Einde aan dodelijke ebola-epidemie in Congo niet in zicht: waarom bestrijding lastig is

Het is de op een na grootste ebola-uitbraak ooit en de dodelijkste die de Democratische Republiek Congo ooit heeft gekend. Vandaag is het precies een half jaar geleden dat de virusziekte voor het eerst opdook in het oosten van het land.

Sinds het begin van de uitbraak zijn 11.000 mensen besmet geraakt en zijn bijna 5500 mensen aan ebola overleden, waardoor veel kinderen alleen achterblijven. En die getallen zijn pas het topje van de ijsberg, vrezen experts. Veel patiënten zijn niet in beeld. Hoe valt deze ebola-epidemie in te dammen?

Geopolitieke instabiliteit, wantrouwen onder de bevolking, moeizaam contactonderzoek en een zwak gezondheidssysteem: samen maken ze de regio kwetsbaar voor verdere verspreiding van het ebolavirus. Bovendien gaat het om een zeldzame ebolavariant: de Bundibugyo-variant. Hoewel er volop wordt getest, bestaan er nog geen vaccins die besmetting met deze variant kunnen voorkomen of medicijnen die sterfte door ebola kunnen afremmen.

Sla de carrousel over

• De groei van de uitbraak

• Situatie op 15 november 2026

• Situatie op 15 november 2026

Slide 1 van 3

De Belgische infectioloog Laurens Liesenborghs is anderhalve week geleden teruggekeerd uit de brandhaarden in de provincies Noord-Kivu en Ituri. De ebola-uitbraak begon in die laatste afgelegen regio, maar heeft zich inmiddels naar acht van de 26 Congolese provincies verspreid.

"De epidemie breidt zich als een olievlek uit en flakkert als een bosbrand op in andere provincies", zegt Liesenborghs. Zijn verwachting is dan ook het nog maanden zal duren voordat de uitbraak onder controle is.

Sla de carrousel over

• UNICEF-medewerker verzorgt weeskinderen in opvanglocatie in Mongbwalu die hun ouders verloren door de ebola-uitbraak

• Medewerkers van het Rode Kruis in Kenia trekken hun beschermende kleding aan

• Een medewerker dient een patiënt een dosis van een vaccin toe in het kader van een klinische studie in Bunia, Ituri

• Een gezondheidswerker meet de temperatuur van een reiziger na aankomst bij de aanlegplaats M’Poko Bac in Centraal Afrikaanse Republiek

• Congolese leerlingen wassen hun handen op een school in Bunia, in de provincie Ituri op 13 november 2026

Slide 1 van 5

Het risico op een wereldwijde ebola-uitbraak is laag, zei de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) eerder. En mocht iemand het virus meenemen naar Europa, zijn ziekenhuizen daar goed voorbereid om besmette patiënten op te vangen, zegt Liesenborghs.

Maar buurlanden van Congo met een slecht functionerende gezondheidssysteem lopen wel een groot risico, zoals Zuid-Sudan en de Centraal-Afrikaanse Republiek (CAR). In Zuid-Sudan worden in samenwerking met de WHO(opent in nieuw venster) al voorbereidingen getroffen om ebola-patiënten op te vangen. Eerder dook ebola al op in Kenia, Uganda en Nigeria.

"Hoe zwakker de gezondheidszorg en hoe kwetsbaarder de politieke instituties van een land zijn, hoe vatbaarder het land is voor een ebola-uitbraak", zegt Liesenborghs. "Maar als je er vroeg bij bent, kun je de uitbraak ook snel onder controle krijgen."

In dit artikel leggen we uit wat ebola precies is:

Door patiënten en hun contacten op te sporen, te isoleren en te behandelen, is deze epidemie in te dammen, zegt epidemioloog en microbioloog Amrish Baidjoe van Artsen zonder Grenzen. Maar een ander belangrijk wapen in de strijd is ook een vaccin.

Begin deze maand gaf de WHO toestemming om twee nieuwe ebolavaccins te testen binnen bestemmingshaarden in Congo. De vaccins hadden eerder dierproeven en testen op mensen positief doorstaan.

Dat betekent niet dat deze vaccins meteen op grote schaal worden ingezet. Ze worden dus eerst verder getest en moeten positieve resultaten laten zien, zegt Baidjoe.

Sterftecijfer

Een ander argument is dat kinderen onder de twaalf jaar niet mogen deelnemen aan de testen naar de twee vaccins. "Terwijl bijna één op de drie patiënten een kind is", zegt Baidjoe.

Dat is niet zo vreemd, zegt Liesenborghs: zo'n 48 procent(opent in nieuw venster) van Congolezen is onder de 15 jaar. "Kinderen sterven inderdaad sneller, maar de meerderheid van de besmette mensen blijft volwassenen. Zij geven het ook iets vaker door, omdat ze meer in contact zijn met anderen."

Een extra uitdaging is dat vaccins voortdurend gekoeld bewaard moeten blijven. Dat de gebieden waar ebola is uitgebroken moeilijk bereikbaar of onveilig zijn door de aanwezigheid van gewapende milities, maakt het werk er niet makkelijker op. Bovendien is volgens Artsen zonder Grenzen miljoenen euro's aan hulpgeld(opent in nieuw venster) voor de bestrijding van ebola verdwenen.

Afrika-correspondent Elles van Gelder reisde afgelopen september af naar een epicentrum van de uitbraak in Oost-Congo:

Op basis van verhalen en ervaringen lijkt ook het bestaande Ervebo-vaccin aan te slaan. Artsen zonder Grenzen ziet dat gevaccineerde mensen minder ernstig ziek lijken te worden en minder vaak lijken te overlijden dan niet-gevaccineerde patiënten.

Het vaccin werd eind 2019 goedgekeurd en is effectief tegen de Zaïre-variant. Ook kinderen vanaf één jaar kunnen ermee worden ingeënt, zegt Baidjoe. "We zien dat Congolezen die bij eerdere uitbraken met dit vaccin zijn ingeënt, betere ziekte-uitkomsten hebben. Dat betekent dat ze minder kans hebben om te overlijden of minder ernstig ziek worden."

Of het vaccin daadwerkelijk bescherming biedt tegen Bundibugyo, moet nog verder worden onderzocht. Maar het kan "iets" helpen zegt Baidjoe.

Tegelijkertijd werkt Liesenborghs aan onderzoek naar medicijnen tegen deze ebolavariant. Inmiddels nemen zo'n 900 patiënten deel aan de studie. Het is nog te vroeg om vast te stellen hoe effectief ze zijn en wanneer ze breder kunnen worden ingezet, omdat daarvoor veel meer proefpersonen nodig zijn.

'Zorgelijk'

De uitbraak gaat inmiddels snel en is wijdverspreid in moeilijk bereikbare gebieden, dat het bijna niet te overzien valt. Slechts één op de tien patiënten die in een ziekenhuis terechtkomt, is volgens Liesenborghs bekend bij de gezondheidsdiensten. "De andere negen zijn dat niet. Dat is zorgelijk en geeft een vertekend beeld van de omvang van de uitbraak, die waarschijnlijk veel meer mensen treft dan we denken."