Waar komt jouw familienaam vandaan? Namenloket maakt oorsprong van 30.000 Belgische namen makkelijk opzoekbaar

Waar komt je familienaam vandaan en wat betekende die oorspronkelijk? Dat kun je voortaan ontdekken via het Namenloket , de nieuwe website over eigennamen van de Universiteit Gent. Ook wie benieuwd is naar de herkomst van plaatsnamen, diernamen of stormnamen, kan er terecht.

"Er is in het verleden veel onderzoek naar namen verricht, maar die kennis zit vooral in papieren woordenboeken", legt Linde Lapauw, projectcoördinator van het Namenloket aan de Universiteit Gent (UGent), uit. Veel van die informatie was tot nu toe moeilijk terug te vinden, omdat de boeken alleen in bibliotheken beschikbaar waren of in beperkte oplage verschenen.

Het Namenloket moet daar verandering in brengen. Onderzoekers hebben daarvoor het  'Woordenboek van de Familienamen in België en Noord-Frankrijk' uit 1993 van familienaamkundige Frans Debrabandere volledig gedigitaliseerd. "Het mooie aan de website is dat we het levenswerk van één man toegankelijk maken", zegt Anne-Sophie Ghyselen professor Taal- en Letterkunde de UGent.

Debrabandere onderzocht jarenlang historische documenten om te achterhalen waar familienamen vandaan komen en wat ze oorspronkelijk betekenden. Zo ging hij bijvoorbeeld na wanneer een naam voor het eerst in geschreven bronnen opdook.

Die kennis maakt deel uit van ons erfgoed en vertelt veel over onze geschiedenis en identiteit

Linde Lapauw projectcoördinator van het Namenloket (UGent)

De website wil die wetenschappelijke kennis op een toegankelijke manier brengen. "We hebben taalkundige redacteurs die teksten hebben geschreven voor een breed publiek. Die teksten worden telkens nagelezen door experten", stelt Ghyselen. "De informatie is dus wetenschappelijk betrouwbaar, maar ook toegankelijk voor een breed publiek."

Wie zijn familienaam opzoekt, krijgt niet alleen informatie over de mogelijke betekenis, maar kan ook ontdekken welke historische vermeldingen ervan bekend zijn. "Bij elk lemma staat informatie over de betekenis of herkomst. Vaak staan er ook de oudste vindplaatsen in historische bronnen bij", aldus Lapauw. 

De databank laat bezoekers bovendien heel gericht zoeken. Zo kun je bijvoorbeeld alle familienamen terugvinden die al vóór het jaar 1500 in historische bronnen voorkwamen. "Je kunt bijvoorbeeld alle familienamen opzoeken die teruggaan op de voornaam van een moeder", zegt Ghyselen.

Toch zal niet iedereen zijn familienaam terugvinden. Het oorspronkelijke woordenboek is vooral gebaseerd op familienamen die rond de jaren 90 meer dan 1 keer voorkwamen in België en haar buurlanden. Daardoor ontbreken onder meer heel wat namen van Belgen met een recentere migratieachtergrond. 

"We beseffen dat dit een gemis is", zegt Ghyselen. Daarom kunnen mensen die hun familienaam niet terugvinden, die via de knop 'Doneer je naam' doorgeven. "Op basis daarvan stellen we een lijst op voor verder onderzoek, zodat we de database kunnen uitbreiden en die ook de huidige bevolking weerspiegelt."

De onderzoekers willen de databank de komende jaren verder uitbreiden. Zo werken ze al aan de digitalisering van een woordenboek met Vlaamse gemeentenamen. Later moeten ook waternamen en voornamen volgen.

Met het Namenloket willen ze niet alleen wetenschappelijke informatie toegankelijk maken, maar ook waardevolle kennis bewaren voor toekomstige generaties. "Die kennis maakt deel uit van ons erfgoed en vertelt veel over onze geschiedenis en identiteit", vindt Lapauw.

In het Namenloket vinden bezoekers ook antwoorden op allerlei vragen over plaatsnamen, diernamen, waternamen en voornamen. Waarom krijgen stormen een naam? En waarom noemen we onze huisdieren steeds vaker mensennamen?

"Bij de diernamen staat bijvoorbeeld dat mensen hun honden of katten vroeger meestal geen naam gaven", vertelt Lapauw. Volgens haar zegt die evolutie iets over onze veranderende band met huisdieren. "Tegenwoordig geven we onze dieren niet alleen namen, maar ook steeds vaker mensennamen, zoals Odette of Patrick."