COP-voorzitter Murat Kurum (tweede van links) kon geen akkoord afhameren.

Artikel luisteren

9min

Meer info

Hoewel geen grote onderhandelingspunten op de agenda stonden, is de klimaatconferentie in Antalya zonder akkoord geëindigd. Dat komt zeker omdat de olielanden dwars lagen, maar ook de EU moet in eigen boezem kijken.

17 jaar: zo lang was het geleden dat een klimaatconferentie afsloot zonder akkoord. In de hele COP-geschiedenis gebeurde het slechts 2 keer: in 2000 in Den Haag, en in 2009 in Kopenhagen. Turkije en Australië, de voorzitters van COP31, mogen zich nu bij dat rijtje voegen.

Alleen stonden de internationale klimaatafspraken bij die eerdere gelegenheden nog in hun kinderschoenen. Het was zoeken, het was moeilijk. Maar in Antalya stonden eigenlijk niet zulke moeilijke onderhandelingen op het programma.

De tijd van klimaatconferenties waar grote mijlpalen worden onderhandeld, is voorbij. Sinds de historische klimaatverdragen van Kyoto (1997) en zeker Parijs (2015) weet de wereld welke richting het uit moet: de klimaatopwarming onder de 2 graden Celsius houden, en als het even kan 1,5 graden. Later kwamen daar ook nog afspraken over klimaatgeld voor de armere landen bij.

Dit jaar was het enige 'big ticket' op de agenda de (vrijwillige) elektrificatiedoelstelling 35x35. Geen al te sexy uithangbord dus, specifiek om de olielanden niet al te zeer voor het hoofd te stoten. Er kwamen dan ook weinig wereldleiders naar Antalya.

Zij die dat wel deden, brachten de herinnering aan een zomer vol klimaatrampen mee. Europa betreurde duizenden hittedoden en onderging verwoestende natuurbranden. Ook de beelden uit Nepal, waar een gletsjer een moordende modderstroom ontketende, waren de wereld rond gegaan. 

En toch lukte het niet. Zondagnamiddag moest de voorzitter aankondigen dat er geen consensus was voor het Antalya-akkoord.

Hoe het zover is kunnen komen?

De klimaatconferenties zijn een nieuwe groeifase ingegaan. Een fase met misschien minder grootse beloftes, ja, maar met mogelijk meer rechtstreekse gevolgen voor de economieën van de deelnemende landen. 

Vooraf werd deze COP31 wijd en zijd de "COP of implementation" genoemd, zeg maar de uitvoerings-COP. Eindelijk doen wat we beloofd hebben, dus.

Dat roept moeilijke vragen op. Haal je de uitstoot van broeikasgassen naar beneden door minder fossiele brandstoffen te verbranden? Of door wel olie, gas en kolen te blijven verbranden, maar tegelijk veel meer CO2-afvang uit te rollen, de voorlopig onvolgroeide technologie die de schadelijke uitstoot opvangt aan de schouw? En als je toch inzet op elektriciteit, mag die dan ook opgewekt worden met gas of kolen?

In Antalya bleken die kwesties bijzonder ontvlambaar. Het Westen focuste op de fossiele brandstoffen. Die moesten van Europa benoemd worden, want ze zijn de oorzaak van de klimaatcrisis.

Maar Saudi-Arabië en Rusland, die veel geld verdienen met olie en gas, zagen dat anders en weigerden elke vermelding van fossiele brandstoffen in een akkoord. Die zijn immers niet het probleem, redeneren ze, wel de broeikasgassen.

Het wisselgeld dat de Turkse voorzitter voorstelde, namelijk CO2-afvang vermelden in ruil voor een vermelding van fossiele brandstoffen, was dan weer onaanvaardbaar voor Europa, dat het doembeeld van een "fossiele COP" vreesde. Eurocommissaris Hoekstra herinnerde zich vast nog hoe hij vorig jaar, in Brazilië, een rode lijn probeerde te trekken bij fossiele brandstoffen en vervolgens genegeerd werd.

Onder president Donald Trump trok de VS zich terug uit de klimaatonderhandelingen. Het land liet een gat ter grootte van een supermacht achter in de onderhandelingskamers. Plots was er niemand die het olieland Saudi-Arabië, een beruchte dwarsligger op klimaatconferenties, de arm om kon wringen.

Ook China niet. Sommige westerse waarnemers hopen COP na COP dat China, de grootste uitstoter ter wereld, de rol van klimaatleider zal overnemen. En COP na COP raken ze meer teleurgesteld.

De Chinese president Xi Jinping liet zich niet zien op deze COP. Hij stuurde zijn rechterhand, vicepresident Han Zheng.

China gedraagt zich dan ook niet als een traditionele, westerse klimaatleider. Het zichzelf als een ander soort roerganger. Het produceert immers de zonnepanelen, windturbines en elektrische wagens die de wereld massaal begint te gebruiken. Maar andere landen uitstootbeperkingen opleggen? Nee. Het zou wel gek zijn, als fabriek van de wereld.

Zo kon Saudi-Arabië naar hartelust ambitieuze afspraken blokkeren, terwijl China toekeek. Rusland, dat sinds de Oekraïne-oorlog een eitje te pellen heeft met Europa, pookte het vuur maar al te graag aan. En ook India sloot zich af en toe aan bij de grote buur.

Maar eerlijk is eerlijk: ook de Europese Unie toonde zich in Antalya niet van zijn meest behulpzame kant.

Vooraf al had Europa laten verstaan dat de ontwikkelingslanden niet op meer klimaatgeld moesten hopen. Nochtans was dat voor die armere landen misschien wel het allerbelangrijkste onderwerp van deze COP, veel belangrijker dan de elektrificatiedoelstelling.

Ze waren naar Turkije afgezakt om een bedrag te horen, nadat hen vorig jaar in Brazilië een verdrievoudiging was beloofd, zonder dat er toen een concreet cijfer op werd gekleefd. 

Maar meer klimaatgeld, daar kon niet over gepraat worden, zo spande de EU de spierballen. Verschillende Europese staatshoofden vrezen vernietigende verkiezingsuitslagen, nu de opeenvolgende energiecrisissen de levenskost de lucht in jagen. En als je moet bezuinigen, is ontwikkelingshulp - en dus ook klimaathulp - een relatief gemakkelijke post. Inwoners van ontwikkelingslanden stemmen nu eenmaal niet in Europa. 

Toen VRT NWS de Europese klimaatcommissaris Wopke Hoekstra vlak voor de COP sprak, en vroeg wat hij zou doen als de ontwikkelingslanden daar een punt van zouden maken, maakte hij zich er snel vanaf: "Die discussie hebben we gehad". En als dat niet werkt? Moeten ze niet proberen.

Onderschatte hij hoe gevoelig die Europese weigering ligt bij de ontwikkelingslanden, die amper hebben bijgedragen aan de klimaatcrisis? Of wilde Europa zo graag de vinger op de knip houden dat het bereid was om in Antalya een mislukking te riskeren?

Antalya is dus niet de mislukking van 1 iemand, van de Turkse en Australische voorzitters, of zelfs van 1 land of 1 blok. Het is een symptoom van deze tijd.

De geopolitieke situatie is misschien wel de moeilijkste sinds de eerste klimaatconferentie, in 1995 in Berlijn. De tijd van internationale samenwerking via heldere bondgenootschappen is voorlopig voorbij.

Maar dan nog worden de conferenties zelf, opvallend genoeg, niet in discussie gesteld. Ook niet tijdens de slotvergadering in Antalya, waar verschillende landen het akkoord de grond in boorden. Iedereen blijft het nut inzien van zo'n jaarlijkse bijeenkomst.

"We gaan er zeker mee door", zei ook eurocommissaris Hoekstra vlak nadat Europa zijn njet had gegeven voor het Antalya-akkoord.

Wel zullen de COP's in de toekomst niet langer de enige snelweg naar de oplossing van het klimaatprobleem zijn. Steeds vaker vinden gelijkgestemde landen die wel een versnelling wilden maken elkaar. Vorig jaar, op de COP in Belém, leidde dat tot de eerste "alternatieve klimaatconferentie" in Colombia, waar meer dan 50 landen bespraken hoe ze af zullen stappen van kolen, olie en gas. Ook België.

En ook in Antalya ontstonden opnieuw zulke allianties. België kondigde samen met een 20-tal andere landen aan dat het een stappenplan zal opstellen voor die fossiele uitstap, zeg maar een handleiding die bepaalt hoe dat er in de praktijk uit moet zien. Dat soort losse verbanden zullen we in de toekomst vaker zien.

Want met bijna 200 landen overeenkomen, met al hun culturele verschillen en economische belangen, dat is toch echt bijzonder moeilijk. Dat is vandaag nog maar eens gebleken in Antalya.

Source: VRT NWS · Vincent Merckx

At a glance

Topic
World
Country
🇧🇪 BE
Publisher language
NL
Added to Allnira