Akkoord in Duitse coalitie: Ilse Aigner wordt de volgende bondspresident

NOS Nieuwsvandaag, 20:50

Chiem Baldukcorrespondent Duitsland

De Duitse regeringspartijen dragen Ilse Aigner (CSU) voor als nieuwe bondspresident. De voordracht wordt maandag formeel bekend, maar is via vrijwel alle Duitse media uitgelekt. Het zou voor het eerst zijn dat een vrouw het hoogste ambt in Duitsland bekleedt.

Aigner kon al langer op steun van de CSU en SPD rekenen, maar bondskanselier Merz (CDU) heeft haar voordracht tot nu toe tegengehouden. Hij zou zich nu toch achter haar hebben geschaard.

De 61-jarige Aigner is vooral in Beieren een bekende naam; ze is daar al acht jaar parlementsvoorzitter. Eerder was ze in twee kabinetten van bondskanselier Merkel minister van Landbouw. Volgens de Beierse premier Söder (CSU) heeft Aigner zich bewezen als verbindende en menselijke figuur, die veel politieke ervaring meebrengt. Ze hoort tot de centrumflank van de partij.

Aigner heeft nog niet gereageerd op de voordracht. President van Duitsland is een grotendeels ceremoniële functie. De afgelopen weken liet ze al wel doorschemeren de speculaties als een compliment te beschouwen.

Opvallende aanloop

Hoe geschikt iemand ook kan zijn, bij de keuze van een president draait het vooral om politiek. Hoewel de CDU/CSU en SPD samen nog maar een derde van de kiezers achter zich hebben, verdelen zij de post als vanouds onder elkaar. De huidige bondspresident Steinmeier, die na twee termijnen moet afzwaaien, is een SPD'er. Daarom zijn nu de christendemocraten aan de beurt.

CSU-leider Söder was er tijdig bij en liet de naam van Aigner dit voorjaar al vallen. Omdat zij als interne tegenstander van Söder gold, leek dat toen een berekenende zet om haar juist buitenspel te zetten. In de Berlijnse bubbel geldt immers de politieke wet: wie als eerste wordt genoemd, wordt het niet.

Maar het bleek menens. Aigner bleef maandenlang de enige naam die serieus de ronde deed en werd voortdurend door Söder geprezen. Zowel Oost-Duitse CDU-afdelingen als de SPD en de Groenen spraken steun voor haar uit.

Merz terughoudend

Bondskanselier Merz bleef terughoudend. Hij stelde keer op keer dat de CDU vroeg of laat met een kandidaat zou komen. Mogelijk speelt hier een machtsspel mee: de kleinere CSU dient ondergeschikt te zijn aan de grotere CDU. Argumenten waarom Aigner niet geschikt zou zijn, bleven uit.

Wel legde Merz zich erop vast dat de volgende bondspresident een vrouw moest zijn. Een nobel streven, maar ook een beperkende factor; de CDU is nogal een mannenpartij. Alle zestien deelstaatfracties worden door een man geleid, net als de belangrijkste ministeries. Op twee na zijn alle huidige en voorgaande CDU-deelstaatpremiers man.

Uiteindelijk werd via Duitse kranten de naam van Ines Claus in de geruchtenmolen losgelaten. "Ines wie?" kopte menig medium. Zij is de CDU-fractievoorzitter in Hessen. Een politiek ambt bekleedde ze nog nooit, waardoor zij niet serieus werd genomen als kandidaat. "Die proefballon steeg niet echt hoog op", aldus de Frankfurter Allgemeine Zeitung.

CSU neemt de leiding

Met de voordracht van Aigner is de droom van Markus Söder om bondskanselier te worden voorbij. Dat probeerde hij al tweemaal tevergeefs en vanwege het kwakkelende leiderschap van de impopulaire Merz valt zijn naam regelmatig als mogelijke vervanger van de bondskanselier. Toch is het ondenkbaar dat de twee hoogste posities van het land in handen vallen van de kleine CSU.

Met de keuze voor Aigner heeft Söder zich wel bewezen als de schaduwkanselier. De CSU-leider maakte de keuze en het politieke midden schaarde zich achter hem, terwijl Merz het nakijken had. Het machtsverval van de kwakkelende kanselier is opnieuw zichtbaar geworden.

Symbolische functie

De macht van de bondspresident is beperkt en de functie is vooral ceremonieel. Als eerste vrouw in dit ambt gaat daar wel een zekere symboliek van uit. Het ondertekenen van wetten en benoemen van ministers is vooral een formaliteit. Alleen in uitzonderlijke situaties mengt de president zich in de dagelijkse gang van zaken. Dat gebeurde overigens onlangs nog, toen huidig president Steinmeier tussenbeide kwam in het zoveelste conflict tussen de coalitiepartijen.

Als president zal Aigner Duitsland internationaal vertegenwoordigen bij staatsbezoeken, conferenties en herdenkingen. Daarnaast geldt de president als staatsrechtelijk geweten. In de discussie over een mogelijk verbod van de AfD kan ze daarom een cruciale, sturende rol spelen.

Aigner heeft nog even tijd om te verhuizen van München naar Berlijn. In januari wordt er gestemd en in maart zal ze dan aantreden.