengen van GTA Online gaat overigens helemaal mis: de eerste dagen kunnen servers de vraag niet aan. Spelers komen niet in het spel of verliezen hun voortgang.
Toch wordt GTA Online uiteindelijk het succesvolste onderdeel van de hele serie. Uitbreidingen voor de singleplayer-verhaalmodus van GTA V worden zelfs geschrapt, zodat alle tijd in GTA Online kan worden gestopt. Daar wordt dan ook veel geld mee verdiend: spelers kunnen er met echt geld virtuele voertuigen als een luxeauto of vliegende motor kopen.
2026: Grand Theft Auto VI
Locatie: Vice City en omgeving (Miami en Florida)
Aantal verkochte exemplaren: ongeveer 17.500.000 (vooralsnog)
Als in december 2023 de eerste officiële beelden van GTA VI verschijnen, zijn de fans door het dolle heen. Dertien jaar na GTA V en na meerdere keren uitstel keert de serie terug naar Vice City. Niet in de jaren 80, maar in het Florida van nu.
In de hoofdrollen: Lucia en Jason, een soort Bonnie en Clyde. Voor het eerst staat in een GTA-verhaal ook een vrouw centraal.
Er hangt veel van de release af voor uitgever Take-Two. Volgens schattingen kostte de ontwikkeling meer dan een miljard dollar(opent in nieuw venster). De reclamecampagne is dan ook gigantisch: verschillende grote gebouwen over de hele wereld zijn uitgedost in GTA VI-kleuren.
Reclame voor GTA VI in Parijs
Een reclame voor Burger Shot, een fictieve fastfoodketen in de GTA-games, in Miami
Reclame in Berlin, nabij Alexanderplatz
Reclame voor GTA VI in Miami
Reclames op Times Square in New York
Slide 1 van 5
De verwachte dominantie van GTA VI is zo groot dat veel game-uitgevers ervoor kiezen om hun spel niet in dezelfde periode uit te brengen. Ook vragen veel mensen vrij om het spel morgen als eerste te kunnen spelen.
Of Rockstar de torenhoge verwachtingen waarmaakt, moet de komende dagen blijken. De eerste recensies duiden in elk geval op een groot succes.
Op Metacritic(opent in nieuw venster), dat recensies van vakmedia bundelt, krijgt het spel een score van 99 van de 100 punten. Ook de Britse krant The Guardian geeft(opent in nieuw venster) Grand Theft Auto VI vijf sterren. IGN Benelux spreekt(opent in nieuw venster), net als Bloomberg, van "een meesterwerk"(opent in nieuw venster).
Source: NOS · NOS Nieuws
At a glance
- Topic
- World
- Country
- 🇳🇱 NL
- Publisher language
- NL
- Added to Allnira