Waarom het vaak lang duurt voor Israël daadwerkelijk een nieuwe premier en regering heeft

Artikel luisteren

4min

Meer info

Op volledige resultaten uit Israël is het nog even wachten, maar dat er niet snel een nieuwe premier zal zijn, lijkt nu al duidelijk. Vóór een nieuwe regering op de been is gebracht, zijn er vaak weken van puzzelen en onderhandelen overheen gegaan. Hoe ziet het complexe politieke systeem eruit?

Wordt Gadi Eisenkot de volgende premier? Of gaat Israël toch verder met Benjamin Netanyahu? Het zal wellicht nog een hele tijd duren voor we op die vraag een antwoord hebben. 

Dat komt omdat de Israëli's niet stemmen voor een persoon, maar voor een partij. De Knesset, het Israëlische parlement, heeft 120 zetels. Het is nog nooit gebeurd dat een partij een absolute meerderheid van minstens 61 zetels haalt. 

De partijen moeten dus coalities smeden om een meerderheid te vormen. Dat is doorgaans een complexe zaak, want het politieke landschap in Israël is erg versnipperd. Er zijn veel kleine partijen.

Als zij de kiesdrempel van 3,25 procent halen, kunnen ze mee een meerderheid vormen. In Israël bestaat een meerderheid normaal gesproken uit 4 tot zelfs 8 partijen. 

Of die kleine partijen de kiesdrempel halen, is meestal niet meteen duidelijk. Vaak duurt het een week voor de officiële uitslagen bekend zijn. Met spanning wordt dan uitgekeken naar de resultaten van sommige kleine partijen. Als zij de kiesdrempel halen, krijgen ze 4 zetels. 

Dat kan een wereld van verschil maken voor de coalitievorming. Kleine partijen kunnen in Israël een bepalende rol spelen en hebben dan ook vaak een onevenredig grote macht. De leiders van de grote partijen proberen hen aan boord te krijgen met beloftes van ministerposten of specifiek beleid.

De verwachting is dat 12 partijen de kiesdrempel zullen halen. 

Eens de officiële resultaten bekend zijn, kan president Isaac Herzog de leider van de partij met de meeste zetels uitnodigen om een regeringscoalitie te vormen. Dan kan het gepuzzel beginnen om aan 61 zetels te raken. 

Benjamin Netanyahu staat bekend als zeer bedreven in het smeden van coalities. De uiterst rechtse partijen met wie hij regeerde, willen opnieuw met hem in zee. Daartegenover staat een blok dat absoluut niét met hem wil samenwerken: Yashar van Gadi Eisenkot krijgt de steun van o.a. de partijen van Naftali Bennett en Yair Lapid. 

Maar het zou wel eens kunnen dat de Joodse partijen in Israël samen niet aan een meerderheid raken. In dat geval zouden de Arabische partijen op het toneel kunnen komen. Samen lijken de 2 Arabische lijsten op ongeveer 14 zetels uit te komen. In principe zouden ze dus kunnen fungeren als 'kingmaker'.

Zowel Netanyahu als Eisenkot hebben gezegd dat ze geen coalitie willen vormen met een Arabische partij. Een samengaan ligt extra gevoelig na de aanval van Hamas in 2023.

Maar mogelijk draaien partijen die voort willen zonder Netanyahu toch bij, en kiezen ze voor pragmatisme. Een andere mogelijkheid zou kunnen zijn dat ze gedoogsteun geven aan een minderheidsregering onder leiding van Eisenkot. 

Als een kandidaat-premier er in 6 weken niet in slaagt om een regering op de been te brengen, is het de beurt aan een andere kandidaat. Wordt er geen uitweg gevonden uit de impasse, dan komen er nieuwe verkiezingen. 

Maar ook nieuwe verkiezingen betekenen niet noodzakelijk een oplossing. Vóór de laatste verkiezingen van 2022 moesten de Israëli's in 3,5 jaar liefst 5 keer naar de stembus. 2 keer was het niet gelukt om een coalitie te vormen, en 2 keer was een regering geen lang leven beschoren.